Στο βιβλίο «Travels in Crete» του Robert Pashley παρουσιάζεται ο πληθυσμός της Κρήτης τον 16ο αιώνα, όπως ενημέρωσαντη Γερουσία της Βενετίας οι Ιάκωβος Foscarini και ο Giulio Garzoni. Για το νομό Λασιθίου, την χρονική αυτή περίοδο, είναι λογικό να παρουσιάζεται μόνο η πληθυσμιακή κατάσταση της Σητείας: 148 χωριά, 256 ιερείς, 268 μοναχοί, άνδρες και παιδιά 9255, γυναίκες 9254.

▪ Αξίζει να προσθέσουμε ότι σε αναφορά του στην Βενετία για τους Ενετούς της Κρήτης τον 16ο αιώνα, ο Ιάκωβος Foscarini γράφει ότι «…οι Ενετοί της Κρήτης το 16ο αιώνα ομιλούν μόνο ελληνικά ή τουλάχιστον μια μορφή ελληνικής γλώσσας εμπλουτισμένη με ελληνοποιημένα ιταλικά. Οι παλιοί Ενετοί έχουν ξεχάσει εντελώς την ιταλική γλώσσα και, επειδή δεν υπάρχει σε κανένα χωριό του νησιού η δυνατότητα να λειτουργηθούν σύμφωνα με το λατινικό δόγμα, είναι αναγκασμένοι μένοντας στο χωριό… να βαφτίζουν τα παιδιά τους, να παντρεύονται και να θάβουν τους νεκρούς τους, σύμφωνα με το ορθόδοξο δόγμα και τα ελληνικά έθιμα».

▪ Παρομοίως, το 1584, ο Giulio Garzoni διαπιστώνει ότι οι Βενετοί της Κρήτης μπορούσαν να ονομάζονται Έλληνες. Οι Ενετοί θεωρούσαν πατρίδα τους την Κρήτη, γλώσσα τους την ελληνική και έθιμα καθαρά κρητικά.
ΛΕΩΝ. Κ.