Εκ πρώτης όψεως, φαντάζει ως ένα γεωπολιτικό παράδοξο, ένα σενάριο βγαλμένο από τη θεωρία του χάους: Πώς είναι δυνατόν μια πολιτική και κοινωνική κρίση στο μακρινό Καράκας να αδειάσει τις ξαπλώστρες στην Ελούντα ή να μειώσει τον τζίρο στην εστίαση του Αγίου Νικολάου; Το ερώτημα γίνεται ακόμη πιο εύλογο αν αναλογιστεί κανείς ότι η Ελλάδα δεν εισάγει ούτε σταγόνα πετρελαίου από τη Βενεζουέλα.
Κι όμως, στην παγκοσμιοποιημένη οικονομία -και ειδικότερα στην αμείλικτη αγορά της ενέργειας- τα σύνορα είναι δυσδιάκριτα και οι αγορές λειτουργούν ως «συγκοινωνούντα δοχεία». Η ανησυχία που πλανιέται πάνω από τον παγκόσμιο χάρτη δεν αφορά τις διπλωματικές σχέσεις, αλλά την τσέπη του μέσου Ευρωπαίου τουρίστα και, κατ’ επέκταση, την βιωσιμότητα του κρητικού τουριστικού προϊόντος.
Το βασικότερο στοιχείο που πρέπει να κατανοήσουμε είναι πως το πετρέλαιο αποτελεί ένα παγκόσμιο χρηματιστηριακό είδος (Global Commodity). Το γεγονός ότι τα ελληνικά διυλιστήρια δεν προμηθεύονται αργό από τη Βενεζουέλα, ελάχιστη σημασία έχει για την τελική τιμή που πληρώνουμε. Η τιμή του Brent καθορίζεται διεθνώς. Η Βενεζουέλα κατέχει τα μεγαλύτερα πιστοποιημένα αποθέματα στον κόσμο. Ο φόβος και μόνο μιας εμφύλιας σύρραξης ή δολιοφθορών στις εγκαταστάσεις άντλησης, αφαιρεί -έστω και ψυχολογικά- τεράστιες ποσότητες από την παγκόσμια «δεξαμενή». Όταν οι traders φοβούνται έλλειψη, ανεβάζουν την τιμή για όλους. Αν το βαρέλι εκτιναχθεί από τα 75 στα 100 ή 120 δολάρια, αυτόματα ακριβαίνει και το φορτίο που θα αγοράσει η χώρα μας από το Ιράκ ή το Καζακστάν.
Ο κίνδυνος των αεροπορικών εισιτηρίων
Για την Κρήτη, αυτός είναι ο υπ’ αριθμόν ένα κίνδυνος. Είμαστε ένας αμιγώς αεροπορικός προορισμός (fly-in tourism). Τα καύσιμα των αεροσκαφών καλύπτουν το 30-40% του λειτουργικού κόστους μιας αεροπορικής εταιρείας. Μια άνοδος στη διεθνή τιμή του πετρελαίου μετακυλίεται άμεσα και βίαια στην τιμή του εισιτηρίου.
Το σενάριο που τρομάζει τους τουριστικούς παράγοντες και του Λασιθίου είναι ρεαλιστικό: Μια τετραμελής οικογένεια από τη Γερμανία ή τη Βρετανία, που προϋπολόγιζε 1.200 ευρώ για τα αεροπορικά της εισιτήρια, ενδέχεται να δει το κόστος να εκτοξεύεται στα 1.800 ευρώ. Σε μια τέτοια περίπτωση, η Κρήτη βγαίνει «εκτός προϋπολογισμού». Η οικογένεια αυτή ίσως στραφεί σε προορισμούς προσβάσιμους οδικώς ή σιδηροδρομικώς, όπως η Κροατία, η Ιταλία ή ακόμη και ο εσωτερικός τουρισμός της χώρας τους, αφήνοντας το νησί μας εκτός του χάρτη των επιλογών τους.
Ο πληθωρισμός στο πορτοφόλι του Ευρωπαίου
Πέραν των μεταφορικών, υπάρχει και το ζήτημα του διαθέσιμου εισοδήματος. Ο τουρισμός παραμένει μια δαπάνη πολυτελείας και όχι επιβίωσης. Αν η κρίση στη Λατινική Αμερική συμπαρασύρει το ενεργειακό κόστος (θέρμανση, ρεύμα, κίνηση) στην Ευρώπη την άνοιξη του 2026, οι δυνητικοί μας πελάτες -Γερμανοί, Βρετανοί, Σκανδιναβοί, Γάλλοι- θα δουν το εισόδημά τους να συρρικνώνεται. Όταν ο Ευρωπαίος πολίτης βλέπει τους λογαριασμούς του σπιτιού του να φουσκώνουν, η πρώτη περικοπή αφορά τις καλοκαιρινές διακοπές. Αυτό μεταφράζεται είτε σε λιγότερες διανυκτερεύσεις, είτε σε δραστική μείωση της κατά κεφαλήν κατανάλωσης στην τοπική αγορά, από τα εστιατόρια μέχρι τα εμπορικά καταστήματα.
Η πίεση στα ξενοδοχεία μας
Τέλος, δεν πρέπει να αγνοούμε την πλευρά της προσφοράς. Τα ξενοδοχειακά συγκροτήματα της περιοχής μας είναι εξαιρετικά ενεργοβόρα (κλιματισμός, κουζίνες, τροφοδοσία). Αν η ενέργεια ακριβύνει, ο ξενοδόχος στο Μεραμπέλο βρίσκεται μπροστά σε ένα αδιέξοδο δίλημμα: Είτε να απορροφήσει το κόστος μειώνοντας τα ήδη πιεσμένα περιθώρια κέρδους, είτε να αυξήσει τις τιμές των δωματίων. Το δεύτερο σενάριο, ωστόσο, καθιστά το πακέτο «Κρήτη» λιγότερο ανταγωνιστικό απέναντι σε χώρες όπως η Τουρκία ή η Αίγυπτος, οι οποίες συχνά επωφελούνται από φθηνότερη ενέργεια ή νομισματικές υποτιμήσεις.
Κοντολογίς, δεν χρειάζεται να βάλουμε βενζίνη από τη Βενεζουέλα στο ρεζερβουάρ μας για να πληρώσουμε τη «λυπητερή». Αρκεί η αναταραχή να δώσει το σινιάλο στις διεθνείς αγορές. Η Κρήτη, ως νησιωτικός προορισμός που εξαρτάται απόλυτα από τις πτήσεις και το διαθέσιμο εισόδημα της ευρωπαϊκής μεσαίας τάξης, είναι η πρώτη που «φτερνίζεται», όταν η διεθνής αγορά ενέργειας «αρπάζει κρύωμα».
Είμαστε στην αρχή του έτους και ευελπιστούμε στην πλήρη ομαλοποίηση των συνθηκών, εντός του πρώτου τριμήνου του 2026.
ΜΙΧΑΛΗΣ ΑΤΣΑΛΑΚΗΣ
