Σημαντικές φωτογραφίες της Σπιναλόγκας, από το 1897, κοινοποιήθηκαν («Vintage – Κλικ με χρώμα») και βλέπουμε πως ήταν το Νησί πριν μετατραπεί σε τόπο εξορίας και απομόνωσης των λεπρών. Ξεχωρίζουν οι δύο μιναρέδες και οι ενετικές δεξαμενές νερού για οποίες, στη μία φωτογραφία, αναγράφεται στα Γαλλικά:«Spinalonga, citernes nettoyees par nos marins» («Σπιναλόγκα, δεξαμενές καθαρισμένες από τους ναυτικούς μας»). Τον Ιούλιο του 1897, τη Σπιναλόγκα επισκέφθηκε ο Γάλλος διοικητής του νομού Λασιθίου Emile Honore Destelle και στο «Ημερολόγιό» του έγραψε (επιμέλεια Μαρία Σωρού):
«Βλέπουμε μια μικρή προκυμαία, στην οποία βρίσκονται μαζεμένοι κάποιοι Τούρκοι που, μα την πίστη μου, μοιάζουν αρκετά καλοζωισμένοι. Γύρω από το μικρό τούτο μέρος υπάρχουν μερικά σπίτια που κατοικούνται από τους τελωνοφύλακες και αυτό είναι το μόνο που διακρίνουμε από αυτήν την περιτειχισμένη πόλη.
» Σαν να μας έχουν μεταφέρει στην καρδιά της Ανατολής, σ’ ένα μικρό στενό δρομάκι, στολισμένο με μικρά μαγαζάκια δεξιά και αριστερά, στο οποίο κυκλοφορούν άτομα ντυμένα με τουρκικές ενδυμασίες που παραμερίζουν με σεβασμό στο πέρασμά μας. Η κίνηση είναι αρκετά αυξημένη και ο δρόμος παρουσιάζει κάτι το ξεχωριστό, έχοντας σα σκηνικό το αρχαίο κάστρο και τα ανατολίτικα μαγαζιά του όπου συνωστίζονται αξιοπερίεργοι τύποι. Βλέπουμε πολύ ωραία παιδιά και κυρίως τα κοριτσάκια, που είναι όμορφα, σχεδόν όλα ξανθά με ωραία μπλε μάτια. Δεν είναι καθόλου επιφυλακτικά και βλέπουμε ότι κάνουν γνωριμία με τους ναύτες μας. Έχουν εκμεταλλευτεί και το τελευταίο στοιχείο και αυτό που παρατηρώ περισσότερο είναι η άψογη καθαριότητα που βασιλεύει παντού. Σε τουρκική περιοχή, είναι ένα αξιοσημείωτο επίτευγμα, που οφείλεται στον λοχαγό Dupourque».
ΛΕΩΝ.Κ.
