Πρόσφατα επισκέφθηκα την Αγιά Μυλοποτάμου στο Ρέθυμνο. Το χωριό αυτό έχει ταυτιστεί με την παραγωγή κρητικών κάρβουνων και, το πιο σημαντικό, ακόμα και σήμερα υπάρχουν πολλοί καρβουνάδες.
Αγνοώντας την ύπαρξη αυτής της ασχολίας στην Κρήτη, με εντυπωσίασαν οι εικόνες που αντίκρισα, πολλά καρβουνοκάμινα να σιγοκαίνε και δίπλα τους τεράστιες ποσότητες κομμένων ξύλων που είχαν κοπεί, από τα γύρω βουνά, για να γίνουν κάρβουνο.
Σε παλιότερες και δύσκολες εποχές ήταν τόσο έντονη η δραστηριότητα των καρβουνοκάμινων, που σιγά- σιγά οι καρβουνάδες έκοψαν από τις πλαγιές των Ταλαίων Ορέων, προέκταση του Ψηλορείτη, όλα σχεδόν τα δέντρα, που για αιώνες ήταν καλυμμένες από παρθένα δάση, μας ενημερώνει ο φίλος φυσιοδίφης Χριστόφορος Χειλαδάκης (cretanbeaches).
Υπάρχουν δύο τύποι καμινιών, τα ανοικτά και τα κλειστά. Τα ανοικτά δεν είναι κτισμένα, αλλά πρόκειται για σωρούς από ξύλα που σκεπάζονται με χώμα και αφήνονται να σιγοκαίνε. Τα κλειστά καμίνια των καρβουνάδων συνήθως είναι φτιαγμένα από τσιμέντο και μπλόκια στις μέρες μας, ενώ παλιότερα ήταν πέτρινα. Το ξύλο που χρησιμοποιείται συνήθως είναι ελιάς, που δίνει κάρβουνα άριστης ποιότητας. Τα ανοικτά καμίνια δίνουν κάρβουνο ανώτερης ποιότητας και πιο ακριβό από τα κλειστά, αλλά η όλη διαδικασία παραγωγής είναι πολύ χρονοβόρα. Σε ένα καμίνι κλειστού τύπου απαιτούνται περίπου 7-10 μέρες για την ολοκλήρωση της παραγωγής, ενώ σε ένα υπαίθριο μπορεί να διαρκέσει ακόμα και μήνα το ψήσιμο.
Δυστυχώς τα τελευταία χρόνια γίνεται εισαγωγή κάρβουνων από τρίτες χώρες, χαμηλότερου κόστους, οπότε, η παραδοσιακή αυτή ασχολία των κατοίκων της Αγιάς γίνεται ολοένα και πιο δύσκολη. Όπως μας ενημέρωσε μέλος του Πολιτιστικού Συλλόγου Αγιάς, «λίγες είναι πια οι οικογένειες που ασχολούνται με την παραγωγή κάρβουνου… ολοένα και λιγότερα καμίνια συνεχίζουν σήμερα να καπνίζουν στα μέρη μας… το μέλλον αυτής της παράδοσης είναι αβέβαιο».
ΛΕΩΝ.Κ.
