Τη μακραίωνη μουσική παράδοση του βιολιού στην Ανατολική Κρήτη ανέδειξε με τον καλύτερο τρόπο ο Επιμορφωτικός Πολιτιστικός Σύλλογος Βουλισμένης Μεραμπέλλου. Η ιδιαίτερη αυτή πολιτιστική βραδιά πραγματοποιήθηκε στον εξωτερικό χώρο της Παναγίας του χωριού. Εμπνευστής της εκδήλωσης ήταν ο Νίκος Φλαμουράκης.
Την εκδήλωση παρουσίασε η κ. Χαρά Βιδάλη και εξέφρασε την ικανοποίησή της από την παρουσία πολλών νέων παιδιών: «Πρέπει να αναδεικνύουμε τις ιδιαίτερες πτυχές του πολιτισμού μας», είπε. Ακολούθησαν χαιρετισμοί από τον πρόεδρο του Επιμορφωτικού Πολιτιστικού Συλλόγου Βουλισμένης κ. Δημήτρη Αγγελάκη και από τον κ. Γιάννη Κουφαλιτάκη πρόεδρο του Συλλόγου Κρητών Καλλιτεχνών, ο οποίος προέτρεψε τους νέους καλλιτέχνες να διαφυλάξουν τα τοπικά μουσικά ιδιώματα και τις τοπικές μελωδίες, αποφεύγοντας τις επιρροές από τη μαζική κουλτούρα.
Στην συνέχεια, διαβάστηκε –από τη μητέρα της– η ομιλία της Καθηγήτριας του Πανεπιστημίου Drexel HΠΑ Μαρίας Χναράκη.
Το Βιολί στην Κρητική Παράδοση
Η ζωντανή ιστορία της Ανατολικής Κρήτης
- Η ομιλήτρια εστίασε στον ρόλο και την εξέλιξη του βιολιού στην κρητική μουσική παράδοση, ειδικά στην ανατολική Κρήτη. Περιγράφει το βιολί όχι απλώς ως ένα μουσικό όργανο, αλλά ως μια «φωνή» που ενώνει ανθρώπους και εκφράζει συναισθήματα και ιστορία. Επισημαίνεται η ικανότητα της Κρήτης να αφομοιώνει εξωτερικές πολιτισμικές επιρροές και να τις προσαρμόζει στη δική της ιδιοσυγκρασία.
- Υπογράμμισε το ρόλο του βιολάτορα, ο οποίος, αντί να παίζει μηχανικά, εμπλουτίζει τη μουσική ανάλογα με τη στιγμή, τους χορευτές και την παρέα. Η παράδοση περιγράφεται ως μια ζωντανή δημιουργική διαδικασία που απαιτεί βιωματική εμπειρία.
- Υπάρχουν ιδιαιτερότητες της βιολιστικής παράδοσης μεταξύ Ανατολικής και Δυτικής Κρήτης, με την πρώτη να παρουσιάζει μεγαλύτερη λυρικότητα και επιρροές από τη Μεσόγειο, ενώ η δεύτερη επηρεάζεται έντονα από τον ήχο της λύρας.
- Τέλος, εξυμνείται η προσφορά μεγάλων μουσικών, όπως ο Στρατής Καλογερίδης και ο Γιώργης Αβυσσινός, καθώς και η κρίσιμη συμβολή των ανώνυμων μουσικών, οι οποίοι κράτησαν ζωντανή την κρητική μουσική παράδοση, μέσα από την αλληλεπίδραση με την κοινότητα, στα πανηγύρια και τις κοινωνικές εκδηλώσεις.
«Η κρητική μουσική είναι η ζωντανή εξέλιξη μιας μεγάλης παράδοσης»
- «Όταν μιλάμε για την παράδοση υπάρχει ένας μεγάλος κίνδυνος, να την αντιμετωπίσουμε σαν κάτι που ανήκει αποκλειστικά στο παρελθόν, σαν ένα όμορφο αντικείμενο μέσα σε μια προθήκη μουσείου. Η κρητική μουσική όμως δεν είναι μουσείο, είναι ζωή. Αναπνέει, αλλάζει, εξελίσσεται και ακριβώς γι’ αυτό παραμένει αυθεντική. Η αυθεντικότητα δεν σημαίνει ακινησία, σημαίνει συνέχεια. Κάθε γενιά παραλαμβάνει κάτι πολύτιμο απ’ την προηγούμενη, δεν το αντιγράφει, το κατανοεί, το αγαπά, το προσαρμόζει και ύστερα το παραδίδει στην επόμενη. Έτσι επιβιώνει ο πολιτισμός, όχι επειδή μένει ο ίδιος, αλλά επειδή συνεχίζει να συγκινεί. Τα τελευταία χρόνια παρατηρούμε με ιδιαίτερη χαρά όλο και περισσότερους νέους ανθρώπους να στρέφονται ξανά προς την κρητική μουσική.
- Οι παλιές ηχογραφήσεις αποκτούν νέα αξία, οι προφορικές μαρτυρίες καταγράφονται, οι τοπικές ιδιαιτερότητες αναγνωρίζονται ως πολύτιμα στοιχεία της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς. Κι αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, γιατί η πολιτιστική κληρονομιά δεν αποτελείται μόνο από πέτρες, μνημεία ή μουσεία. Η άυλη πολιτιστική κληρονομιά είναι εκείνη που δεν μπορούμε να αγγίξουμε, μπορούμε όμως να τη ζήσουμε. Γι’ αυτό και η αποψινή εκδήλωση έχει μεγαλύτερη σημασία απ’ όσο ίσως φανταζόμαστε. Απόψε ήρθαμε για να βεβαιωθούμε ότι αυτό το παρελθόν εξακολουθεί να έχει μέλλον. Όσο θα υπάρχουν παιδιά που θέλουν να μάθουν μια κοντυλιά, όσο θα υπάρχουν χωριά σαν τη Βουλισμένη που θα γεμίζουν τις αυλές τους με μουσική, η κρητική παράδοση δεν έχει τίποτα να φοβηθεί. Γιατί η παράδοση δεν κατοικεί στα βιβλία, κατοικεί στους ανθρώπους.
- Αν με ρωτούσε κάποιος ποια είναι η μεγαλύτερη ιδιαιτερότητα του κρητικού βιολιού, δεν θα απαντούσα ούτε οι κοντυλιές, ούτε τα κουρδίσματα, ούτε η δεξιοτεχνία. Θα απαντούσα κάτι πολύ απλούστερο: Το κρητικό βιολί δεν παίζει ποτέ μόνο του. Παίζει πάντοτε για κάποιον, για τον χορευτή, για την παρέα, για το χωριό, για τη μνήμη. Κι όταν ένα μουσικό όργανο υπηρετεί τη μνήμη ενός λαού, τότε παύει να είναι απλώς ένα μουσικό όργανο, γίνεται μέρος της ταυτότητάς του», ανέφερε στην ομιλία της η Καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Drexel HΠΑ Μαρία Χναράκη.
«Πίσω από κάθε παράδοση υπάρχουν γενιές ανθρώπων»
- «Καμία μουσική παράδοση δεν διατηρείται μόνη της. Τα όργανα δεν παίζουν μόνα τους, οι μελωδίες δεν ταξιδεύουν μόνες τους. Πίσω από κάθε σκοπό υπάρχει ένας άνθρωπος και πίσω από κάθε παράδοση υπάρχουν γενιές ανθρώπων που αποφάσισαν συνειδητά ή ασυνείδητα να τη μεταδώσουν στους επόμενους. Η μεγαλύτερη βιβλιοθήκη της κρητικής μουσικής δεν ήταν ποτέ τα βιβλία, ήταν οι άνθρωποι.
- Ανάμεσα στους μεγάλους δημιουργούς… δημιουργούς της βιολιστικής παράδοσης της Ανατολικής Κρήτης η Καθηγήτρια ξεχώρισε τον Στρατή Καλογερίδη. «Το όνομά του έχει συνδεθεί σχεδόν με τις περίφημες στειακές κοντυλιές, που μέχρι σήμερα αποτελούν σημείο αναφοράς για κάθε νέο βιολάτορα. Σεβάστηκε όσα παρέλαβε, αλλά ταυτόχρονα τα οργάνωσε, τα εμπλούτισε, τους έδωσε μια μορφή που επέτρεψε να ταξιδέψουν πέρα απ’ τα όρια της ιδιαίτερης πατρίδας τους. Από την άλλη πλευρά, μία διαφορετική προσωπικότητα είναι ο Γιώργης Αβυσσινός. Αν ο Καλογερίδης αντιπροσωπεύει την αρχοντιά της βιολιστικής παράδοσης, ο Αβυσσινός εκφράζει τη ζωντάνια της, τη δύναμη του αυθόρμητου, τη χαρά του γλεντιού, τη βαθιά σχέση του μουσικού με την κοινότητα. Υπήρξε ένας από τους ανθρώπους που κράτησαν το βιολί ζωντανό σε μια εποχή κατά την οποία η λύρα είχε αρχίσει να κυριαρχεί σε μεγάλο μέρος της Κρήτης. Δεν προσπάθησε να ανταγωνιστεί κανέναν, έπαιξε με το δικό του τρόπο και απέδειξε ότι το βιολί έχει ακόμα πολλά να πει».
- Σε παρέμβασή του, ο γιατρός Μιχάλης Καταπότης αναφέρθηκε σε μία ακόμα άλλη τεράστια μορφή του Κρητικού βιολιού, το Δερμιτζογιάννη.
Οι βιολιτζήδες της βραδιάς
Οι βιολάτορες με τις ερμηνείες τους έδωσαν ιδιαίτερο χρώμα και ζωντάνια στην εκδήλωση. Με σεβασμό στην κρητική μουσική παράδοση, αλλά και με το προσωπικό ύφος του καθενός, παρουσίασαν σκοπούς και μελωδίες που κέρδισαν το ενδιαφέρον του κοινού.
- Συμμετείχαν, κατά αλφαβητική σειρά, οι βιολάτορες Στέργιος Πασχαλάκης, Χάρης Σταματάκης, Νίκος Τσαγκαράκης και Νίκος Φλαμουράκης. Η παρουσία τους ανέδειξε τον πλούτο και τη διαχρονικότητα της τοπικής μουσικής παράδοσης, δημιουργώντας μια όμορφη ατμόσφαιρα και προσφέροντας στο κοινό μια ξεχωριστή μουσική εμπειρία.
ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΚΛΩΝΤΖΑΣ
