Πριν από είκοσι χρόνια, το πρώτο κινεζικό σοκ μας έφερε φθηνά ρούχα και πλαστικά παιχνίδια, διαλύοντας τις βιοτεχνίες της Δύσης. Σήμερα, το 2026, το σοκ είναι διαφορετικό: είναι υψηλής τεχνολογίας, είναι «πράσινο» και είναι υπαρξιακό. Δεν πρόκειται πλέον για προϊόντα χαμηλής ποιότητας, αλλά για ηλεκτρικά οχήματα, ηλιακά πάνελ, ανεμογεννήτριες και ρομποτική που απειλούν να μετατρέψουν την Ευρώπη σε ένα απλό μουσείο του ένδοξου βιομηχανικού παρελθόντος της.
Κάθομαι λοιπόν στο κέντρο του Αγίου Νικολάου, εκεί που η γαλήνη της Λίμνης μοιάζει να ακινητοποιεί τον χρόνο και διαβάζω τις ανταποκρίσεις των Financial Times από τη Σαγκάη και το Πεκίνο. Θα μου πείτε, τι σχέση έχει το Λασίθι με έναν αισθητήρα ηλεκτρικού ρεύματος στο μέγεθος μιας γροθιάς που κατασκευάζεται στην άλλη άκρη του κόσμου; Η απάντηση είναι: τα πάντα. Γιατί αυτός ο αισθητήρας, και οι εκατομμύρια όμοιοί του, είναι η «αιχμή του δόρατος» μιας καταιγίδας που ονομάζεται «Κινεζικό Σοκ 2.0».
Το Φαινόμενο «Neijuan»: Ο Κανιβαλισμός της ανάπτυξης
Στην Κίνα υπάρχει μια λέξη που ακούγεται πλέον παντού: neijuan. Σημαίνει «εσωτερική περιέλιξη» ή, στην καθομιλουμένη, έναν κανιβαλιστικό ανταγωνισμό όπου όλοι τρέχουν όλο και πιο γρήγορα για όλο και μικρότερα κέρδη.
Πάρτε για παράδειγμα τον Χουάνγκ Σιάν της Mega-Senway. Το 2019, οι αισθητήρες του κόστιζαν 200 γουάν και τους προμήθευαν ελάχιστοι Γερμανοί και Ελβετοί. Σήμερα, η τιμή έχει κατρακυλήσει στα 10 γουάν. Οι Ευρωπαίοι αποσύρθηκαν, ανίκανοι να ακολουθήσουν. Ο Χουάνγκ αντικατέστησε τους εργάτες με ρομποτικούς βραχίονες, αναβαθμίζει τις διαδικασίες του τρεις φορές τον χρόνο και πάλι νιώθει την ανάσα των ανταγωνιστών του.
«Οι εταιρείες που επιβιώνουν στην Κίνα είναι αήττητες οπουδήποτε αλλού στον κόσμο», λένε οι επενδυτές. Αλλά με τι κόστος; Οι κινεζικές αυτοκινητοβιομηχανίες, όπως η BYD, βλέπουν τις μέσες τιμές των οχημάτων τους να βυθίζονται, ενώ η Nioκα θετοποιεί την παραγωγή ακόμα και των ημιαγωγών για να γλιτώσει και το τελευταίο γουάν. Είναι ένας πόλεμος τιμών που εξάγεται πλέον με ορμή προς τη δική μας ήπειρο.
Η Στρατηγική του Πεκίνου και τα «σκιώδη αποθεματικά»
Δεν είναι όμως μόνο η κινεζική εργατικότητα. Είναι η κρατική μηχανή. Οι κινεζικές επιχειρήσεις επιδοτούνται με ρυθμό τρεις έως εννέα φορές υψηλότερο από τις αντίστοιχες δυτικές. Φθηνή γη, χαμηλότοκα δάνεια από κρατικές τράπεζες και τοπικές κυβερνήσεις που αρνούνται να αφήσουν οποιαδήποτε εταιρεία να πτωχεύσει, φοβούμενες την κοινωνική αστάθεια και την απώλεια του ΦΠΑ.
Αυτό έχει οδηγήσει σε μια εξωπραγματική πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα. Η Κίνα μπορεί να κατασκευάζει ετησίως πάνελ ισχύος 1.200 GW, τη στιγμή που ολόκληρος ο πλανήτης εγκατέστησε πέρυσι μόλις τα μισά. Τι γίνεται το περίσσευμα; Στέλνεται στην Ευρώπη και τη Νοτιοανατολική Ασία. Με ένα νόμισμα που εκτιμάται ότι είναι υποτιμημένο κατά 16% και ένα εμπορικό πλεόνασμα που ξεπέρασε το 1 τρισεκατομμύριο δολάρια, ο «Δράκος» δεν φτερνίζεται απλώς. Φυσάει φωτιά στις ευρωπαϊκές εφοδιαστικές αλυσίδες.
Το Ευρωπαϊκό Οχυρό: Η Πράξη «Made in Europe»
Η Ευρώπη, που είδε τη μεταποίησή της να συρρικνώνεται από το 17,4% του ΑΕΠ το 2000 στο 14,3% σήμερα, αποφάσισε να αντιδράσει. Ο Επίτροπος Βιομηχανίας Στεφάν Σεζουρνέ και ο Γάλλος Πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν προωθούν την Πράξη για τη Βιομηχανική Επιτάχυνση (IAA), ή πιο απλά το «Made in Europe».
Πρόκειται για έναν «ελεγχόμενο εναγκαλισμό». Η ΕΕ λέει στην Κίνα: «Θέλετε να πουλάτε εδώ; Φτιάξτε εργοστάσια εδώ». Αλλά με όρους που θυμίζουν αυτά που επέβαλλε το Πεκίνο στη Δύση τη δεκαετία του ’80.
Τοπική Απασχόληση, κοινοπραξίες, μεταφορά Τεχνολογίας και τοπικές πρώτες ύλες.
Αυτό πρακτικά σημαίνει τουλάχιστον 50% του προσωπικού πρέπει να είναι από την Ε.Ε., ο ξένος εταίρος δεν μπορεί να κατέχει πάνω από το 49%. Χρειάζεται παραχώρηση δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και δέσμευση 1% των εσόδων για έρευνα (R&D) εντός της Ευρώπης και τέλος προμήθεια του 30% των εξαρτημάτων από την ευρωπαϊκή αγορά.
Είναι ένα στοίχημα. Θα δεχτούν οι Κινέζοι κολοσσοί, όπως η CATL ή η Hithium, να μοιραστούν τα μυστικά τους για να έχουν πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά; Ή θα το θεωρήσουν προστατευτισμό και θα αποσυρθούν;
Η Περίπτωση της Ισπανίας και το Μάθημα για την Κρήτη
Στη Ναβάρα της Ισπανίας, η Bosch έκλεισε ένα εργοστάσιο πλυντηρίων αφήνοντας 600 άνεργους. Σήμερα, η ελπίδα έρχεται από την κινεζική Hithium, που υπόσχεται επένδυση 400 εκατ. ευρώ για μπαταρίες. Ο Ισπανός Υπουργός Βιομηχανίας είναι σαφής: «Είσαι λιγότερο ευάλωτος όταν είσαι ανοιχτός προς όλους».
Εδώ στην Κρήτη, πρέπει να είμαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί. Το νησί μας βρίσκεται στην καρδιά της ενεργειακής μετάβασης. Όταν προκηρύσσουμε έργα, αρκεί μόνο η χαμηλότερη τιμή; Αν επιλέξουμε κινεζική τεχνολογία που «σκοτώνει» τον ανταγωνισμό, μήπως αύριο μείνουμε χωρίς τεχνική υποστήριξη ή εξαρτημένοι από τις γεωπολιτικές διαθέσεις του Πεκίνου. Ο τουρισμός μας απαιτεί «πράσινο» αποτύπωμα. Αλλά αν οι υποδομές μας είναι 100% εισαγόμενες και δεν δημιουργούν ούτε μια θέση εργασίας εξειδικευμένου τεχνικού στην Κρήτη, τότε η ανάπτυξη είναι απλώς μια βιτρίνα. Η Κίνα ελέγχει το 40% και πλέον της παγκόσμιας παραγωγής σε στρατηγικούς τομείς. Η ενεργειακή μας ασφάλεια δεν μπορεί να βασίζεται σε «μεταναστευτικά πουλιά» – εταιρείες, που μετακινούνται από περιοχή σε περιοχή κυνηγώντας επιδοτήσεις.
Το δίλημμα του «Οδοστρωτήρα»
Ο Jeromin Zettelmeyer του Ινστιτούτου Bruegel προειδοποιεί: «Πρέπει να επιβραδύνουμε τον κινεζικό οδοστρωτήρα, ώστε η βιομηχανία μας να μην εξαφανιστεί εν μία νυκτί». Αλλά την ίδια στιγμή, η BMW και άλλοι γερμανικοί κολοσσοί ανησυχούν. Αν η Ευρώπη κλειστεί στον εαυτό της, θα χάσει την καινοτομία και την πρόσβαση στη φθηνή τεχνολογία που χρειάζεται για να πετύχει τους κλιματικούς της στόχους.
Στον Άγιο Νικόλαο, βλέπουμε συχνά τα κρουαζιερόπλοια να δένουν στο λιμάνι. Είναι σύμβολα μιας παγκοσμιοποίησης που αλλάζει πρόσωπο. Το «Κινεζικό Σοκ 2.0» δεν είναι μια θεωρία των FT. Είναι το SUV Jaecoo 7 που έγινε πρώτο σε πωλήσεις στη Βρετανία τον Μάρτιο. Είναι οι αισθητήρες που θα μπουν στους φορτιστές που θα εγκατασταθούν στις πλατείες μας.
Ιχνηλατώντας το Μέλλον
Η Κίνα δεν σκοπεύει να αλλάξει στρατηγική. Στο νέο πενταετές πλάνο της (2026-2030), η ρομποτική και η βιοτεχνία αιχμής είναι οι απόλυτες προτεραιότητες. Η Ευρώπη, από την άλλη, προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στις «ελεύθερες αγορές» και την ανάγκη για επιβίωση.
Ως Λασιθιώτες, οφείλουμε να απαιτήσουμε από την κεντρική διοίκηση και την Ευρώπη μια «έξυπνη θωράκιση». Όχι τυφλό προστατευτισμό που θα ακριβύνει τη ζωή μας, αλλά επενδύσεις με ρήτρα εντοπιότητας.
Ο Χουάνγκ της Mega-Senway είπε κάτι που πρέπει να μας μείνει: «Σας παρακαλούμε, μη φέρετε μαζί σας αυτόν τον ανελέητο κινεζικό ανταγωνισμό. Μην έρθετε εδώ για να διαλύσετε τον τρόπο που στήνουμε τις επιχειρήσεις».
Το ερώτημα είναι αν η Ευρώπη μπορεί να επιβάλλει τους δικούς της κανόνες πολιτισμένου εμπορίου σε έναν παίκτη που παίζει με τους κανόνες της «επιβίωσης του ισχυρότερου». Εμείς εδώ στην ΑΝΑΤΟΛΗ, θα συνεχίσουμε να ιχνηλατούμε αυτές τις μεγάλες αλλαγές, γιατί το μέλλον του τόπου μας κρίνεται πλέον σε παγκόσμια κλίμακα.
ΜΙΧΑΛΗΣ ΑΤΣΑΛΑΚΗΣ
- Από τη στήλη ΙΧΝΗΛΑΣΙΕΣ της έντυπης έκδοσης της ΑΝΑΤΟΛΗΣ
