Ζούμε ημέρες παραλογισμού, ημέρες που θα γραφτούν με μελανά γράμματα στην οικονομική ιστορία του τόπου μας. Ημερολογιακά βρισκόμαστε στην καρδιά του χειμώνα, αλλά το κλίμα στις πλατείες των χωριών του Λασιθίου και στις αποθήκες των συνεταιρισμών θυμίζει καλοκαίρι. Όχι λόγω της θερμοκρασίας, αλλά λόγω της «ξηρασίας», που επικρατεί στις τσέπες των παραγωγών και της εμπορικής «ανομβρίας» που απειλεί να τινάξει στον αέρα τον οικογενειακό προγραμματισμό χιλιάδων νοικοκυριών.
Αυτές τις ημέρες η αγορά του ελαιολάδου στην Κρήτη βιώνει μια από τις πιο κρίσιμες και επικίνδυνες καμπές της σύγχρονης ιστορίας της. Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι ο «πράσινος χρυσός», το προϊόν που κράτησε όρθια την τοπική κοινωνία στα δύσκολα χρόνια των μνημονίων και της υγειονομικής κρίσης, κινδυνεύει να μετατραπεί σε βαρίδι. Έχει πέσει θύμα ενός ανηλεούς γεωπολιτικού και κερδοσκοπικού παιχνιδιού που παίζεται μακριά από τους ελαιώνες μας, στα κλειστά, κλιματιζόμενα γραφεία των Βρυξελλών και στα απρόσωπα λογιστήρια των πολυεθνικών της τυποποίησης.
Ο συναγερμός από την Κριτσά
Πριν από λίγες ημέρες, γίναμε μάρτυρες ενός γεγονότος που θα έπρεπε να ηχήσει ως εθνικός συναγερμός, όχι μόνο για το Λασίθι, αλλά για ολόκληρη την ελαιοπαραγωγική Ελλάδα. Ο ιστορικός και ποιοτικά κορυφαίος Αγροτικός Ελαιουργικός Συνεταιρισμός Κριτσάς προχώρησε σε μια κίνηση ρουτίνας, που όμως κατέληξε σε αδιέξοδο, αποκαλύπτοντας το μέγεθος του προβλήματος. Στις 21 Ιανουαρίου 2026, ο Συνεταιρισμός εξέδωσε ανακοίνωση για την πώληση περίπου 30 τόνων εξαιρετικού παρθένου ελαιολάδου.
Δεν μιλάμε για ένα τυχαίο προϊόν. Μιλάμε για ένα ελαιόλαδο «διαμάντι», αποθηκευμένο σε ανοξείδωτες δεξαμενές με άζωτο για την απόλυτη διατήρηση των οργανοληπτικών του στοιχείων, με οξύτητες που ζαλίζουν από την ποιότητά τους: 0,40% στη μία δεξαμενή και 0,48% στην άλλη. Είναι το λάδι που σε άλλες εποχές θα γινόταν «μήλον της έριδος» μεταξύ των μεγαλύτερων οίκων του εξωτερικού. Ο διαγωνισμός είχε καταληκτική ημερομηνία την Πέμπτη 29 Ιανουαρίου. Το αποτέλεσμα; Άγονος.
Η αγορά έκλεισε επιδεικτικά τα αυτιά της στην ποιότητα. Ο διαγωνισμός κηρύχθηκε άγονος καθώς δεν υπήρξε το αναμενόμενο ενδιαφέρον. Ο Πρόεδρος του Α.Σ. Κριτσάς, Νίκος Αφορδακός, με την ευθύτητα που τον διακρίνει, ήταν αποκαλυπτικός: «Ναι, έτσι είναι. Δεν υπήρξε ενδιαφέρον. Εκτιμώ πως οι τυποποιητές πιέζουν αυτή την περίοδο για το αδασμολόγητο λάδι της Τυνησίας για να φέρουν με 3,30 ευρώ».
Πολιτικό και εθνικό πρόβλημα
Αυτή η δήλωση περιγράφει με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο την πραγματικότητα. Όταν το κορυφαίο λάδι της Κριτσάς, ένα brandname με παγκόσμια αναγνώριση και βραβεύσεις, δεν βρίσκει αγοραστή επειδή το καρτέλ περιμένει να «ψωνίσει» φτηνά από την Αφρική, τότε το πρόβλημα παύει να είναι εμπορικό. Είναι βαθιά πολιτικό και εθνικό. Ο Συνεταιρισμός ανακοίνωσε πως δεν προτίθεται να μπει σε διαδικασία νέας πώλησης άμεσα, αρνούμενος να χαρίσει τον κόπο των παραγωγών σε τιμές εξευτελιστικές. Είναι μια πράξη αντίστασης και αξιοπρέπειας.
Η περιβαλλοντική κατάρρευση της Σητείας
Και ενώ οι Βρυξέλλες παίζουν γεωπολιτικά παιχνίδια στις πλάτες μας, η φύση στέλνει τον δικό της, αμείλικτο λογαριασμό. Στην άλλη άκρη του νομού μας, στη Σητεία, η κατάσταση δεν είναι απλώς δύσκολη, είναι δραματική. Η μείωση της παραγωγής είναι σοκαριστική και προκαλεί δέος. Στο ΠΟΠ Σητείας, από τους 13.000 τόνους μιας καλής, προπερσινής χρονιάς, φέτος αναμένονται μόλις 2.700 τόνοι.
Μιλάμε για κατάρρευση που αγγίζει τα όρια της ερημοποίησης. Οι ξηρικοί ελαιώνες έχουν πληγεί τόσο βαριά από την παρατεταμένη ξηρασία, που τα δέντρα έχουν υποστεί σοκ. Θα χρειαστούν τουλάχιστον δύο χρόνια σωστής καλλιέργειας και βροχοπτώσεων για να επανέλθουν σε κανονικούς ρυθμούς παραγωγής. Ο παραγωγός της Ανατολικής Κρήτης βρίσκεται σε διπλή πολιορκία: από τη μία η κλιματική κρίση που μειώνει δραματικά την ποσότητα του προϊόντος του και από την άλλη η εμπορική κερδοσκοπία που μειώνει την τιμή.
Είναι εξοργιστικό και άδικο να ζητάμε από τον Σητειακό, τον Μεραμβελιώτη, τον Ιεραπετρίτη αγρότη να ανταγωνιστεί το κόστος παραγωγής της Τυνησίας. Εκεί τα μεροκάματα είναι μηδαμινά και οι περιβαλλοντικοί κανονισμοί ανύπαρκτοι, ενώ εδώ ο παραγωγός παλεύει με την ξηρασία και με το κόστος των εφοδίων να έχει εκτοξευθεί στα ύψη.
Η «βόμβα» των 100.000 τόνων από την Τυνησία
Το φάντασμα που πλανάται πάνω από την Κρήτη και παγώνει τις συναλλαγές έχει όνομα: Τυνησία. Το πλέον ανησυχητικό στοιχείο που σκιάζει την επικαιρότητα είναι η διαφαινόμενη πρόθεση της Τυνησίας να διαπραγματευτεί με την Ευρωπαϊκή Ένωση την αύξηση της αδασμολόγητης ποσόστωσης εξαγωγών στους 100.000 τόνους ετησίως.
Ας είμαστε ξεκάθαροι στο τι σημαίνει αυτό για τον τσέπη του Κρητικού αγρότη. Πρόκειται για μια εξέλιξη που, αν υλοποιηθεί, θα λειτουργήσει ως ένα πανίσχυρο εργαλείο βίαιης συμπίεσης των τιμών. Οι Ιταλοί αγοραστές, που γνωρίζουν άριστα το παιχνίδι της ψυχολογίας της αγοράς, ήδη εκμεταλλεύονται αυτή την προσδοκία. Προσφέρουν για τα ποιοτικά ελληνικά ελαιόλαδα τιμές της τάξεως των 4,5 έως 4,6 ευρώ, χρησιμοποιώντας ως μοχλό πίεσης το χαμηλό κόστος του τυνησιακού προϊόντος. «Ή μου το δίνεις τόσο, ή φέρνω από την Τυνησία με 3,30», είναι το ανείπωτο αλλά σαφές μήνυμα.
Και εδώ τίθεται το αμείλικτο ερώτημα: Πού είναι η ελληνική πολιτεία; Η Ελλάδα, σε συντονισμό με την Ιταλία και την Ισπανία, θα έπρεπε ήδη να έχει υψώσει ανάστημα στις Βρυξέλλες, μπλοκάροντας κάθε σκέψη για νέα αδασμολόγητη εισαγωγή που καταστρέφει τον Ευρωπαίο παραγωγό.
Τα ερωτήματα προς τους Βουλευτές Λασιθίου
Το ελαιόλαδο δεν είναι ένα απλό εμπορικό προϊόν για την Κρήτη. Είναι ο στυλοβάτης της κοινωνικής συνοχής της υπαίθρου μας. Αν καταρρεύσει η τιμή του, θα καταρρεύσουν τα χωριά μας. Δεν μπορεί να θυσιάζεται στον βωμό γεωπολιτικών ισορροπιών και κυρίως των εμπορικών κερδών των μεγάλων παικτών.
Μπροστά σε αυτό το διαφαινόμενο ναυάγιο, η σιωπή δεν είναι χρυσός. Είναι συνενοχή. Οι Βουλευτές του Λασιθίου, ανεξαρτήτως κομματικής απόχρωσης, καλούνται να πάρουν θέση τώρα, όχι κατόπιν εορτής. Οι παραγωγοί της Κριτσάς, της Σητείας και ολόκληρου του νομού περιμένουν συγκεκριμένες απαντήσεις σε τέσσερα αμείλικτα ερωτήματα, τα οποία οφείλουν να μεταφέρουν άμεσα στα κέντρα λήψης αποφάσεων:
Είναι ενήμεροι για την πρόθεση της Τυνησίας να αυξήσει την αδασμολόγητη ποσόστωση στους 100.000 τόνους ετησίως; Δεσμεύονται να πιέσουν την κυβέρνηση ώστε να θέσει βέτο σε μια τέτοια απόφαση που, όπως αποδεικνύεται, χρησιμοποιείται ήδη ως μοχλός πίεσης για να πέσουν οι τιμές παραγωγού στα επίπεδα των 3,30 ευρώ;
Ποιες συγκεκριμένες κοινοβουλευτικές πρωτοβουλίες θα αναλάβουν για το γεγονός ότι ενώ η τιμή παραγωγού πιέζεται κάτω από τα 5 ευρώ, η τιμή στο ράφι παραμένει στα ύψη;
Γιατί δεν ενεργοποιούνται οι ελεγκτικοί μηχανισμοί για να σπάσει το απόστημα που διπλασιάζει την τιμή από το χωράφι στο σούπερ μάρκετ;
Με την παραγωγή στο ΠΟΠ Σητείας να έχει καταρρεύσει από τους 13.000 στους 2.700 τόνους και τους ξηρικούς ελαιώνες να χρειάζονται δύο χρόνια για να συνέλθουν, υπάρχει σχέδιο έκτακτης οικονομικής ενίσχυσης των παραγωγών που βλέπουν το εισόδημά τους να μηδενίζεται λόγω κλιματικής κρίσης;
Τι απαντούν στον Συνεταιρισμό της Κριτσάς, που διαθέτει ένα προϊόν-κόσμημα (οξύτητας 0,40%), αλλά βλέπει τους διαγωνισμούς να κηρύσσονται άγονοι επειδή το εμπόριο εκβιάζει με φθηνές εισαγωγές;
Θα δεχτούν να γίνει η Κρήτη αποθήκη αδιάθετου λαδιού μέχρι τον Αύγουστο, όπως συνέβη το 2016-2017, οδηγώντας σε οικονομική ασφυξία τους αγρότες μας;
ΜΙΧΑΛΗΣ ΑΤΣΑΛΑΚΗΣ
