Το αίμα του 21χρονου Νικήτα στο Ηράκλειο δεν έχει ακόμη στεγνώσει, και οι αναλύσεις περί «κρητικής λεβεντιάς» ή «αναχρονιστικών εθίμων» δίνουν και παίρνουν. Όμως, αν θέλουμε να είμαστε ειλικρινείς στις «Ιχνηλασίες», πρέπει να κοιτάξουμε πίσω από την κάννη του όπλου. Πρέπει να κοιτάξουμε το τεράστιο θεσμικό κενό που αφήνει έναν πολίτη, θύμα ή θύτη, έρμαιο των ενστίκτων του.
Εδώ και δεκαετίες, στην Κρήτη αλλά και σε όλη την ελληνική περιφέρεια, το Κράτος λειτουργεί ως ένας στεγνός, γραφειοκρατικός «τιμωρός» κατόπιν εορτής. Ένα «κράτος- τροχονόμος» που καταγράφει πτώματα, αλλά αρνείται πεισματικά να επενδύσει στην πρόληψη.
Η οικογένεια του θύματος είχε προσφύγει στη Δικαιοσύνη από τον Φεβρουάριο. Υπήρχαν μηνύσεις, υπήρχαν καταγεγραμμένες απειλές. Τι έκανε το κρατικό σύστημα; Τίποτα. Η Δικαιοσύνη στην Ελλάδα έχει καταντήσει ένα αργοκίνητο καράβι που φτάνει στο λιμάνι όταν η πόλη έχει ήδη καεί.
Όταν ο πολίτης νιώθει απροστάτευτος, όταν βλέπει ότι η καταγγελία του μπαίνει σε ένα συρτάρι για τα επόμενα τρία χρόνια, τότε δημιουργείται το εύφορο έδαφος για τον «νόμο του αίματος». Η καθυστέρηση στην απονομή δικαιοσύνης είναι ηθική αυτουργία στην αυτοδικία.
Η Κρήτη ανάμεσα στο φως και στο σκοτάδι
Η Κρήτη του 2026 βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Από τη μια, οι μεγάλες μακέτες, τα εμβληματικά έργα υποδομής, η ενεργειακή διασύνδεση που μετατρέπει το νησί σε ευρωπαϊκό κόμβο και οι ρεκόρ αφίξεις στον τουρισμό. Από την άλλη, μια σκοτεινή, υπόκωφη πραγματικότητα που αναδύεται από τις χαράδρες της ενδοχώρας και τις γειτονιές των πόλεων μας, υπενθυμίζοντας μας πως κάτω από το γυαλιστερό περιτύλιγμα της προόδου, ο «νόμος του αίματος» παραμένει σε ισχύ.
Η δολοφονία του 21χρονου Νικήτα στο Ηράκλειο είναι η επιτομή της κοινωνικής μας αποτυχίας. Είναι η απόδειξη πως το Κράτος Δικαίου, σε ορισμένες γωνιές αυτού του τόπου, σταματά εκεί που ξεκινά το «υπερ – εγώ», η αφρόντιστη, αλλά εμφανής ψυχική νοσηρότητα που μετατρέπεται στο «δίκιο» της κάννης.
Το Χρονικό μιας ενέδρας και η παράλυση των Θεσμών
Οι πληροφορίες από την πρώτη ώρα περιγράφουν μια κατάσταση που προκαλεί ανατριχίλα. Ένας νέος άνθρωπος εκτελέστηκε σε ενέδρα. Όχι ως αποτέλεσμα μιας ξαφνικής συμπλοκής, αλλά ως κατάληξη μιας μακράς περιόδου εκφοβισμού. Η δήλωση της δικηγόρου της οικογένειας είναι αποκαλυπτική: «Ζούσαν επί μήνες υπό καθεστώς φόβου και απειλών».
Εδώ ανακύπτει το πρώτο μεγάλο ερώτημα που πρέπει να μας απασχολήσει όλους, από τον απλό πολίτη μέχρι τον αρμόδιο Υπουργό Προστασίας του Πολίτη: Γιατί;
Αν οι αρχές γνώριζαν, και γνώριζαν, αφού υπήρχαν μηνύσεις από τον Φεβρουάριο, γιατί δεν υπήρξε παρέμβαση; Γιατί επιτρέψαμε σε μια τοπική διένεξη να κλιμακωθεί σε βεντέτα; Η απάντηση είναι πικρή. Γιατί δεν ασχολήθηκε κανένας ουσιαστικά σε επίπεδο πρόληψης!
Συχνά και οι αστυνομικές αρχές στην Κρήτη επιλέγουν τον δρόμο του «κατευνασμού» ή της «μεσολάβησης», φοβούμενοι να συγκρουστούν με ισχυρές οικογένειες ή να διαταράξουν εύθραυστες ισορροπίες. Όμως, ο κατευνασμός απέναντι στην παρανομία δεν είναι πολιτική ειρήνευσης, είναι τροφή για το θηρίο της αυθαιρεσίας.
Η ρητορική του δράστη: «Έκανα αυτό που έπρεπε»
Η κυνική ομολογία του 54χρονου δράστη, «έκανα αυτό που έπρεπε», αποτελεί το πιο ανησυχητικό στοιχείο αυτής της τραγωδίας. Αυτή η φράση δεν ανήκει σε έναν άνθρωπο που έχασε τον έλεγχο. Ανήκει σε έναν άνθρωπο που θεωρεί τον εαυτό του νομοθέτη, δικαστή και δήμιο.
Σε μια ευνομούμενη πολιτεία, «αυτό που πρέπει» το ορίζει ο Ποινικός Κώδικας. Στην Κρήτη των σκιών, το ορίζει η «τιμή», όπως αυτή παρερμηνεύεται μέσα από τα φίλτρα του αρρωστημένου εγωισμού. Η σύλληψη και της συζύγου του δράστη για συνέργεια στην ενέδρα θανάτου, δείχνει πως το έγκλημα είχε οικογενειακή σφραγίδα. Όταν το σπίτι γίνεται στρατηγείο εγκλήματος, τότε η κοινωνική δομή έχει σαπίσει από μέσα.
Ο εφιάλτης της βεντέτας
Ας μην γελιόμαστε. Το κλίμα στο Ηράκλειο και στις γύρω περιοχές είναι εκρηκτικό. Όπως τονίζει ο νομικός κόσμος του νησιού, ο κίνδυνος της βεντέτας είναι υπαρκτός. Η εκδίκηση και η αυτοδικία δεν εκτονώνονται με μια σύλληψη. Αντίθετα, συχνά τροφοδοτούνται από αυτήν.
Πόσες φορές έχουμε δει στην Κρήτη τον κύκλο του αίματος να ανοίγει και να μην κλείνει για δεκαετίες; Πόσα σπίτια πρέπει να κλείσουν για να καταλάβουμε ότι η βεντέτα δεν είναι «παράδοση», αλλά ένα βάρβαρο κατάλοιπο που μας κρατά δέσμιους στο παρελθόν;
Η μητριαρχία στην Κρήτη
Είναι γνωστό πως η μητριαρχία είναι πανάρχαια στην Κρήτη. Η αψύτητα του ορεσίβιου Κρητικού υποχωρεί μόνο στην απαίτηση της συζύγου, η οποία μετά το γάμο λαμβάνει το ρόλο στην οικογένεια και τη θέση του πιο ιερού προσώπου: της μάνας, η οποία κατευθύνει την πορεία της οικογένειας με επιμονή, υπομονή, αστείρευτες αντοχές και τρόπο μοναδικής διαχείρισης μέχρι να οδηγήσει τα πράγματα εκεί που κρίνει πως πρέπει να πάνε.
Η τραγική δημόσια απειλή
Στην περίπτωση αυτή υπήρξε πασιφανής η ηθική αυτουργία στο βίντεο που έχει κυκλοφορήσει και το οποίο ήταν σε δημόσια θέα εδώ και πολλά χρόνια. Μια μάνα, που καταδείκνυε το «δολοφόνο» του παιδιού της, σε δημόσιο χώρο, με δημόσιο λόγο, σε κατάσταση συναισθηματικού παροξυσμού και σε δημόσια προβολή! Χωρίς να αντιδράσει κανείς! Ούτε δικαιοσύνη, ούτε αστυνομία, ούτε κοινωνική υπηρεσία και λειτουργοί!
Πού είναι οι κοινωνικές υπηρεσίες; Πού είναι η πρόνοια που θα έπρεπε να παρεμβαίνει σε τοπικές κοινωνίες όπου οι διαφορές σιγοβράζουν; Στην Κρήτη, η κοινωνική πολιτική εξαντλείται σε κάποια επιδόματα και σε τυπικές δομές.
Κοινωνική πολιτική και σασμός
Χρειαζόμαστε κοινωνική μέριμνα μέσα στις κοινότητες. Χρειαζόμαστε ψυχολόγους και κοινωνικούς λειτουργούς ενταγμένους στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, που θα έχουν το ελεύθερο να χαρτογραφούν τις εντάσεις πριν αυτές γίνουν πρωτοσέλιδα.
Χρειαζόμαστε ψυχολόγους στα σχολεία. Όχι ως «διακοσμητικά» στοιχεία, αλλά ως ενεργούς συμβούλους που θα εντοπίζουν το τοξικό οικογενειακό περιβάλλον.
Χρειαζόμαστε διαμεσολαβητές. Οι αγροτικές κοινωνίες έχουν εφεύρει το σασμό. Μια παράδοση για άλλες κοινωνίες που λειτουργεί ακόμα. Σήμερα, όμως, χρειάζονται άνθρωποι εκπαιδευμένοι στην επίλυση συγκρούσεων που θα μπορούν να παρεμβαίνουν τόσο στις πόλεις όσο και σε αγροτικές ή κτηνοτροφικές διαφορές πριν βγουν τα μαχαίρια.
Ένα Κράτος χωρίς κοινωνική πολιτική είναι ένα κράτος ανάπηρο. Είναι μια εξουσία που παρακολουθεί νωθρό και ανήμπορο την αποσύνθεση του κοινωνικού ιστού, περιμένοντας τη στιγμή που θα στείλει το ιατροδικαστικό όχημα.
Η πολιτική ευθύνη και η επόμενη μέρα
Δεν αρκεί η καταστολή. Χρειαζόμαστε μια βαθιά τομή. Αστυνόμευση με Ουσία. Όχι απλώς περιπολίες στους κεντρικούς δρόμους, αλλά ουσιαστική δουλειά στην πρόληψη και στη συλλογή πληροφοριών για βεντέτες που σιγοβράζουν.
Εκπαιδευτική Μεταρρύθμιση με προγράμματα στα σχολεία της Κρήτης που θα αποδομούν τον μύθο του «μάγκα με το όπλο», τις ανοησίες των κοινωνικών δικτύων και τον εικονικό κόσμο.
Η Δικαιοσύνη πρέπει να κινείται με ταχύτητες που δεν θα αφήνουν περιθώριο στον πολίτη να σκεφτεί την αυτοδικία. Ο 54χρονος πήγαινε κάθε εβδομάδα στα δικαστήρια για να δει αν αποδοθεί δικαιοσύνη. Χρειαζόμαστε θεσμική θωράκιση για να μην καταρρεύσουμε τελείως ως κοινωνία.
Το έγκλημα στο Ηράκλειο είναι μια κραυγή αγωνίας. Ο 21χρονος Νικήτας δεν γυρίζει πίσω. Όμως, αν δεν θέλουμε να θρηνήσουμε κι άλλους νέους, αν δεν θέλουμε η Κρήτη να ταυτίζεται με την «Άγρια Δύση», πρέπει να πάρουμε γενναίες αποφάσεις.
Πιστεύω ακράδαντα πως η Κρήτη της δημιουργίας, του πολιτισμού και της φιλοξενίας δεν μπορεί και δεν πρέπει να επιτρέψει στην Κρήτη του μίσους να κυριαρχήσει. Το «δίκιο» δεν βρίσκεται στην κάννη. Βρίσκεται στον σεβασμό της ανθρώπινης ζωής και στον πολιτισμό της καθημερινότητας.
Ας είναι αυτό το τραγικό συμβάν το τελευταίο. Ας σταματήσουμε να ιχνηλατούμε το αίμα και ας αρχίσουμε να ιχνηλατούμε το μέλλον που μας αξίζει.
ΜΙΧΑΛΗΣ ΑΤΣΑΛΑΚΗΣ
- Από τη στήλη ΙΧΝΗΛΑΣΙΕΣ της έντυπης έκδοσης της ΑΝΑΤΟΛΗΣ
