Του Κωνσταντινου Εμμ. Ματθαιακη
Η Ελλάδα υπήρξε επί δεκαετίες ένας από τους κορυφαίους τουριστικούς προορισμούς στον κόσμο. Η Κρήτη, με τη μοναδική ιστορία, το φυσικό κάλλος, τη φιλοξενία και τον πολιτισμό της, αποτέλεσε διαχρονικά το «διαμάντι» του ελληνικού τουρισμού. Ωστόσο, πίσω από τους αριθμούς των αφίξεων και τις πανηγυρικές ανακοινώσεις, κρύβεται μια πραγματικότητα που δεν μπορεί πλέον να αγνοηθεί: το ελληνικό τουριστικό προϊόν χάνει σταδιακά την ποιότητά του και μαζί του χάνεται ένα σημαντικό μέρος της ανταγωνιστικότητάς μας.
Ο Άγιος Νικόλαος Λασιθίου αποτελεί ίσως ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτής της παρακμής. Μια πόλη που κάποτε αποτελούσε σημείο αναφοράς για τον ποιοτικό τουρισμό της Ανατολικής Κρήτης, σήμερα προκαλεί συχνά προβληματισμό, απογοήτευση και, για όσους τη γνώρισαν στις καλύτερες εποχές της, βαθιά θλίψη.
Η εικόνα που συναντά ο επισκέπτης δεν ανταποκρίνεται πάντοτε στις δυνατότητες του τόπου. Υποδομές που δείχνουν εγκαταλελειμμένες, δημόσιοι χώροι που δεν συντηρούνται όπως θα έπρεπε, κυκλοφοριακό χάος κατά τους θερινούς μήνες, ελλείψεις σε θέσεις στάθμευσης, ζητήματα καθαριότητας και μια γενικότερη αίσθηση έλλειψης σχεδιασμού συνθέτουν μια εικόνα που δεν τιμά ούτε την ιστορία ούτε τις προοπτικές της περιοχής.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα, όμως, δεν είναι τα επιμέρους ζητήματα. Είναι η απουσία ενός συνολικού οράματος. Επί χρόνια, η ανάπτυξη στηρίχθηκε σχεδόν αποκλειστικά στην εκμετάλλευση του φυσικού πλούτου και της φήμης που είχε ήδη αποκτηθεί. Όμως κανένα τουριστικό προϊόν δεν μπορεί να παραμένει ανταγωνιστικό όταν δεν επενδύει διαρκώς στην ποιότητα, στην αισθητική, στην καινοτομία και στην εμπειρία του επισκέπτη.
Την ίδια στιγμή, ανταγωνιστικοί προορισμοί στην Ισπανία, στην Πορτογαλία, στην Κροατία και στην Τουρκία επενδύουν συστηματικά σε σύγχρονες υποδομές, σε οργανωμένες μαρίνες, σε βιώσιμη κινητικότητα, σε αναβαθμισμένους δημόσιους χώρους και σε ολοκληρωμένες τουριστικές υπηρεσίες. Δεν αρκούνται στο φυσικό τους κάλλος. Το εξελίσσουν. Το προστατεύουν. Το αναδεικνύουν.
Στην Ελλάδα, αντίθετα, συχνά επικρατεί η λογική της διαχείρισης της καθημερινότητας. Τα προβλήματα αντιμετωπίζονται αποσπασματικά, χωρίς μακροπρόθεσμο σχεδιασμό. Έργα εξαγγέλλονται αλλά καθυστερούν. Μελέτες συντάσσονται αλλά παραμένουν στα συρτάρια. Πολιτικές ηγεσίες αλλάζουν, αλλά η στρατηγική απουσιάζει.
Για έναν νομικό, το ζήτημα δεν είναι μόνο αναπτυξιακό. Είναι βαθιά θεσμικό. Όταν οι τοπικές κοινωνίες βλέπουν επί χρόνια τα ίδια προβλήματα να διαιωνίζονται χωρίς ουσιαστικές λύσεις, δημιουργείται ένα αίσθημα δυσπιστίας απέναντι στους θεσμούς. Οι πολίτες παύουν να πιστεύουν ότι υπάρχει πραγματική βούληση αλλαγής. Και αυτή η απώλεια εμπιστοσύνης είναι ίσως πιο επικίνδυνη από οποιαδήποτε οικονομική απώλεια.
Ο Άγιος Νικόλαος δεν είναι ένας τυχαίος προορισμός. Διαθέτει τη λίμνη, τη μοναδική παραλιακή του ταυτότητα, την εγγύτητα με διεθνώς αναγνωρισμένους προορισμούς της Κρήτης, πλούσια πολιτιστική κληρονομιά και φυσικά το ανεκτίμητο ανθρώπινο κεφάλαιο των κατοίκων του. Θα μπορούσε να αποτελεί πρότυπο βιώσιμης τουριστικής ανάπτυξης για ολόκληρη τη Μεσόγειο.
Αντί γι’ αυτό, πολλοί κάτοικοι και επισκέπτες βιώνουν ένα συναίσθημα που δύσκολα περιγράφεται με αριθμούς και στατιστικές: τη θλίψη της χαμένης δυνατότητας. Τη θλίψη να βλέπεις έναν ευλογημένο τόπο να μην αξιοποιεί τις πραγματικές του δυνατότητες. Τη θλίψη να διαπιστώνεις ότι η ομορφιά από μόνη της δεν αρκεί όταν απουσιάζει η φροντίδα.
Η κριτική δεν πρέπει να εκλαμβάνεται ως ισοπέδωση. Αντίθετα, αποτελεί πράξη ευθύνης. Η σιωπή απέναντι στην υποβάθμιση είναι συνενοχή. Όσοι αγαπούν τον Άγιο Νικόλαο, την Κρήτη και την Ελλάδα οφείλουν να μιλούν ανοιχτά για τα προβλήματα, όσο δυσάρεστο κι αν είναι αυτό.
Η χώρα μας δεν έχει χάσει ακόμη το στοίχημα του τουρισμού. Διαθέτει όλα τα συγκριτικά πλεονεκτήματα για να πρωταγωνιστήσει. Όμως ο χρόνος δεν είναι ανεξάντλητος. Κάθε χαμένη σεζόν, κάθε χαμένη ευκαιρία, κάθε πρόβλημα που μετατίθεται στο μέλλον, μειώνει το προβάδισμα που κάποτε θεωρούσαμε δεδομένο.
Ο Άγιος Νικόλαος αξίζει περισσότερα. Η Κρήτη αξίζει περισσότερα. Η Ελλάδα αξίζει περισσότερα.
Και ίσως το πρώτο βήμα για να αλλάξει η κατάσταση είναι να σταματήσουμε να πανηγυρίζουμε για τους αριθμούς και να αρχίσουμε να κοιτάζουμε με ειλικρίνεια την πραγματικότητα. Γιατί μόνο όταν αναγνωρίζεις το πρόβλημα μπορείς πραγματικά να το λύσεις.
* Ο Κωνσταντίνος Εμμ. Ματθαιάκης είναι Δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω & Δικηγόρος – LL.M. στο Δημόσιο Δίκαιο και τη Δημόσια Διοίκηση
