Σεισμό στα εκκλησιαστικά δρώμενα του νησιού προκαλούν οι αποφάσεις που ελήφθησαν χθες στο Φανάρι, καθώς η Ιερά Σύνοδος του Οικουμενικού Πατριαρχείου προχώρησε σε μια κίνηση απόλυτης και ουσιαστικής παρέμβασης στα εσωτερικά της «ακριβής θυγατέρας». Όπως αναφέρεται σε ρεπορτάζ του Μιχάλη Ατσαλάκη στην ΑΝΑΤΟΛΗ, η Εκκλησία της Κρήτης βρίσκεται πλέον μπροστά σε μια νέα, αχαρτογράφητη πραγματικότητα, με δύο Μητροπόλεις να τελούν πλέον σε καθεστώς χηρείας, γεγονός που πυροδότησε σενάρια για την κάθοδο Πατριαρχικής Εξαρχίας στο νησί.
Η είδηση που έπεσε σαν κεραυνός εν αιθρία αφορά την απόφαση του Οικουμενικού Πατριαρχείου να εκλέξει τον γηραιό Μητροπολίτη Λάμπης, Συβρίτου και Σφακίων, κ. Ειρηναίο, ως Μητροπολίτη Μοσχονησίων. Πρόκειται για μια κατ’ επίφασιν τιμητική απόφαση, η οποία όμως επί της ουσίας αποτελεί μια «τεχνική λύση»: η μετακίνηση σε μια Μητρόπολη της Τουρκίας χωρίς ποίμνιο οδηγεί στην άμεση απαλλαγή του κ. Ειρηναίου από τα καθήκοντά του στην Κρήτη. Η αιτιολόγηση που διέρρευσε εστιάζει στα σοβαρά προβλήματα υγείας και το προχωρημένο της ηλικίας του Ιεράρχη, προκειμένου να αποφευχθεί η επώδυνη και ψυχοφθόρα διαδικασία της παύσης μέσω ιατρικών επιτροπών, όπως είχε συμβεί στο παρελθόν με την Αρχιεπισκοπή.
Σε επίπεδο παρασκηνίου, οι πληροφορίες αναφέρουν πως ο Μητροπολίτης Αρκαλοχωρίου, Καστελίου και Βιάννου κ. Ανδρέας, ο μοναδικός Κρητικός Ιεράρχης που συμμετέχει στην παρούσα Σύνοδο του Πατριαρχείου, επέλεξε να απέχει από την ψηφοφορία. Επικαλούμενος λόγους ευαισθησίας και προσωπικής φιλίας με τον γηραιό Ιεράρχη, τήρησε μια στάση που έγινε σεβαστή, αν και η απόφαση τελικά εμφανίζεται ως ομόφωνη.
Ο «μύθος» του Άρθρου 20 και η Εξαρχία
Ωστόσο, το πραγματικό πρόβλημα είναι βαθύτερο και αφορά την επόμενη μέρα. Με την κένωση της Μητρόπολης Λάμπης, οι χηρεύουσες Μητροπόλεις στην Κρήτη γίνονται πλέον δύο (μαζί με την Κυδωνίας και Αποκορώνου). Πλήθος δημοσιευμάτων έσπευσαν να προεξοφλήσουν την κάθοδο Πατριαρχικής Εξαρχίας, επικαλούμενα μάλιστα τον Καταστατικό Χάρτη της Εκκλησίας της Κρήτης και συγκεκριμένα το Άρθρο 20.
Είναι όμως άξιο προβληματισμού και δημοσιογραφικής έρευνας το γεγονός πως το επίμαχο Άρθρο 20 του Ν. 4149/1961 ουδόλως προβλέπει κάτι τέτοιο. Αντιθέτως, ορίζει ρητά τις διαδικασίες για τον Τοποτηρητή.
Συγκεκριμένα, προβλέπει ότι άμα τη χηρεία, ο Πρωτοσύγκελλος ή ο Γενικός Αρχιερατικός Επίτροπος προβαίνει στη σφράγιση των αρχείων, ενώ η διοίκηση ανατίθεται από τον Μητροπολίτη Κρήτης σε όμορο Αρχιερέα. Η παράγραφος 3 είναι ξεκάθαρη: «Ο Τοποτηρητής τῆς χηρευούσης Ἱερᾶς Ἐπισκοπῆς διεξάγει τὴν τρέχουσαν ὑπηρεσίαν μόνον».
Συνεπώς, ο Νόμος προβλέπει διαδικασίες τοποτηρητείας και δεν υπονοεί πουθενά αυτοδίκαιη κάθοδο Εξαρχίας για εκλογές σε περίπτωση διπλής χηρείας. Η αναπαραγωγή αυτής της πληροφορίας δημιουργεί σύγχυση, καθώς νομικά δεν θεμελιώνεται στο συγκεκριμένο άρθρο.
Η «κίνηση ματ» και το αίνιγμα της αποδοχής
Πέρα από τα νομικά, υπάρχει και το πρακτικό ζήτημα: Θα αποδεχθεί ο κ. Ειρηναίος την απόφαση; Η αποδοχή της μεταθέσεως είναι απαραίτητη προϋπόθεση για να «ξεκλειδώσουν» οι εξελίξεις. Μια τυχόν άρνηση θα περιπλέξει δραματικά τα δεδομένα, οδηγώντας σε νομικό και εκκλησιαστικό αδιέξοδο.
Πολλοί ερμηνεύουν την παρέμβαση του Οικουμενικού Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίου ως «κίνηση ματ» για να αρθεί το τέλμα στο οποίο έχει περιέλθει η τοπική Εκκλησία, ειδικά μετά την αδυναμία εκλογής νέου Μητροπολίτη στα Χανιά. Οι εσωτερικές διαφωνίες και η αδράνεια φαίνεται πως προκάλεσαν τη δυσφορία του Φαναρίου, το οποίο αποφάσισε να δράσει δραστικά. Είναι ξεκάθαρο πως ούτε η Κυβέρνηση ούτε το Φανάρι έμειναν αμέτοχοι, κάτι που υποδηλώνει μια σοβαρή ρήξη που ελλοχεύει πολλαπλούς κινδύνους για το μέλλον.
Πλέον, η Εκκλησία της Κρήτης εισέρχεται σε μια περίοδο βίαιων ανακατατάξεων. Είτε έρθει Εξαρχία (κατ’ οικονομίαν ή βάσει εθιμικού δικαίου και όχι βάσει του άρθρου 20) είτε όχι, οι ισορροπίες αλλάζουν, ενώ η συζήτηση για την αναθεώρηση του Καταστατικού Χάρτη είναι πλέον πιο επίκαιρη από ποτέ.
ΜΙΧΑΛΗΣ ΑΤΣΑΛΑΚΗΣ
