Του Κωνσταντινου Εμμ. Ματθαιακη
Ας μιλήσουμε επιτέλους καθαρά. Χωρίς ευγένειες που κρύβουν την ουσία, χωρίς επικοινωνιακά περιτυλίγματα και χωρίς να φοβόμαστε μήπως κάποιος παρεξηγηθεί. Η τοπική αυτοδιοίκηση δεν είναι προσωπική βιτρίνα κανενός, ούτε μηχανισμός προσωπικής προβολής, ούτε χώρος όπου μια μελέτη μπορεί να παρουσιάζεται ως έργο και μια ανακοίνωση ως επίτευγμα. Και όταν αυτό γίνεται συστηματικά, δεν έχουμε απλώς ένα επικοινωνιακό πρόβλημα. Έχουμε πρόβλημα δημοκρατικής λειτουργίας και αντίληψης της εξουσίας.
Στο Λασίθι πρέπει κάποια στιγμή να αποφασίσουμε αν θα μετράμε τα έργα με φωτογραφίες και δελτία Τύπου ή με το αποτέλεσμα που βλέπει ο πολίτης στην καθημερινότητά του. Γιατί άλλο πράγμα η μελέτη και άλλο το έργο. Άλλο η εξαγγελία και άλλο η υλοποίηση. Άλλο η υπογραφή μιας σύμβασης και άλλο η παράδοση μιας υποδομής. Άλλο το «θα γίνει» και άλλο το «έγινε». Όποιος τα συγχέει, είτε δεν γνωρίζει είτε προσπαθεί να δημιουργήσει εντυπώσεις. Και επειδή στη δημόσια ζωή οι λέξεις έχουν σημασία, οφείλουμε να λέμε τα πράγματα με το όνομά τους.
Μια μελέτη μπορεί να είναι χρήσιμη, αναγκαία και εξαιρετικά σημαντική. Δεν είναι όμως έργο. Η παρουσίαση μιας μελέτης με τρόπο που δημιουργεί στον πολίτη την εντύπωση ότι απέκτησε ήδη μια νέα υποδομή αποτελεί επικοινωνιακή υπερβολή που δεν πρέπει να γίνεται αποδεκτή. Ο πολίτης δεν έχει ανάγκη από τίτλους. Έχει ανάγκη από αποτελέσματα. Θέλει να ξέρει τι πληρώθηκε, τι σχεδιάστηκε, τι χρηματοδοτήθηκε, τι δημοπρατήθηκε, τι κατασκευάστηκε, πότε ολοκληρώθηκε και ποιος τελικά ωφελήθηκε. Όλα τα υπόλοιπα είναι πολιτικό περιτύλιγμα.
Και ακόμη χειρότερα είναι όταν ολόκληρη η λειτουργία ενός δημόσιου οργανισμού αρχίζει να περιστρέφεται γύρω από ένα πρόσωπο. Όταν ο ίδιος άνθρωπος εμφανίζεται παντού, ανακοινώνει τα πάντα, παρουσιάζει τα πάντα, υπογράφει τα πάντα, φωτογραφίζεται για τα πάντα και τελικά δημιουργείται η εικόνα ότι χωρίς αυτόν δεν κινείται τίποτα. Αυτό δεν είναι δύναμη της διοίκησης. Είναι αδυναμία του θεσμού. Η αυτοδιοίκηση δεν είναι one man show. Δεν είναι προσωπικό brand. Δεν είναι εκλογική καμπάνια που διαρκεί τέσσερα ή πέντε χρόνια. Είναι θεσμός και ο θεσμός οφείλει να είναι μεγαλύτερος από το πρόσωπο που προσωρινά τον υπηρετεί.
Και εδώ ακριβώς βρίσκεται ο κίνδυνος: όταν συγκεντρώνονται γύρω από ένα πρόσωπο η ενημέρωση, οι αποφάσεις, η δημόσια εικόνα, οι θέσεις και η πολιτική αφήγηση, σταδιακά δημιουργείται μια κουλτούρα εξάρτησης. Όλοι περιμένουν τι θα πει ο ένας. Όλοι περιμένουν τι θα ανακοινώσει ο ένας. Όλοι εμφανίζονται να υπηρετούν την εικόνα του ενός. Και στο τέλος ο πολίτης δεν βλέπει πλέον τον Δήμο ή την Περιφέρεια ως θεσμό που λειτουργεί συλλογικά, αλλά ως προσωπικό μηχανισμό ενός προσώπου. Αυτό είναι θεσμικά επικίνδυνο και πολιτικά ανθυγιεινό.
Δεν κατηγορώ κανέναν για κάτι που δεν μπορώ να αποδείξω. Αλλά ακριβώς γι’ αυτό ζητώ το αυτονόητο: διαφάνεια, στοιχεία και λογοδοσία. Όποιος διοικεί δημόσιο φορέα πρέπει να μπορεί να αντέξει τον έλεγχο. Όποιος μιλά για έργα πρέπει να μπορεί να παρουσιάσει τα έργα. Όποιος μιλά για εκατομμύρια πρέπει να μπορεί να εξηγήσει πού κατευθύνθηκαν. Όποιος επικαλείται αποτελέσματα πρέπει να μπορεί να τα δείξει. Και όποιος ζητά την εμπιστοσύνη των πολιτών πρέπει να καταλαβαίνει ότι η εμπιστοσύνη δεν είναι λευκή επιταγή.
Δεν μπορεί κάθε ανακοίνωση να παρουσιάζεται ως ιστορική επιτυχία. Δεν μπορεί κάθε μελέτη να εμφανίζεται σαν να παραδόθηκε έργο. Δεν μπορεί κάθε συνάντηση να μετατρέπεται σε πολιτικό θρίαμβο. Δεν μπορεί κάθε αυτονόητη διοικητική πράξη να παρουσιάζεται ως προσωπικό κατόρθωμα. Και κυρίως δεν μπορεί η δημόσια επικοινωνία να υποκαθιστά τη δημόσια διοίκηση.
Γιατί κάποια στιγμή πρέπει να αφήσουμε τις φωτογραφίες και να κοιτάξουμε τα πραγματικά προβλήματα του Λασιθίου. Την ύδρευση. Την άρδευση. Τους δρόμους. Την πολιτική προστασία. Την καθαριότητα. Τις υποδομές. Την πολεοδομία. Τη διαχείριση των απορριμμάτων. Την καθημερινότητα του δημότη. Την αναπτυξιακή προοπτική ενός τόπου που δεν μπορεί να ζει αιωνίως με υποσχέσεις, εξαγγελίες και παρουσιάσεις.
Και ας γίνει επιτέλους ένας δημόσιος απολογισμός. Όχι γενικόλογος. Συγκεκριμένος. Πόσα έργα ολοκληρώθηκαν; Πόσα βρίσκονται σε εξέλιξη; Πόσα έμειναν στα χαρτιά; Πόσες μελέτες ολοκληρώθηκαν και σε ποια έργα οδήγησαν; Πόσα χρήματα δαπανήθηκαν; Πόσα χάθηκαν; Ποια χρονοδιαγράμματα τηρήθηκαν και ποια όχι; Ποιο είναι το πραγματικό αποτέλεσμα;
Αυτές είναι οι ερωτήσεις που πρέπει να απασχολούν έναν σοβαρό δημόσιο διάλογο. Όχι ποιος φωτογραφήθηκε περισσότερο. Όχι ποιος έκανε περισσότερες αναρτήσεις. Όχι ποιος κατάφερε να κυριαρχήσει στην επικοινωνία.
Γιατί η επικοινωνία μπορεί να δημιουργήσει εικόνα. Δεν μπορεί όμως να δημιουργήσει πραγματικότητα.
Και η πραγματικότητα, αργά ή γρήγορα, φαίνεται.
Η τοπική αυτοδιοίκηση δεν χρειάζεται πρόσωπα που να θέλουν να ελέγχουν τα πάντα. Χρειάζεται υπηρεσίες που να λειτουργούν, αιρετούς που να αναλαμβάνουν ευθύνη, αντιπολίτευση που να ελέγχει, πολίτες που να ρωτούν και διοικήσεις που να απαντούν.
Ας το πούμε λοιπόν όσο πιο καθαρά γίνεται: κανένας δήμαρχος, κανένας περιφερειάρχης, κανένας αντιδήμαρχος και κανένας αιρετός δεν είναι ο Δήμος, η Περιφέρεια ή ο τόπος. Όλοι υπηρετούν έναν θεσμό και όλοι κάποια στιγμή θα φύγουν. Οι θεσμοί όμως θα μείνουν.
Και ακριβώς επειδή θα μείνουν, δεν πρέπει να τους επιτρέπουμε να μετατρέπονται σε προσωπικά εργαλεία προβολής.
Το Λασίθι δεν χρειάζεται περισσότερη επικοινωνιακή φασαρία. Χρειάζεται λιγότερη αυτοπροβολή, περισσότερη δουλειά, καθαρούς λογαριασμούς και πραγματικά αποτελέσματα.
Και ο πολίτης έχει κάθε δικαίωμα να απαιτεί να μην του παρουσιάζουν ως έργο αυτό που βρίσκεται ακόμη στο στάδιο της μελέτης.
Γιατί στο τέλος της ημέρας, η ερώτηση είναι μία και δεν επιδέχεται επικοινωνιακή διαχείριση: Τι έγινε πραγματικά;
Αυτό πρέπει να απαντηθεί. Με στοιχεία. Με ημερομηνίες. Με χρήματα. Με έργα.
Όλα τα υπόλοιπα είναι επικοινωνία.
* O Κωνσταντίνος Εμμ. Ματθαιάκης είναι Δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω & Δικηγόρος – LL.M. στο Δημόσιο Δίκαιο και τη Δημόσια Διοίκηση
