Συνεχίζοντας την αναλυτική παρουσίαση του μεγάλου ενεργειακού έργου που αναδιαμορφώνει συθέμελα τον χάρτη της Ανατολικής Μεσογείου, και με αφορμή το καλώδιο που υπόσχεται να βγάλει την περιοχή μας από την ενεργειακή απομόνωση, παρουσιάζουμε σήμερα τα γεωπολιτικά δεδομένα και γεγονότα που έπαιξαν ρόλο.
Πριν όμως εισέλθουμε στον πυρήνα της διεθνούς σκακιέρας, οφείλω να επισημάνω, από αυτήν εδώ τη στήλη της «ΑΝΑΤΟΛΗΣ», την εξαιρετικά θετική και υπεύθυνη στάση που είχε ο διακεκριμένος συμπολίτης μας και επιχειρηματίας του τουρισμού, Φώτης Κοκοτός, ο οποίος επικοινώνησε μαζί μας για το συγκεκριμένο θέμα. Το γεγονός πως ξενοδόχοι του τόπου μας, με άποψη, ρόλο και ουσιαστική παρουσία στα κοινά και την οικονομία, αντιλαμβάνονται πλήρως το περίπλοκο πλέγμα των δεδομένων της γεωπολιτικής και της ανάπτυξης, είναι άκρως ενθαρρυντικό. Μας επιβεβαιώνει ότι η τοπική κοινωνία της Κρήτης και του Λασιθίου δεν στέκεται απλός παρατηρητής των εξελίξεων, αλλά έχει τα αντανακλαστικά να κατανοήσει ότι η τουριστική και οικονομική μας ευημερία είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη γεωστρατηγική σταθερότητα και την ενεργειακή ασφάλεια του νησιού.
Η Τουρκική Απειλή και
ο γεωπολιτικός εκβιασμός
στο Αιγαίο
Η υλοποίηση του Great Sea Interconnector, του στρατηγικού αυτού καλωδίου που φέρνει κοντά τρεις ηπείρους, τέμνεται ευθέως και αναπόφευκτα με την ευρύτερη γεωπολιτική αρχιτεκτονική της Ανατολικής Μεσογείου. Δεν πρόκειται μόνο για ένα τεχνικό έργο, αλλά για έναν αγωγό εθνικής κυριαρχίας. Η όδευση του καλωδίου από την Κρήτη προς την μαρτυρική Κύπρο διασχίζει τον ζωτικό θαλάσσιο χώρο της ελληνικής υφαλοκρηπίδας. Αυτόν ακριβώς τον χώρο, τον οποίο η Τουρκία αμφισβητεί παγίως και αυθαιρέτως μέσω της προβολής της αναθεωρητικής «Γαλάζιας Πατρίδας» και της επίκλησης του νομικά άκυρου και διεθνώς καταδικασμένου Τουρκο-Λιβυκού μνημονίου, που προσπαθεί να σβήσει την Κρήτη και τα Δωδεκάνησα από τον χάρτη των θαλασσίων ζωνών.
Τα όσα δραματικά ζήσαμε τον Ιούλιο του 2024 παραμένουν νωπά και απολύτως διδακτικά. Το υπό ιταλική σημαία ερευνητικό σκάφος Ievoli Relume μετέβη στη θαλάσσια περιοχή νοτιοανατολικά της Κάσου και της Καρπάθου, δηλαδή εκτός των ελληνικών χωρικών υδάτων, αλλά σαφέστατα εντός της ελληνικής υφαλοκρηπίδας. Η μετάβασή του έγινε με απόλυτη νομιμότητα, με βάση έγκυρη NAVTEX που εξέδωσε ο Σταθμός Ηρακλείου, προκειμένου να πραγματοποιήσει τις απαραίτητες έρευνες χαρτογράφησης του βυθού, οι οποίες αποτελούν προαπαιτούμενο για την πόντιση του καλωδίου.
Η αντίδραση της Τουρκίας, ωστόσο, ήταν άμεση, επιθετική και επικίνδυνα κλιμακούμενη, αποκαλύπτοντας τις βαθύτερες προθέσεις της. Η Άγκυρα, σε μια επίδειξη ισχύος και πειρατικής νοοτροπίας, ανέπτυξε στην περιοχή μια εξαιρετικά ισχυρή ναυτική αρμάδα, αποτελούμενη από δύο φρεγάτες, μία κορβέτα και δύο πυραυλακάτους. Συνολικά πέντε σύγχρονα πολεμικά πλοία περικύκλωσαν ουσιαστικά την περιοχή των καθόλα νόμιμων επιστημονικών ερευνών. Παράλληλα, τουρκικά μαχητικά αεροσκάφη και μη επανδρωμένα αεροσκάφη (UAVs) προέβησαν σε μπαράζ παραβιάσεων του FIR Αθηνών, επιχειρώντας να δημιουργήσουν ένα ασφυκτικό σκηνικό πολιορκίας. Οι τουρκικές ένοπλες δυνάμεις διαμήνυσαν, μέσω των καθιερωμένων διαύλων επικοινωνίας και με περίσσιο θράσος, ότι η συγκεκριμένη περιοχή δήθεν ανήκει στην τουρκική υφαλοκρηπίδα και, ως εκ τούτου, καμία έρευνα δεν μπορεί να διεξαχθεί χωρίς προηγούμενη δική τους άδεια, εφαρμόζοντας στην πράξη μια τακτική στρατιωτικής επιβολής.
Απέναντι σε αυτόν τον ωμό ναυτικό αποκλεισμό, η ελληνική πλευρά επέλεξε αρχικά μια εξαιρετικά συγκρατημένη στάση, αποφεύγοντας την παγίδα της άμεσης στρατιωτικοποίησης της κρίσης. Αποστάλθηκε αρχικά μια κανονιοφόρος και ένα σκάφος του Λιμενικού Σώματος, προκειμένου να δηλωθεί η παρουσία της Δημοκρατίας. Όμως, με τη ραγδαία κλιμάκωση της τουρκικής παρουσίας, αναπτύχθηκε τελικά η φρεγάτα «Νικηφόρος Φωκάς» για την στενή παρακολούθηση της κατάστασης και την προάσπιση των κυριαρχικών δικαιωμάτων. Εν μέσω αυτής της έκρυθμης κατάστασης, οι έρευνες του ιταλικού σκάφους αναγκαστικά αναστάλθηκαν και το Ievoli Relume αποχώρησε από το πεδίο, επιφέροντας ένα καίριο και εξαιρετικά κοστοβόρο πλήγμα στο χρονοδιάγραμμα του μεγάλου αυτού έργου.
Αυτή η στρατιωτική επιβολή από την πλευρά της Άγκυρας λειτούργησε ως βόμβα στα ίδια τα θεμέλια του Great Sea Interconnector. Ο περίφημος γεωπολιτικός κίνδυνος εκτινάχθηκε κατακόρυφα. Οι αγορές και οι θεσμικοί δανειστές, με προεξάρχουσα την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, άρχισαν να επιδεικνύουν έντονη διστακτικότητα απέναντι στη χρηματοδότηση ενός έργου που φαινόταν να βρίσκεται στο έλεος των τουρκικών κανονιοφόρων. Εκμεταλλευόμενη το μομέντουμ, η Άγκυρα προχώρησε σε μια ακόμη διπλωματική προβοκάτσια, προτείνοντας την ανάπτυξη ενός εναλλακτικού καλωδίου που θα συνέδεε τα κατεχόμενα εδάφη στην Κύπρο με την Τουρκία. Ένα σχέδιο που ευτυχώς καταδικάστηκε άμεσα, δημόσια και απερίφραστα από τον Ευρωπαίο Επίτροπο Ενέργειας, Dan Jorgensen, ο οποίος, διασώζοντας το ευρωπαϊκό κύρος, επανέλαβε την αποκλειστική και αταλάντευτη στήριξη των Βρυξελλών στο GSI. Ήταν πλέον ηλίου φαεινότερον πως η αναγκαιότητα παράκαμψης αυτού του ωμού τουρκικού γεωπολιτικού εκβιασμού απαιτούσε την αναζήτηση μιας πανίσχυρης συμμαχικής απάντησης από τον πυρήνα της Ευρώπης. Μια απάντηση την οποία, ευτυχώς για τον Ελληνισμό, έδωσε τελικά η Γαλλία.
Ο Κομβικός Ρόλος του Ισραήλ και
η γεωστρατηγική επέκταση προς Ανατολάς
Ενώ το βλέμμα όλων είναι στραμμένο στο Αιγαίο, δεν πρέπει να λησμονούμε πως παράλληλα με το εξαιρετικά κρίσιμο τμήμα Κύπρου – Κρήτης, ζωτικής σημασίας για τη βιωσιμότητα και το όραμα του έργου παραμένει η δεύτερη φάση του. Πρόκειται για το υποθαλάσσιο τμήμα μήκους 310 χιλιομέτρων, το οποίο θα διασυνδέσει την περιοχή της Κοφίνου στην Κύπρο με τη Χαντέρα στο Ισραήλ. Το κράτος του Ισραήλ, ομοίως με την Κυπριακή Δημοκρατία, αποτελεί σήμερα μια απομονωμένη ενεργειακή νησίδα στην ευρύτερη περιοχή. Η δυνατότητα εξαγωγής της πλεονάζουσας παραγωγής ενέργειας από τις ραγδαία αναπτυσσόμενες ανανεώσιμες πηγές, αλλά ταυτόχρονα και η κρίσιμη δυνατότητα εισαγωγής ηλεκτρικού ρεύματος σε περιόδους κρίσης ή πολέμου, αναβαθμίζει θεαματικά την εθνική ασφάλεια εφοδιασμού του.
Δεν είναι τυχαίο ότι ο Υπουργός Ενέργειας του Ισραήλ, Eli Cohen, έχει δηλώσει επανειλημμένα και απερίφραστα σε διεθνή φόρα ότι ο Great Sea Interconnector αποτελεί κορυφαία εθνική προτεραιότητα για την κυβέρνηση του Τελ Αβίβ. Ωστόσο, υπάρχει μια θεμελιώδης διαφορά: σε αντίθεση με το τμήμα Ελλάδας- Κύπρου, το σκέλος προς το Ισραήλ δεν απολαμβάνει της γενναιόδωρης κοινοτικής χρηματοδότησης μέσω επιχορηγήσεων. Το κολοσσιαίο κόστος κατασκευής θα πρέπει να ανακτηθεί εξ ολοκλήρου μέσω ρυθμιζόμενων χρεώσεων στους λογαριασμούς των καταναλωτών των εμπλεκόμενων χωρών. Για να διασφαλιστεί η οικονομική ορθολογικότητα αυτού του βήματος, ο ΑΔΜΗΕ ολοκλήρωσε επιτυχώς τη λεπτομερή Μελέτη Κόστους – Οφέλους του εν λόγω σκέλους. Η μελέτη αυτή, σύμφωνα με τον αυστηρό σχεδιασμό, πρόκειται να κατατεθεί στις αρμόδιες ρυθμιστικές αρχές της Κύπρου και του Ισραήλ εντός του 2026, επιταχύνοντας έτσι τις διαδικασίες ωρίμανσης ενός έργου που ενώνει στρατηγικά την Ευρώπη με τη Μέση Ανατολή.
Η συμφωνία ορόσημο
του Αυγούστου
και η γαλλική επέλαση
Μέσα σε αυτό το ασφυκτικό περιβάλλον, οι οικονομικές και γεωπολιτικές Συμπληγάδες των προηγούμενων ετών οδήγησαν τις κυβερνήσεις της Ελλάδας και της Κύπρου στην επιτακτική αναζήτηση διεθνών θεσμικών επενδυτών. Ήδη από τον Απρίλιο του 2026, με την κοινή επιστολή που απέστειλαν στην ΕΤΕπ για τον απαραίτητο νομικό και οικονομικό έλεγχο, είχε διαφανεί η ανάγκη για έναν «από μηχανής θεό». Η λύτρωση ήρθε, ιστορικά πλέον, στις 5 Αυγούστου 2026, όταν στο Μέγαρο Μαξίμου, η Γαλλία αποφάσισε να θέσει τη βαριά επενδυτική και διπλωματική της σφραγίδα στο έργο, αλλάζοντας άρδην τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η μνημειώδης αυτή συμφωνία προέβλεπε την εξαγορά του πλειοψηφικού πακέτου, άνω του 50% και σύμφωνα με αξιόπιστες πηγές της στήλης μας γύρω στο 60%, της εταιρείας ειδικού σκοπού από τον κραταιό γαλλικό επενδυτικό όμιλο Meridiam. Μέσα από αυτή τη συμφωνία, ο ελληνικός ΑΔΜΗΕ διατηρεί μεν μια στρατηγική μειοψηφία, διατηρώντας ταυτόχρονα τον πλήρη επιχειρησιακό έλεγχο και την απόλυτη διαχείριση του πολύπλοκου τεχνικού αντικειμένου, όμως ο δυσβάσταχτος χρηματοδοτικός κίνδυνος μετακυλίεται πλέον, στον ισχυρό διεθνή ιδιώτη. Παράλληλα, την ίδια μέρα υπογράφηκε μια εξαιρετικά κρίσιμη στρατηγική Τριμερής Συμφωνία μεταξύ του ΑΔΜΗΕ, του GSI και της γαλλικής κατασκευάστριας Nexans. Αντικείμενο αυτής της συμφωνίας ήταν η άμεση χρηματοδότηση και η επανέναρξη των παγωμένων, εξαιτίας της κρίσης στην Κάσο, ερευνών βυθού. Η Meridiam ανέλαβε γενναία τη χρηματοδότηση του σαράντα τοις εκατό των ερευνών αυτών, στέλνοντας ένα ξεκάθαρο μήνυμα ανυποχώρητης συνέχειας προς κάθε κατεύθυνση, και κυρίως προς την Άγκυρα.
Αξίζει να σταθούμε στο ειδικό βάρος αυτού του νέου παίκτη. Η Meridiam, με έδρα το Παρίσι και επικεφαλής τον οραματιστή Thierry Diau, δεν είναι ένα τυχαίο fund. Διαχειρίζεται ιλιγγιώδη κεφάλαια της τάξης των 23 έως 25 δισεκατομμυρίων ευρώ, τα οποία προέρχονται κυρίως από διεθνή συνταξιοδοτικά ταμεία και ισχυρές αναπτυξιακές τράπεζες. Είναι απολύτως εξειδικευμένη σε μακροπρόθεσμα, διασυνοριακά έργα στρατηγικής υποδομής. Στο εντυπωσιακό χαρτοφυλάκιό της φιγουράρουν έργα όπως η κολοσσιαία διασύνδεση NeuConnect μεταξύ Βρετανίας και Γερμανίας, αξίας σχεδόν τριών δισεκατομμυρίων ευρώ, η διαχείριση του αεροδρομίου της Σόφιας, συμμετοχή στη θρυλική εταιρεία Suez, το υπερσύγχρονο νοσοκομείο του Μόντρεαλ και γιγαντιαία έργα αφαλάτωσης στην Ιορδανία.
Πολιτική Οικονομία, χρηματοδότηση και
η ευρωτουρκική διάσταση της αποτροπής
Η σημασία της εισόδου των Γάλλων είναι πολυεπίπεδη και παράγει βαθύτατα δομικά αποτελέσματα για ολόκληρη την περιοχή. Σε επίπεδο οικονομικής επάρκειας, η Meridiam διαθέτει στενότατες, σχεδόν οργανικές σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης. Η πλειοψηφική της παρουσία στο έργο αποτελεί την απόλυτη εγγύηση για την ΕΤΕ ότι τα ιδιωτικά κεφάλαια υπάρχουν και είναι ασφαλή, ανοίγοντας διάπλατα τον δρόμο για τη ζωτική δανειοδότηση του ενός δισεκατομμυρίου ευρώ που απαιτείται για τη φάση της κατασκευής.
Εξίσου σημαντικό είναι το γεγονός ότι η γαλλική εμπλοκή λειτούργησε ως βάλσαμο στις ελληνοκυπριακές σχέσεις. Οποιαδήποτε ρήξη είχε δημιουργηθεί την περίοδο των αμφιταλαντεύσεων γεφυρώθηκε οριστικά. Ο πρώην Υπουργός της Κύπρου, Γιώργος Παπαναστασίου, χαιρέτισε θερμά τη συμφωνία, αναγνωρίζοντας δημόσια ότι η Meridiam διαθέτει όχι μόνο τα απαραίτητα κεφάλαια αλλά και το βαρύ γεωπολιτικό εκτόπισμα για να προστατεύσει αποτελεσματικά την επένδυση στην ταραγμένη γειτονιά μας.
Το κρισιμότερο όμως στοιχείο αυτής της εξέλιξης είναι η δημιουργία μιας άρρηκτης Γαλλικής Ασπίδας απέναντι στον τουρκικό επεκτατισμό. Η εμπλοκή του Παρισιού αποτελεί τον απόλυτο ανατροπέα των ισορροπιών. Όπως χαρακτηριστικά αποκάλυψε ο ίδιος ο επικεφαλής της Meridiam, ο Γάλλος Πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν παρακολουθεί πλέον σε καθημερινή βάση την εξέλιξη του έργου, καθιστώντας τη διασύνδεση ύψιστη στρατηγική προτεραιότητα του Γαλλικού κράτους. Πλέον, τόσο η κατασκευάστρια εταιρεία όσο και ο ιδιοκτήτης είναι γαλλικοί κολοσσοί. Εάν η Άγκυρα αποφασίσει στο μέλλον να βγάλει ξανά τον στόλο της στο Αιγαίο ή στο Νότιο Κρητικό Πέλαγος για να παρενοχλήσει τις έρευνες, δεν θα έχει πλέον απέναντί της τα συμφέροντα μιας ελληνικής κρατικής εταιρείας, αλλά θα βλάπτει ευθέως και άμεσα τα επενδυτικά κεφάλαια της ίδιας της Γαλλίας και της Ευρώπης. Το ελληνοτουρκικό πρόβλημα διεθνοποιείται πλήρως και μετατρέπεται σε ευρωτουρκικό, δημιουργώντας μια πανίσχυρη και αδιαπέραστη ομπρέλα γεωπολιτικής αποτροπής. Τουλάχιστον σε επίπεδο ανάλυσης.
ΜΙΧΑΛΗΣ ΑΤΣΑΛΑΚΗΣ
- Από τη στήλη ΙΧΝΗΛΑΣΙΕΣ της έντυπης έκδοσης της ΑΝΑΤΟΛΗΣ
