Δεν είναι λίγες οι φορές που από την στήλη “Ιχνηλασίες” της ΑΝΑΤΟΛΗΣ έχουμε επισημάνει πως ο τουρισμός για το Λασίθι, και ειδικότερα για την περιοχή του Αγίου Νικολάου, δεν είναι μια απλή οικονομική δραστηριότητα. Είναι η «μονοκαλλιέργεια» της εποχής μας, ο πνεύμονας που κρατά ζωντανή την τοπική κοινωνία, αλλά και ο καθρέφτης στον οποίο βλέπουμε τόσο τα προτερήματά μας όσο και τις παθογένειές μας.
Η πρόσφατη ομιλία του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη στην εκδήλωση του Υπουργείου Τουρισμού με τίτλο «Ο τουρισμός αλλάζει, η Ελλάδα πρωταγωνιστεί», ήρθε να επιβεβαιώσει μια πραγματικότητα που βιώνουμε έντονα: Το μοντέλο αλλάζει. Και η μετάβαση αυτή δεν θα είναι ανώδυνη αν δεν υπάρξει σχέδιο. Ο Πρωθυπουργός έθεσε τον πήχη ψηλά, δηλώνοντας χαρακτηριστικά: «Δεν έκρυψα ποτέ τη φιλοδοξία μου η Ελλάδα να καταστεί, όχι ένας από τους δέκα κορυφαίους προορισμούς στον κόσμο, ο κορυφαίος προορισμός στον κόσμο». Το ερώτημα για εμάς, εδώ στο Λασίθι, είναι αν οι υποδομές και οι αντοχές μας μπορούν να υποστηρίξουν αυτή την πρωτιά.
Η ποιότητα πάνω από την ποσότητα: Το μάθημα της Ελούντας
Ο κ. Μητσοτάκης ξεκίνησε με μια διαπίστωση που δικαιώνει το μοντέλο που χρόνια τώρα υπηρετεί η περιοχή μας, και ειδικά η Ελούντα. Αναφέρθηκε στην αύξηση των εσόδων κατά 9%, παρόλο που οι αφίξεις αυξήθηκαν κατά 4%. «Αυτό είναι το πιο σημαντικό», τόνισε, «έχουμε υψηλότερη δαπάνη ανά επισκέπτη».
Αυτή η στροφή στην ποιότητα είναι μονόδρομος. Το Μεραμπέλλο δεν αντέχει να γίνει βιομηχανία μαζικής παραγωγής φθηνών διακοπών. Το ζητούμενο είναι ο επισκέπτης που αφήνει αποτύπωμα στην οικονομία, όχι ο επισκέπτης που απλώς επιβαρύνει τις υποδομές. Η αναφορά του στην επέκταση της σεζόν, με τους επισκέπτες να γεμίζουν τους δρόμους «κοντά στην καρδιά του χειμώνα», είναι μια πραγματικότητα που αρχίζουμε δειλά-δειλά να βλέπουμε και στον Άγιο Νικόλαο, αλλά απαιτεί ακόμη πολλή δουλειά για να πούμε ότι κατακτήσαμε τον 12μηνο τουρισμό.
Η «καυτή πατάτα» του υπερτουρισμού και οι υποδομές
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον -και τροφή για προβληματισμό- είχε η τοποθέτηση του Πρωθυπουργού για τον λεγόμενο «υπερτουρισμό». Επιχείρησε να αποδραματοποιήσει την κατάσταση, λέγοντας πως «απέχουμε πολύ από τους αριθμούς άλλων προορισμών με βάση τον πληθυσμό». Ωστόσο, παραδέχθηκε με ειλικρίνεια ότι «έχουμε συμφόρηση σε ορισμένους προορισμούς, ορισμένες εποχές του χρόνου».
Εδώ ακριβώς βρίσκεται η ουσία για το Λασίθι. Μπορεί να μην είμαστε Σαντορίνη, αλλά οι υποδομές μας «στενάζουν». Ο Πρωθυπουργός μίλησε για την ανάγκη οι πόροι (όπως το τέλος κρουαζιέρας) να κατευθυνθούν σε έργα. Ανέφερε συγκεκριμένα: «λιμάνια, μαρίνες, προσβάσεις παραλιών, έργα αφαλατώσεων».
Η λέξη «αφαλατώσεις» ήχησε δυνατά στα αυτιά όσων γνωρίζουν το υδατικό πρόβλημα της περιοχής μας. Με το φράγμα των Μπραμιανών σε οριακά επίπεδα και την ανατολική Κρήτη να απειλείται με ερημοποίηση, η τουριστική ανάπτυξη χωρίς εξασφαλισμένο νερό είναι γράμμα κενό. Η δέσμευση του Πρωθυπουργού για έργα υποδομής πρέπει να μεταφραστεί άμεσα σε δημοπρατήσεις για τον τόπο μας. Η «ανθεκτικότητα» του προορισμού, όρος που χρησιμοποίησε επανειλημμένα, κρίνεται στο αν τρέχει νερό στη βρύση τον Αύγουστο και στο αν ο βιολογικός καθαρισμός αντέχει το φορτίο.
Το Ειδικό Χωροταξικό: Η «Ώρα της Αλήθειας» για το Μεραμπέλλο
Το πιο κρίσιμο, όμως, σημείο της ομιλίας, που αφορά άμεσα το μέλλον της ιδιοκτησίας και των επενδύσεων στην περιοχή μας, ήταν η αναφορά στο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό. Ο κ. Μητσοτάκης το χαρακτήρισε «εξαιρετικά κρίσιμο» και τόνισε πως θα προσφέρει «ορατότητα στους επενδυτές».
Ας αναλύσουμε τι σημαίνει αυτό πρακτικά για τον Δήμο Αγίου Νικολάου, καθώς βρισκόμαστε στην τελική ευθεία της διαβούλευσης. Το νέο Χωροταξικό έρχεται να αλλάξει τους κανόνες του παιχνιδιού και η περιοχή μας βρίσκεται στο επίκεντρο.
Ζώνες Ελέγχου και «κορεσμός»
Το σχέδιο αναμένεται να κατηγοριοποιήσει τις περιοχές της χώρας. Η μεγάλη αγωνία είναι πού θα καταταγούν η Ελούντα, η Πλάκα και το παραλιακό μέτωπο του Αγίου Νικολάου.
Αν χαρακτηριστούμε ως «Περιοχή Ελέγχου» (κορεσμένη), αυτό πρακτικά θα σημάνει «φρένο» στις νέες κλίνες.
Η θετική όψη είναι πως προστατεύεται το περιβάλλον και η αξία των υφιστάμενων ξενοδοχειακών μονάδων, αποφεύγοντας την υποβάθμιση του προϊόντος από τον υπερπληθυσμό.
Η αρνητική όψη είναι πως οι μικροϊδιοκτήτες γης που κρατούσαν ένα οικόπεδο για να χτίσουν μελλοντικά τουριστικά καταλύματα, κινδυνεύουν να δουν την περιουσία τους να χάνει την αναπτυξιακή της αξία. Ουσιαστικά, κλείνει η πόρτα στους «νέους παίκτες» και εδραιώνονται οι «παλιοί».
Το τέλος της εκτός σχεδίου δόμησης;
Η φιλοσοφία του νέου πλαισίου, όπως διαφαίνεται και από την κυβερνητική ρητορική περί «οργανωμένων επενδύσεων με προστιθέμενη αξία», πριμοδοτεί τους Οργανωμένους Υποδοχείς Τουριστικών Δραστηριοτήτων. Δηλαδή, τα μεγάλα resorts που αναπτύσσονται ενιαία.
Στο Μεραμπέλλο, όπου η τουριστική ανάπτυξη στηρίχθηκε ιστορικά και στη μικρή, οικογενειακή επιχείρηση, υπάρχει ο κίνδυνος να δημιουργηθεί ένας τουρισμός δύο ταχυτήτων. Τα μεγάλα funds θα έχουν προνομιακούς όρους και fast-track διαδικασίες, ενώ ο ντόπιος επιχειρηματίας θα πνίγεται στη γραφειοκρατία και στους περιορισμούς της εκτός σχεδίου δόμησης. Η «επιχειρηματική τόλμη» που επικαλέστηκε ο Πρωθυπουργός δεν πρέπει να αφορά μόνο τους λίγους.
Φέρουσα ικανότητα ως «κόφτης»
Ο Πρωθυπουργός συνέδεσε την ανάπτυξη με τη βιωσιμότητα. Το νέο Χωροταξικό αναμένεται να θέσει ως προϋπόθεση για κάθε νέα άδεια την απόδειξη της «φέρουσας ικανότητας». Αυτό σημαίνει ότι για να χτιστεί ένα νέο ξενοδοχείο, θα πρέπει να αποδεικνύεται ότι υπάρχουν επαρκείς πόροι (νερό, ενέργεια, διαχείριση αποβλήτων).
Στο Λασίθι των προβληματικών δικτύων, αυτός ο όρος μπορεί να λειτουργήσει ως de facto αναστολή οικοδομικών δραστηριοτήτων. Αν οι τοπικές αρχές δεν έχουν λύσει το πρόβλημα της ύδρευσης, ο ιδιώτης δεν θα μπορεί να επενδύσει. Γι’ αυτό και η πίεση για τα μεγάλα έργα υποδομής είναι τώρα πιο επιτακτική από ποτέ. Δεν είναι απλώς θέμα ποιότητας ζωής, είναι θέμα οικονομικής επιβίωσης.
Ορεινός τουρισμός και ενδοχώρα
Στα θετικά της ομιλίας καταγράφεται η ειδική μνεία στον ορεινό τουρισμό. Ο Πρωθυπουργός ανέφερε πως «το Υπουργείο και ο ΕΟΤ έχουν προτάξει τον ορεινό τουρισμό ως έναν διακριτό άξονα». Για τον Δήμο Αγίου Νικολάου, που διαθέτει διαμάντια στην ενδοχώρα του (Κριτσά, Κρούστα, Φουρνή, Οροπέδιο Καθαρού), αλλά και για το Οροπέδιο Λασιθίου, αυτό αποτελεί ευκαιρία.
Μένει όμως να δούμε αν αυτή η στόχευση θα συνοδευτεί από χρηματοδοτικά εργαλεία για την ανάδειξη μονοπατιών, ορεινών καταφυγίων και την αποκατάσταση παραδοσιακών κτισμάτων, ή αν θα μείνει στα χαρτιά του marketing. Η διασύνδεση της ακτής με την ενδοχώρα είναι το κλειδί για τη διάχυση του πλούτου.
Εργασιακή ειρήνη: Ο ανθρώπινος παράγοντας
Τέλος, δεν μπορεί να μείνει ασχολίαστη η αναφορά στο ανθρώπινο δυναμικό. Ο κ. Μητσοτάκης παραδέχθηκε ότι πρέπει «να ξεφύγουμε από τη λογική της ευκαιριακής απασχόλησης». Η υπογραφή της Συλλογικής Σύμβασης Εργασίας, με αυξήσεις 5% φέτος και 3% το 2026, την οποία χαιρέτισε παρουσία των κοινωνικών εταίρων, είναι βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση.
Στην Κρήτη, η έλλειψη προσωπικού έχει γίνει μάστιγα. Οι επιχειρηματίες του τουρισμού γνωρίζουν καλά ότι κανένα πεντάστερο ξενοδοχείο δε μπορεί να λειτουργήσει χωρίς χαμογελαστό και ικανοποιημένο προσωπικό. Η αύξηση των μισθών και η βελτίωση των συνθηκών εργασίας δεν είναι «παροχή», είναι επένδυση για να κρατήσουμε τα νέα παιδιά στον κλάδο και στον τόπο μας. Αρκεί να μην χάσουν τις πρόσθετες παροχές των τοπικών ΣΣΕ γιατί τότε θα χάσει η ποιότητα των υπηρεσιών που μας διακρίνει.
Εν κατακλείδι
Η ομιλία του Πρωθυπουργού περιέγραψε ένα αισιόδοξο μέλλον, όπου η Ελλάδα θα είναι η παγκόσμια πρωταγωνίστρια. «Οι άνεμοι είναι ούριοι», είπε κλείνοντας.
Για εμάς εδώ στον Άγιο Νικόλαο, το μήνυμα είναι διπλό. Από τη μια, δικαίωση για την ποιότητα που προσφέρουμε. Από την άλλη, συναγερμός. Το νέο Χωροταξικό έρχεται να χαράξει γραμμές στον χάρτη μας. Η Τοπική Αυτοδιοίκηση και οι φορείς πρέπει να είναι σε εγρήγορση για να διασφαλίσουν ότι αυτές οι γραμμές δεν θα γίνουν «θηλιά», αλλά εργαλείο βιώσιμης ανάπτυξης.
Γιατί, όπως είπε και ο Πρωθυπουργός, ο στόχος είναι η ευημερία να διαχέεται σε όλους. Και στο Μεραμπέλλο, η ευημερία περνάει μέσα από την ισορροπία: Ανάμεσα στο πεντάστερο και το μετόχι, ανάμεσα στον τουρίστα και τον μόνιμο κάτοικο, ανάμεσα στην ανάπτυξη και το περιβάλλον. Το 2026, όταν θα είναι έτοιμη η «Λευκή Βίβλος» του τουρισμού, το Λασίθι πρέπει να έχει εξασφαλίσει τη θέση του στο τραπέζι, όχι ως θεατής, αλλά ως συνδιαμορφωτής της επόμενης μέρας.
ΜΙΧΑΛΗΣ ΑΤΣΑΛΑΚΗΣ
