Η 3η Διακυβερνητική Σύνοδος Ελλάδας – Κύπρου ολοκληρώθηκε, και όπως συνηθίζεται σε αυτές τις περιπτώσεις, οι ανακοινώσεις για την ενίσχυση της συνεργασίας ήταν πολλαπλές. Στον κρίσιμο τομέα του Περιβάλλοντος και της Ενέργειας, η συνάντηση της Κύπριας Υπουργού, δρος Μαρίας Παναγιώτου, με τον Γενικό Γραμματέα, δρα Πέτρο Βαρελίδη, κατέληξε σε ένα κοινό ανακοινωθέν για τη σύσταση Ομάδας Εργασίας και την προώθηση ενός πλαισίου για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας.
Όλα αυτά ακούγονται, αναμφίβολα, ενδιαφέροντα και θετικά. Για εμάς εδώ στην Κρήτη, ωστόσο, αυτές οι ανακοινώσεις έχουν μια εντελώς διαφορετική, πολύ πιο άμεση βαρύτητα. Οι διακηρύξεις και τα μνημόνια συνεργασίας είναι πάντα ευπρόσδεκτα, αλλά η πραγματική δοκιμασία για την κυβέρνηση και τους τοπικούς φορείς θα είναι η εφαρμογή τους στην πράξη.
Και η Κρήτη, ειδικά το πολύπαθο από την ξηρασία Λασίθι, αποτελεί το πλέον κρίσιμο πεδίο δοκιμής για αυτές τις αποφάσεις. Ο λόγος είναι απλός: Η Κύπρος είναι το «εγγύς μέλλον» μας.
Ως ένα μεγάλο νησί, η Κύπρος βίωσε τη μετατροπή της σε ξηροθερμική ζώνη πολύ πριν από εμάς. Τα προβλήματα που η Κρήτη αντιμετωπίζει σήμερα με δραματικό τρόπο — η εξάντληση των υδροφορέων, η μη αναστρέψιμη υφαλμύρωση, η ανεπάρκεια νερού για άρδευση και ύδρευση στις τουριστικές ζώνες — η Κύπρος τα αντιμετώπισε και αναγκάστηκε να τα επιλύσει, με επιτυχία, εδώ και δεκαετίες.
Συνεπώς, η ταύτιση των δεδομένων και των προκλήσεων μεταξύ των δύο νησιών είναι σχεδόν απόλυτη. Αυτό καθιστά την Κρήτη τον ιδανικό, αν όχι τον μοναδικό, τόπο για να εξεταστεί η άμεση μεταφορά και εφαρμογή αυτών των μοντέλων.
Η συμφωνία αναφέρεται ρητά στη μεταφορά τεχνογνωσίας για μονάδες αφαλάτωσης μεγάλης κλίμακας. Στην Κρήτη, η συζήτηση για την αφαλάτωση, ειδικά για τις τουριστικές περιοχές του Βορρά και τις αγροτικές του Νότου, σκοντάφτει συχνά στο τεράστιο ενεργειακό κόστος. Το γεγονός ότι η συμφωνία μιλά για υβριδικές εγκαταστάσεις που συνδυάζουν αφαλάτωση και Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας είναι ακριβώς αυτό που χρειάζεται το νησί. Το ερώτημα, όμως, παραμένει: Ποιο θα είναι το σχέδιο για το νησί; Πόσο γρήγορα θα εκπονηθεί; Με ποια διαβούλευση; Αυτή η «μεταφορά τεχνογνωσίας» θα γίνει ορατό έργο στο Λασίθι και όχι απλώς ένα ακόμα στρατηγικό σχέδιο κλειδωμένο στα συρτάρια των Υπουργείων; Θα είναι αποτελεσματικό;
Το δεύτερο μεγάλο στοίχημα είναι η διαχείριση του ανακτημένου νερού. Η Κύπρος λειτουργεί ως πρότυπο, επαναχρησιμοποιώντας τεράστιες ποσότητες για άρδευση, μέσω ενός αυστηρού Κώδικα Ορθής Γεωργικής Πρακτικής. Στην Κρήτη, διαθέτουμε μονάδες βιολογικού καθαρισμού, αλλά το πολύτιμο επεξεργασμένο νερό είτε χάνεται στη θάλασσα είτε η ποιότητά του παραμένει αμφίβολη.
Πέραν αυτού. Έχουμε δύο «Αλμυρούς» (Ηράκλειο – Λασίθι) και μια Μαλαύρα (Λασίθι). Το πολύ νερό το έχει το Λασίθι που διψά!
Η συμφωνία προβλέπει την υλοποίηση πιλοτικών έργων τεχνητής τροφοδότησης υδροφορέων σε ευάλωτες παράκτιες περιοχές. Αυτό μοιάζει να «φωτογραφίζει» τις πεδιάδες της Ιεράπετρας ή του Μαλεβιζίου. Θα δούμε όμως στην πράξη την υιοθέτηση αυτών των πρακτικών;
Ακόμη, συζητήθηκε η εμπειρία της Κύπρου από την κρατική χρηματοδότηση έργων για μείωση απωλειών στα δίκτυα υδατοπρομήθειας. Είναι γνωστό τοις πάσι ότι τα δίκτυα ύδρευσης στο νησί, ειδικά στην ενδοχώρα, υποφέρουν από τεράστιες απώλειες. Αυτή η εμπειρία είναι πολύτιμη, αλλά θα μεταφραστεί σε αντίστοιχη πολιτική βούληση και χρηματοδότηση για τις δικές μας ΔΕΥΑ και τους ΤΟΕΒ, που συχνά ασφυκτιούν οικονομικά; Τι θα γίνει με το φράγμα Αποσελέμη;
Η Διακυβερνητική Σύνοδος έθεσε ένα πλαίσιο. Η Κρήτη, όμως, δεν έχει την πολυτέλεια του χρόνου. Η ταύτιση των προβλημάτων μας με αυτά της Κύπρου καθιστά αυτή τη συνεργασία ενδιαφέρουσα, υπό όρους. Γιατί η κυβέρνηση έχει καταγράψει ήδη μια αποτυχία με την περίφημη ολλανδική εταιρεία.
ΜΙΧΑΛΗΣ ΑΤΣΑΛΑΚΗΣ
