Το νησί των Αγίων Πάντων (μαζί με το μικρότερο δίπλα που ονομάζεται «Μικρονήσι» ή «Φανάρι») μνημονεύονται από τον Ολλανδό γεωγράφο Dapper: «Προς δε το βορειοανατολικόν του φρουρίου Μεραμπέλλου εισί δύο βράχοι εις την θάλασσαν, καλούμενοι Scoglidi S. Antonio» (δηλαδή οι βράχοι του Αγίου Αντωνίου).
Επίσης υπάρχει αναφορά του Basilicata. Στον αρκετά ακριβή χάρτη του απεικονίζει μικρή εκκλησία που περιβάλλεται από διάφορα οικήματα. Πρόκειται σαφώς για την εκκλησία των Αγίων Πάντων η οποία όμως τότε ήταν αφιερωμένη στον Άγιο Αντώνιο (γι’ αυτό και η ονομασία των δυο νησίδων).
Σύμφωνα με όσα αναφέρει ο Πρωτοπρεσβύτερος Ευάγγελος Παχυγιαννάκης στο βιβλίο του «Σύντομος Ιστορία της Πόλεως του Αγίου Νικολάου και των Εκκλησιών αυτής» «… εάν δεχθούμε ως πιθανόν, ότι η εκκλησία δεν ήταν ορθόδοξος, τότε ίσως να διέμεναν εκεί Φράγκοι μοναχοί. Γι’ αυτό υπάρχουν και τα παρακείμενα οικήματα και αυτό εξηγεί επίσης γιατί η εκκλησία και τα πέριξ αυτής οικήματα αφέθησαν να καταρρεύσουν…». Ο μοναχός Χατζηπατέρας από τις Λίμνες, έκτισε πάνω στα ερείπια τη σημερινή εκκλησία, το 1903 κατά τον Μιχαήλ Κοζύρη.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν τα οχυρωματικά της Κατοχής που βρίσκονται σε διάφορα σημεία του νησιού (τα περισσότερα στο υψηλοτέρα σημεία και στην βορειοανατολική ακτή). Επίσης, υπάρχουν δεξαμενές και υπολείμματα της Ενετικής περιόδου καθώς και κάποια αρχαιολογικά ευρήματα που μας πείθουν ότι υπήρχε κατοίκηση τα χρόνια της Καμάρας (Ελληνιστικοί Χρόνοι) και πιθανότατα πολύ παλαιοτέρα. Δυστυχώς μέχρι σήμερα δεν έχει γίνει ποτέ συστηματική ανασκαφή.
Τα νησιά παραμένουν αναξιοποίητα. Θα μπορούσε να γίνει μια πολύ ήπια παρέμβαση με τη δημιουργία περιμετρικού περιπατητικού μονοπατιού. Θα βοηθούσε την τοπική οικονομία (νέες θέσεις εργασίας) και το τουριστικό προϊόν του τόπου μας (μία ακόμα πρόταση εναλλακτικού τουρισμού).
Όσο για το Μικρονήσι (ή Φανάρι), εκτός από την αξία που έχει ο παλιός φάρος, το νησάκι είναι γεμάτο από χαρακώματα από την περίοδο της ιταλογερμανικής κατοχής, ενώ γύρω-γύρω υπάρχουν και πολλές εντυπωσιακές σπηλιές. Στην παλιά μου γειτόνισσα, τη Δαβράδενα, που πέρασε μέρος της ζωής της στο σπιτάκι δίπλα από το φάρο, θα αναφερθούμε αναλυτικά τις επόμενες ημέρες.
ΛΕΩΝ.Κ.
