Διαβάσαμε το κάλεσμα του προέδρου της Δημοτικής Κοινότητας Κριτσάς Νίκου Ζαχαριάδη «προς τους παραγωγούς προϊόντων Οροπεδίου Καθαρού», «να περάσουν από το γραφείο της Δημοτικής Κοινότητας από τη Δευτέρα 16 Οκτωβρίου μέχρι 20 Νοεμβρίου 2017 για να δηλώσουν τα προϊόντα που παρήγαγαν στο Καθαρό το τρέχον έτος, προκειμένου η Δημοτική Κοινότητα να προβεί στον υπολογισμό και στη συνέχεια στην είσπραξη του 4% επί της αξίας των παραγόμενων προϊόντων. Μετά την παρέλευση της παραπάνω ημερομηνίας όσοι παραγωγοί δεν έχουν υποβάλει δήλωση θα χρεώνονται κατά την κρίση της Δ.Κ. Κριτσάς».
Μέχρι πριν λίγα χρόνια η Κοινότητα αναζητούσε, κάθε χρόνο με πλειοδοσία, ενοικιαστή για το Οροπέδιο. Ο ενοικιαστής έδιδε στην Κοινότητα το συμφωνημένο ποσό και κρατούσε ό,τι επιπλέον έβγαζε από την πώληση του ποσοστού των προϊόντων που μάζευε από τους παραγωγούς. Η θέση του ενοικιαστή ήταν στην είσοδο του Καθαρού (Δάμακας) κοντά στο εικονοστάσι.
Με αυτοκρατορικό φιρμάνι
Για την ιστορία της κυριότητας του Καθαρού από την Κοινότητα Κριτσάς θα ανατρέξουμε στην περίοδο της Τουρκοκρατίας.
Μετά την κατάκτηση της Κρήτης από τους Τούρκους, το οροπέδιο Καθαρού περιήλθε στην κατοχή της οικογένειας Χανιαλή από το Ηράκλειο. Για το σκοπό αυτό εκδόθηκε αυτοκρατορικό φιρμάνι με τον όρο ότι κάθε κάτοικος της Κριτσάς θα νέμεται μόνο επί του Οροπεδίου, χωρίς δικαίωμα μεταβίβασης.
Μετά πολλά χρόνια, οι αδελφοί Χουσεΐν Μπίν και Ισμαήλ Μπίν το δώρισαν στην Κοινότητα Κριτσάς. Εκδόθηκε μάλιστα και το σχετικό Αυτοκρατορικό φιρμάνι (διάταγμα), το οποίο κατοχύρωσε την δωρεά. Όμως οι κληρονόμοι του Χανιαλή, επειδή ήθελαν και πάλι να καταλάβουν το Καθαρό, κατόρθωσαν να αποσταλεί το φιρμάνι από τα αρχεία του Ηρακλείου στην Κωνσταντινούπολη ώστε αυτό να εξαφανιστεί.
Μετά από αυτήν την εξέλιξη η Κοινότητα Κριτσάς διέτρεξε τον κίνδυνο να χάσει τα δικαιώματά της, γιατί οι Χανιαλήδες άρχισαν να το διεκδικούν δικαστικώς.
Οι αγώνες των Κριτσωτών
Τη συνέχεια τη διαβάζομε στο 20σέλιδο έντυπο «Ενθυμίσεις – Έγγραφα», το οποίο εξέδωσε η Επιτροπή Τουριστικής Ανάπτυξης Κριτσάς την δεκαετία του 60 και τυπώθηκε στο τυπογραφείο Ματθαίου Καρτέρη. Όπως αναφέρει ο καθηγητής Εμμανουήλ Ταβλάς, οι αγώνες των Κριτσωτών υπήρξαν σκληροί και οι πρόκριτοι, κατά σύσταση και απαίτηση των Χανιαλήδων, προσεκλήθησαν στο Ηράκλειο όπου φυλακίστηκαν με σκοπό να φοβηθούν και εγκαταλείψουν το Οροπέδιο.
Μετά τη φυλάκιση (1864), στο Ηράκλειο μετέβησαν 150 Κριτσώτες οι οποίοι όμως, όπως αναφέρεται σε σχετικό έγγραφο, κακοποιήθηκαν γιατί αξίωσαν την αποφυλάκιση των συλληφθέντων και την απόδοση του κτήματος. Μετά από αυτό, για να επιτύχουν την αποφυλάκισή τους υπέβαλαν στους αντιπροσώπους των Μεγάλων Δυνάμεων υπόμνημα βάσει του οποίου πέτυχαν την αποφυλάκιση των κρατουμένων.
1864: Η επιστολή στους προξένους
Στην επιστολή τους, την 20η Φεβρουαρίου 1864, «Προς τους εξοχωτάτους κ.κ. Προξένους Γαλλίας, Αγγλίας, Ρωσίας εις Χανιά» «οι δυστυχείς κάτοικοι του χωρίου Κρητσάς», μεταξύ άλλων, αναφέρουν:
«Το όρος είναι η ζωή μας και εάν μας αφαιρεθή θα αποθάνωμεν της πείνας, ημείς και αι γυναίκες ημών και τα τέκνα ημών, πολλαί χιλιάδες ψυχών. Η Σεβαστή Κυβέρνησις εφυλάκισε τους απεσταλμένους ημών προ 23 ημερών βιάζουσα αυτούς να υπογράψωσι την παράδοσιν του όρους. Εβιάσθημεν όθεν να έλθωμεν περί τους 151 κάτοικοι συγχωριανοί ίνα παρακαλέσωμεν την Σεβαστήν Κυβέρνησιν όπως αποφυλακίση αυτούς.
Εζητήσαμεν βαθυσεβάστως, με εσταυρωμένας τας χείρας, να παρουσιασθώμεν εις τους πολιτικούς Συμβούλους. αλλά ο Καϊμακάμ Βέης ου μόνον δεν εδέχθη, αλλά και διέταξε να μας ραβδίσουν ως κτήνη διό εφώρμησαν καθ’ ημών οι ζαπτιέδες με ξύλα και με ρόπαλα διώκοντες ημάς δια της αγοράς φεύγοντας προς το σωθήναι και μας εκτύπων λυσσωδώς συν τοις ηνώθησαν και πολίται Ηρακλειώται Οθωμανοί και μας περιεκύκλωσαν εις τα Ακτάρικα και καταραβδίζοντές μας, μας έφερον εις αθλιεστάτην κατάστασιν σπάσαντες τας κεφαλάς των μεν, των δε τας χείρας ή τους πόδας ή άλλον οιονδήποτε μέλος και τινες εξ ημών είναι επικινδύνως πληγωμένοι.
Ιδού τι έπραξεν η Σεβαστή Κυβέρνησις εις ημάς άνδρας αόπλους, πτωχούς, ρακενδύτους, εστερημένους και αυτού του επιουσίου άρτου, εγκαταλείποντας τας οικογενείας μας εις την εσχάτην ένδειαν πιστούς δε και ευπειθείς υπηκόους της Α.Λ. Μεγαλειότητος του Τρισεβάστου ημών Βασιλέως!
Δια τας αυθαίρετους όθεν και παρανόμους ταύτας πράξεις διαμαρτυρόμεθα εις τας Μεγάλας Δυνάμεις της Ευρώπης, ζητούντες παρακλητικώς και βαθυσεβάστως την αποφυλάκισιν των συγχωριανών μας…».
Πώς βρέθηκε το φιρμάνι!
Μετά την πάροδο αρκετών ετών (1889) ο Κριτσώτης Δήμαρχος Νικόλαος Αποστολάκης, με κάποιον μουσουλμάνο Προβιοδάκη, ανακάλυψαν ότι το φιρμάνι του Καθαρού βρίσκεται στην Κωνσταντινούπολη. Μετά από σχετική εντολή ο Αποστολάκης μετέβη στα Χανιά, όπου με ενέργειες του Γενικού Διοικητού το φιρμάνι επέστρεψε στην Κριτσά. Έτσι έληξε ο μακροχρόνιος αγώνας για την ανεύρεση του φιρμανιού μεταξύ των Κριτσωτών και των Χανιαλήδων.
Η κατοχή του Οροπεδίου έγινε οριστικά περιουσία της Κοινότητας Κριτσάς το 1904. Κρατάμε και το μύθο ότι το Καθαρό δόθηκε στους Κριτσώτες γιατί αυτοί, πιο πονηροί από τους Οροπεδιώτες, είπαν ότι η Κριτσά είναι πιο κοντά στο Καθαρό, αφού αυτοί άκουγαν κάθε πρωί τα κοκόρια του Καθαρού να κακαρίζουν!
ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΚΛΩΝΤΖΑΣ
