Παρέμβαση, με αναφορές στο ιστορικό προφίλ του αρχαίου Ολούντος, στη συνάφεια με το χώρο της Οξάς, αλλά και στα έργα που εξελίσσονται ή προγραμματίζονται στη Σπιναλόγκα, έκανε η αναπληρώτρια Προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ν. Λασιθίου Βάσω Ζωγραφάκη, στην εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε για την παρουσίαση της αρχαιολογικής έρευνας και των συμπερασμάτων που έχει εξάγει η επιστημονική ομάδα, με επικεφαλής τις Χριστίνα Τσιγωνάκη και Γεωργία Μοσχόβη, από το 2017 ως το 2025, στην Ελούντα.
«H παραθαλάσσια περιοχή της Ελούντας λόγω της καίριας γεωγραφικής θέσης της και του φυσικού λιμανιού της κατοικήθηκε ήδη από τους μινωικούς χρόνους και η ανθρώπινη παρουσία δε σταμάτησε έκτοτε. Βασικό και αναμενόμενο χαρακτηριστικό της ιστορικής πορείας στους αρχαίους χρόνους ήταν η ανάπτυξη σχέσεων με άλλα μέρη του ελλαδικού και όχι μόνο χώρου, ανάλογες βέβαια με τις ιστορικές συνθήκες και συγκυρίες.
Στους ελληνιστικούς, για παράδειγμα χρόνους, οι Ολούντιοι εισέπρατταν δασμούς από τη διακίνηση όλων των προϊόντων, μέσω του λιμανιού της, όπως φαίνεται από τις επιγραφές. Στα βράχια, κυρίως, κοντά σε υπήνεμους όρμους εντοπίζονται χαράγματα, αποτυπώματα ποδιών και ονόματα που δείχνουν ότι όχι μόνο ντόπιοι αλλά και ξένοι επισκέπτονταν την περιοχή.
Πολίτες της Χίου, Ρόδου, Μεσσήνης, Σάμου, Μακεδονίας, Κυρήνης, Πέργης, Αλεξάνδρειας, Αστυπάλαιας, Κνίδου, ακόμη και της Ρώμης, τιμήθηκαν από τους Ολούντιους με ασυλία και ατέλεια. Κάποιοι απ’ αυτούς ήταν ξένοι καλλιτέχνες – κιθαρωδοί, ας πούμε ένας από τη Μεσσήνη και ένας από την Πέργη – και ένας γιατρός από την Κάσο, που του προσέφεραν μάλιστα χρυσό στεφάνι, για τις υπηρεσίες του.
Μέσα στο πλέγμα αυτών των σχέσεων και την έντονη κινητικότητα οι επιδράσεις ήταν πολυεπίπεδες και είχαν απήχηση στον τρόπο ζωής των κατοίκων που έρχονταν σε επαφή με νέες ιδέες και αντιλήψεις, με τέχνεργα, εμπνέοντα, επηρεάζονταν και συχνά τα μετουσίωναν σύμφωνα και με τη δική τους παράδοση.
Αυτή η πλούσια πορεία μέσα στα χρόνια μας άφησε μνημεία, όλα σημαντικά, ακόμα και τα πιο ταπεινά γιατί όλα εκείνα που αποδεικνύουν τον αγώνα των ανθρώπων, τη ζωή τους και την πορεία ενός τόπου, είναι που συνθέτουν την ταυτότητα των κατοίκων του αποτελώντας πολύτιμη παρακαταθήκη, που πρέπει να προστατεύεται ως κόρη οφθαλμού.
Η Εφορεία μας – αρμόδια για την προστασία και ανάδειξη των αρχαιοτήτων όλου του Ν. Λασιθίου, για χρόνια μεριμνά και για τα μνημεία της περιοχής, δίνοντας ιδιαίτερη βαρύτητα στην προστασία και ανάδειξη της οχυρής νησίδας Σπιναλόγκας.
Το 2025 εκπονήθηκαν ή εκπονούνται τέσσερις μελέτες για την προστασία κτιρίων της Σπιναλόγκας αλλά και δύο μελέτες – αρχιτεκτονική και συντήρησης για την Παλαιοχριστιανική Βασιλική Β’ της Κολοκύθας, στο νησί. Να ξέρετε ότι οι μελέτες που αποστέλλονται και εγκρίνονται από την κεντρική Υπηρεσία του ΥΠ.ΠΟ., αποτελούν το θεμέλιο, την απαραίτητη προϋπόθεση για να υλοποιηθεί κάθε έργο προστασίας και ανάδειξης. Σε πρακτικό επίπεδο, στη Σπιναλόγκα πραγματοποιούνται φέτος εργασίες, όπως επιχρίσματα σε κτίρια, αλλαγή κιγκλιδωμάτων, συντήρηση τοιχογραφίας κ.α. Κυρίως υλοποιείται, όπως θα γνωρίζετε, συντήρηση του ψηφιδωτού της Παλαιοχριστιανικής Βασιλικής Α’ του Πόρου, όπου μέσα στο 2025 θα τοποθετηθεί και πληροφοριακή πινακίδα.
Πρέπει να πω ένα «ευχαριστώ» για την πολύτιμη βοήθεια της Κοινότητας Ελούντας σε μικρά, πρακτικά θέματα, αλλά από εκεί ξέρετε, εξαρτώνται πολλά…
Το επόμενο έτος στη Σπιναλόγκα θα ξεκινήσουν σπουδαία έργα υποδομών, απαραίτητα για τη βελτίωση των παρεχόμενων υπηρεσιών και θα αναδειχθεί ακόμη περισσότερο το νησί.
Υποσχόμαστε ότι θα συνεχίσουμε και θα κάνουμε ό,τι καλύτερο είναι δυνατόν για τα μνημεία της Ελούντας.
Όμως και σε επιστημονικό επίπεδο, πέραν της έρευνας της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων στο βυθισμένο, σήμερα, τμήμα της αρχαίας πόλης, υπό τη διεύθυνση του Δρ. Θεοτόκη Θεοδούλου, συνεχίστηκαν φέτος στην Οξά, η επιφανειακή έρευνα και ανασκαφικές τομές από την Εφορεία μας με επικεφαλής την κ. Μοσχόβη – επίτιμη προϊσταμένη του Τμήματος Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων της ΕΦΑΛΑΣ σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών και τον Τομέα Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης με επικεφαλής την επίκουρη Καθηγήτρια Πρωτοβυζαντινής Αρχαιολογίας κ. Τσιγωνάκη τα αποτελέσματα της οποίας παρουσιάστηκαν. Η ομάδα, αποτελούμενη από αξιόλογους επιστήμονες εργάζεται χρόνια τώρα διακριτικά, μεθοδικά και με επιστημονική γνώση στην έρευνα και μελέτη».
* Ο Δρ. Θεοτόκης Θεοδούλου της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων στην παρέμβασή του επεσήμανε ότι τα θέματα με τα οποία θα μπορούσε να καταπιαστεί κάποιος στην περιοχή της Ελούντας είναι πάρα πολλά – και η θάλασσα και η στεριά και τα μονοπάτια, οι αρχαίοι δρόμοι και οι κορυφές, η συλλογή του νερού, η διαχείριση του άλατος, το Κανάλι και η στρατηγική θέση του Ολούντος – πράγματα που όλα μαζί συνιστούν την ανάγκη για συνολική, ολική διαχείριση του πολιτιστικού αποθέματος του τόπου.
ΝΙΚΟΣ ΤΡΑΝΤΑΣ
