Βρισκόμαστε πλέον στην καρδιά του καλοκαιριού του 2026, και μια βόλτα στα σοκάκια του Αγίου Νικολάου, της Ελούντας, της Ιεράπετρας και της Σητείας, αλλά και σε ολόκληρη την Κρήτη, αρκεί για να αντιληφθεί κανείς την οξύμωρη πραγματικότητα που βιώνει η ραχοκοκαλιά της τοπικής και κατ’ επέκταση της εθνικής οικονομίας. Τα αεροδρόμια καταγράφουν εντυπωσιακά νούμερα, οι αφίξεις βαφτίζονται από τα κεντρικά δελτία των Αθηνών ως «νέο ιστορικό ρεκόρ», όμως η πραγματική εικόνα στην αγορά, και ειδικότερα στην εστίαση, σκιαγραφεί μια εντελώς διαφορετική, σκοτεινή συνθήκη.
Όπως αναφέρεται στη στήλη ΙΧΝΗΛΑΣΙΕΣ στην έντυπη έκδοση της ΑΝΑΤΟΛΗ του δημοσιογράφου Μιχάλη Ατσαλάκη η ελληνική εστίαση, ο κλάδος που κράτησε όρθια την κοινωνία και την απασχόληση τα δύσκολα χρόνια των μνημονίων και της πανδημίας, βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη με μια πρωτοφανή κρίση βιωσιμότητας. Μια κρίση που δεν είναι πλέον θεωρητική, αλλά απολύτως υλική, και απειλεί να πυροδοτήσει ένα μαζικό, ανεξέλεγκτο κύμα λουκέτων στην αγορά από το ερχόμενο κιόλας φθινόπωρο.
Ο φειδωλός τουρισμός
Παρά την επιφανειακή και συχνά θριαμβολογική ανάγνωση των αυξημένων τουριστικών ροών από τα αρμόδια υπουργεία, ο κλάδος της εστίασης τελεί υπό καθεστώς απόλυτης λειτουργικής ασφυξίας. Η δυσαρμονία μεταξύ του ραγδαία διογκωμένου λειτουργικού κόστους και της δραματικής συρρίκνωσης των περιθωρίων κέρδους έχει φέρει χιλιάδες επιχειρήσεις προ των πυλών της οικονομικής κατάρρευσης.
Στην παρούσα φάση καταγράφεται ένα έντονο και επικίνδυνο στρατηγικό παράδοξο. Η αύξηση των αφίξεων δεν μεταφράζεται σε καμία περίπτωση σε ανάλογη κατανάλωση. Η επικράτηση του λεγόμενου «φειδωλού τουρισμού» αποκαλύπτει μια ριζική, ίσως και μόνιμη, αλλαγή στην καταναλωτική συμπεριφορά. Οι επισκέπτες που φτάνουν στο νησί μας έχουν ήδη εξαντλήσει τον προϋπολογισμό τους στα πανάκριβα αεροπορικά εισιτήρια και στα πακέτα διαμονής. Ως αποτέλεσμα, περιορίζουν δραματικά τις δαπάνες τους, επιλέγοντας την ασφάλεια των βραχιολιών του all-inclusive και παραμένοντας εγκλωβισμένοι εντός των μεγάλων ξενοδοχειακών μονάδων.
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία των τοπικών σωματείων αλλά και της συνολικής αγοράς, η φετινή περίοδος χαρακτηρίζεται, χωρίς υπερβολή, ως η χειρότερη των τελευταίων ετών όσον αφορά την κατά κεφαλήν δαπάνη. Σε αυτό το εκρηκτικό μείγμα, έρχεται να προστεθεί η εκρηκτική αύξηση στις τιμές των πρώτων υλών. Από τον καφέ και το ελαιόλαδο, μέχρι τα κρέατα και τα οπωροκηπευτικά, το κόστος κτήσης έχει εκτοξευθεί, υπονομεύοντας ευθέως την ανταγωνιστικότητα του ελληνικού τουριστικού προϊόντος απέναντι σε αγορές όπως η Τουρκία, η Ισπανία ή η Αίγυπτος. Και είναι γεγονός. Πλέον οι τιμές μας είναι συγκρίσιμες με τα υψηλά ευρωπαϊκά επίπεδα.
Προσπάθεια αποτίμησης
Η παρούσα δημοσιονομική δυσκαμψία, σε συνδυασμό με τη ραγδαία διάβρωση της αγοραστικής δύναμης του Έλληνα καταναλωτή, δημιουργούν ένα απολύτως μη βιώσιμο πλαίσιο για τον επερχόμενο χειμώνα. Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις του Λασιθίου και της χώρας αδυνατούν πλέον να καλύψουν ακόμη και τα βασικά λειτουργικά τους έξοδα, τους λογαριασμούς ενέργειας και τις μισθοδοσίες. Αυτό το αδιέξοδο ήδη αποτυπώνεται στη θλιβερή συχνότητα των ανακοινώσεων για παύση εργασιών ή πωλήσεις καταστημάτων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Η ανάγκη για άμεση, ρεαλιστική κυβερνητική παρέμβαση καθίσταται επιτακτική. Η επερχόμενη Διεθνής Έκθεση Θεσσαλονίκης (ΔΕΘ) αναμένεται όπως κάθε χρόνο ως ένα βήμα εξαγγελιών, αλλά φέτος λένε οι εκπρόσωποι της εστίασης ότι αποτελεί το «Σημείο χωρίς Επιστροφή» για τη λήψη κρίσιμων, σωστικών αποφάσεων.
Ανάλυση των 4 Αξόνων των Αιτημάτων της ΠΟΕΣΕ Ένας Χάρτης Επιβίωσης
Μπροστά σε αυτή τη χαώδη κατάσταση που επικρατεί στην πραγματική οικονομία, η Πανελλήνια Ομοσπονδία Εστιατορικών και Συναφών Επαγγελμάτων (ΠΟΕΣΕ) απέστειλε σαφές τελεσίγραφο στον Πρωθυπουργό. Η επιστολή αυτή αποτελεί ένα αυστηρά δομημένο εργαλείο επιβίωσης για έναν κλάδο που παλεύει, κυριολεκτικά, να παραμείνει ζωντανός σε ένα βαθιά εχθρικό επιχειρηματικό περιβάλλον.
Οι τέσσερις κεντρικοί άξονες των διεκδικήσεων, διαμορφώνονται ως εξής:
Οριζόντια μείωση του ΦΠΑ στο 13%
Αποτελεί επιτακτική και αδιαπραγμάτευτη ανάγκη η επαναφορά του συντελεστή στα επίπεδα της περιόδου της πανδημίας για το σύνολο της εστίασης (περιλαμβανομένων των αλκοολούχων και μη αλκοολούχων ποτών). Η Ελλάδα διατηρεί σήμερα έναν από τους υψηλότερους συντελεστές διεθνώς (24%). Την ίδια στιγμή, ανταγωνιστικοί μεσογειακοί προορισμοί λειτουργούν με συντελεστές 7%, 9% ή 13%. Αυτό από μόνο του δημιουργεί συνθήκες αθέμιτου ανταγωνισμού, τιμωρώντας την ελληνική επιχείρηση.
Κατάργηση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης στον καφέ
Πρόκειται ίσως για τον ορισμό του παραλόγου. Ο φόρος αυτός συνιστά ένα ξεκάθαρο, αναχρονιστικό μνημονιακό κατάλοιπο, το οποίο επιβλήθηκε σε εποχές έκτακτης ανάγκης και παραμένει για να διογκώνει τεχνητά την τελική τιμή προς τον καταναλωτή. Η κατάργησή του είναι ζωτικής σημασίας για τη διατήρηση της καθημερινής επισκεψιμότητας στα καταστήματα, καθώς ο καφές αποτελεί την τελευταία προσιτή πολυτέλεια του Έλληνα.
Κατάργηση του Φόρου Παρεπιδημούντων στη διανομή (Delivery)
Στόχος εδώ είναι η αποφόρτιση των ηλεκτρονικών και τηλεφωνικών παραγγελιών. Οι υπηρεσίες delivery, οι οποίες παρά τον μεγάλο όγκο τους λειτουργούν συχνά με οριακά κέρδη λόγω των προμηθειών στις πλατφόρμες διανομής, επιβαρύνονται με ένα τέλος που θεσπίστηκε με εντελώς διαφορετικό σκεπτικό στο παρελθόν, μειώνοντας δραματικά την αποδοτικότητα της συγκεκριμένης υπηρεσίας.
Ρυθμίσεις
Ασφαλιστικών Εισφορών
και Κόστους Εργασίας
Η ΠΟΕΣΕ ορθά ζητά τον εξορθολογισμό του μη μισθολογικού κόστους. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις ασφαλιστικές εισφορές των ημερών αργίας και τις σχετικές νομοθετημένες προσαυξήσεις. Σε μια περίοδο όπου ο κύκλος εργασιών μειώνεται σταθερά, η διατήρηση αυτών των υπέρογκων επιβαρύνσεων λειτουργεί ως αντικίνητρο για τη νόμιμη εργασία και επιβαρύνει δυσανάλογα τις επιχειρήσεις.
Οι Οικονομικές Προεκτάσεις
Η κυβέρνηση πρέπει να κατανοήσει ότι η ικανοποίηση αυτών των αιτημάτων δεν συνιστά «προνομιακή μεταχείριση» της εστίασης εις βάρος άλλων κλάδων. Αντιθέτως, είναι η ελάχιστη προϋπόθεση για την ανακοπή της ραγδαίας αποεπένδυσης που ήδη συντελείται. Χωρίς γενναίες, οριζόντιες φορολογικές ελαφρύνσεις, η ελληνική εστίαση θα συνεχίσει να φθίνει, παραδίδοντας τα όπλα και χάνοντας οριστικά τη μάχη της ανταγωνιστικότητας στη σκληρή διεθνή αγορά της φιλοξενίας.
Η βίαιη υποβάθμιση
του Brand Name «Ελλάδα»
Η οπτική μας, ωστόσο, δεν πρέπει να περιορίζεται αποκλειστικά στα στενά οικονομικά μεγέθη. Η κρίση στην εστίαση επεκτείνεται πολύ πιο βαθιά, αγγίζοντας τον πυρήνα της πολιτιστικής ταυτότητας του ελληνικού, και δη του κρητικού, τουριστικού προϊόντος. Η περίφημη ελληνική εστίαση μετατρέπεται σταδιακά, υπό το βάρος των φόρων και της ακρίβειας, από μια αυθεντική «εμπειρία φιλοξενίας» σε μια βιομηχανοποιημένη, απρόσωπη «μαζική σίτιση».
Όποιος περπατά στις πόλεις και τα χωριά μας βλέπει την ποιοτική υποβάθμιση του εγχώριου brand name. Παράλληλα, παρατηρείται μια ανησυχητική τάση κοινωνικής ερήμωσης. Η παραδοσιακή διασκέδαση για τη νεολαία, τους ντόπιους και τους επισκέπτες τείνει να εξαφανιστεί. Η προειδοποίηση της ΠΟΕΣΕ είναι ανατριχιαστικά ακριβής. Σύντομα δεν θα υφίσταται «διασκέδαση» με την ουσιαστική, πολιτισμική της έννοια. Η μουσική, η ζωντάνια, η ποιοτική ψυχαγωγία και το γλέντι, στοιχεία συνυφασμένα με το DNA της Κρήτης, περιορίζονται πλέον αυστηρά σε ιδιωτικές εκδηλώσεις, όπως γάμοι, ή σε απρόσωπα, τυποποιημένα μοντέλα μαζικής εστίασης.
Η υποβάθμιση αυτή πλήττει ανεπανόρθωτα τον κοινωνικό ιστό. Αφαιρεί από τις τοπικές κοινωνίες τα ιστορικά σημεία αναφοράς τους, το καφενείο, το μεζεδοπωλείο, το εστιατόριο της γειτονιάς, δημιουργώντας ένα τεράστιο κοινωνικό κενό που θα είναι αδύνατον να καλυφθεί μελλοντικά.
Τα «καθημερινά λουκέτα» που κατακλύζουν πλέον τη στήλη της επικαιρότητας δεν είναι μόνο νούμερα στο ΓΕΜΗ αποτελούν το προοίμιο μιας ευρύτερης, δραματικής πολιτισμικής υποβάθμισης. Εάν η εστίαση πάψει να είναι προσιτή για τον μέσο Έλληνα και ταυτόχρονα χάσει την ποιότητά της για τον ξένο επισκέπτη, η Ελλάδα κινδυνεύει να μετατραπεί οριστικά σε έναν προορισμό χαμηλής προστιθέμενης αξίας, εκχωρώντας αμαχητί το απόλυτο συγκριτικό της πλεονέκτημα: την αυθεντική, ανθρώπινη φιλοξενία.
Η προειδοποίηση
της «Ώρας Μηδέν»
Εν κατακλείδι, η ελληνική εστίαση εκπέμπει σήμερα το τελευταίο, αγωνιώδες σήμα κινδύνου. Οι συνομιλίες μας με τους ανθρώπους του χώρου εστιάζουν σε μια επισήμανση που δεν γίνεται με δημόσια δήλωση αλλά επισημαίνει από παντού: «Η κυβέρνηση οφείλει, επιτέλους, να κατέβει από το συννεφάκι των μακροοικονομικών δεικτών και να αντιληφθεί την πραγματικότητα. Να κατανοήσει ότι η βιωσιμότητα του συγκεκριμένου κλάδου δεν είναι ζήτημα συντεχνιακό, αλλά συνδέεται άρρηκτα με τη συνολική σταθερότητα της ελληνικής οικονομίας, τα κρατικά έσοδα και, κυρίως, τη διατήρηση εκατοντάδων χιλιάδων θέσεων εργασίας».
Τα αιτήματα για άμεση δημοσιονομική ελάφρυνση και οριζόντια μείωση των έμμεσων φόρων δεν επιδέχονται περαιτέρω αναβολή, ούτε δικαιολογούνται άλλες υπεκφυγές περί «δημοσιονομικού χώρου». Ο χώρος αυτός πρέπει να βρεθεί, διότι αν καταρρεύσει η εστίαση, το ντόμινο στην οικονομία θα είναι σαρωτικό.
Εάν οι επικείμενες κυβερνητικές εξαγγελίες στο βήμα της Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης τον Σεπτέμβριο δεν περιλαμβάνουν γενναία, ουσιαστικά και άμεσα εφαρμόσιμα μέτρα στήριξης, ο κλάδος είναι αποφασισμένος να προχωρήσει σε δυναμικές κινητοποιήσεις το αμέσως επόμενο χρονικό διάστημα.
Η ανοχή έχει εξαντληθεί, το ίδιο και τα ταμειακά διαθέσιμα των επιχειρήσεων. Υποστηρίζουν δε πως η ευθύνη για την αποφυγή μιας γενικευμένης οικονομικής και κοινωνικής αποσταθεροποίησης στον χώρο της εστίασης βαραίνει πλέον αποκλειστικά, και στο ακέραιο, την κεντρική πολιτική ηγεσία. Ο χρόνος για διαβουλεύσεις χωρίς αντίκρισμα έχει τελειώσει. «Η ώρα της δράσης είναι τώρα, προτού η κατάσταση καταστεί απολύτως και τραγικά μη αναστρέψιμη», αναφέρουν οι εκπρόσωποι της εστίασης.
ΜΙΧΑΛΗΣ ΑΤΣΑΛΑΚΗΣ
