Τον προσεχή Νοέμβριο θα γίνει η πρώτη επίσημη παρουσίαση της νέας ταινίας ΤΟΥ Γιάννη Σμαραγδή με θέμα τη ζωή του μεγάλου Κρητικού συγγραφέα Νίκου Καζαντζάκη.
Με πρωταγωνιστές τους Οδυσσέα Παπασπηλιόπουλο ως Καζαντζάκη αλλά και τους Μαρίνα Καλογήρου (Ελένη Καζαντζάκη), Θοδωρή Αθερίδη (Γιώργης Ζορμπάς), Ζέτα Δούκα (Μελίνα Μερκούρη) και τον μεγάλο μας ηθοποιό, πρόσφατα εκλιπόντα, Στάθη Ψάλτη στο ρόλο ενός καλόγερου, ο Σμαραγδής δημιούργησε μια κινηματογραφική βιογραφία που στηρίζεται πάνω στο έργο “Αναφορά στον Γκρέκο” το οποίο είναι και η αυτοβιογραφία του Καζαντζάκη.
Συνάντηση στην Κοινότητα Κριτσάς
Το Γιάννη Σμαραγδή συναντήσαμε στα γραφεία της Κοινότητας Κριτσάς να περιεργάζεται τις κρεμασμένες στους τοίχους παλιές ασπρόμαυρες φωτογραφίες από τα γυρίσματα στο χωριό της ταινίας «Ο Χριστός Ξανασταυρώνεται» (1957). Τα μάτια του είχαν «κολλήσει» στην πιο μεγάλη φωτογραφία, αυτήν που δείχνει τον Καζαντζάκη στο φεστιβάλ των Καννών, μαζί με το Ζυλ Ντασέν και τη Μελίνα Μερκούρη. Έβγαλε το κινητό του και μου έδειξε μια σκηνή από την ταινία. Η ομοιότητα της φωτογραφίας στον τοίχο της Κοινότητας και της σκηνής του έργου ήταν εκπληκτική!
Μετά ξεκινήσαμε μια βόλτα στη στενά του χωριού και έτσι είχα την ευκαιρία για μια μακρά και ενδιαφέρουσα συζήτηση με το σκηνοθέτη. Τον ρωτήσαμε «πόση αγωνία έχετε ενόψει της επίσημης πρώτης παρουσίασης, το Νοέμβριο, της νέας σας ταινίας για τον Νίκο Καζαντζάκη;»
Η άμεση απάντησή του ήταν: «Καθόλου αγωνία… και αυτό το λέγω γιατί θεωρώ ότι έκανα το καθήκον μου! Ενεργοποίησα όλες τις θετικές μου δυνάμεις. Ενεργοποίησα την αγάπη την οποία, για να μπορέσει να εισπράξει ένας άλλος άνθρωπος, θα πρέπει να έχεις εγκαταλείψει το εγώ σου. Να μην κάνεις ένα έργο για να πεις “εγώ”! Να κάνεις ένα έργο για να το αγαπήσουν οι άλλοι. Την ταινία για τον Καζαντζάκη την έκανα για να αγαπηθεί από τους άλλους ανθρώπους και δεν έχω καμία προσωπική φιλοδοξία. Δεν με ενδιαφέρει αν θα βραβευτεί. Με ικανοποιεί το ότι με το έργο μου αυτό κατέθεσα την αγάπη μου για αυτόν τον μεγάλο συγγραφέα τον οποίο θεωρώ ως το μεγαλύτερο Έλληνα συγγραφέα μετά τον Όμηρο. Μικρός, όταν εξ ανάγκης έφυγα από την Κρήτη και πήγα στην Αθήνα, στα 14 μου χρόνια είχα διαβάσει όλα τα έργα του Καζαντζάκη».
«Είναι μια ταινία χρέους»
Ζητήσαμε από το Γιάννη Σμαραγδή να μας αποκαλύψει τι τον ώθησε να γυρίσει ταινία με τη ζωή του Καζαντζάκη. Και εκείνος απαντά:
«Η ταινία μου για τον Καζαντζάκη είναι μία ταινία χρέους. Είμαι Ηρακλειώτης… Το σπίτι του Γκρέκο, το σπίτι του Καζαντζάκη και το δικό μου είναι πολύ κοντά το ένα με το άλλο! Σαν να ήταν η μοίρα! Επειδή από πολύ μικρός είχα διαβάσει όλα τα έργα του Καζαντζάκη, ο μεγάλος συγγραφέας γύριζε συνεχώς στο μυαλό μου, σαν ένας άγγελος που με τις φτερούγες του βρισκόταν πάνω από την Κρήτη, την Ελλάδα και τον κόσμο.
Τα πράγματα έγιναν έτσι και τελικά μπήκα στη διαδικασία και ζήτησα τα δικαιώματα από τις εκδόσεις Σταύρου. Η Νίκη Σταύρου είναι ένας υπέροχος άνθρωπος. Είναι το μόνο πρόσωπο που έχω γνωρίσει τα τελευταία χρόνια και αληθινά αγαπά τον Καζαντζάκη. Της πήγα το σενάριο της ταινίας και της είπα “αν νομίζετε ότι δεν έχω προδώσει τον Καζαντζάκη, δώστε μου τα δικαιώματα”. Την άλλη μέρα το πρωί μου στέλνει ένα μήνυμα και μου απαντά “αυτό που διαβάσαμε είναι Καζαντζάκης. Σας δίνουμε το βιβλίο Αναφορά στον Γκρέκο δωρεάν”. Δεν φαντάζεστε πόσο σημαντικό ήταν αυτό για μένα αυτό. Μας έστειλε αγάπη… μου έδωσε ένα βατήρα θετικό και ένα καλό ξεκίνημα για το έργο. Έπραξε το καλό χωρίς να κοιτάζει το συμφέρον της. Μάλιστα ήρθε στα γυρίσματα μιας σκηνής και έλαβε μέρος».
Τα ταξίδια και τα όνειρα
Τον ρώτησα: «Για τις ανάγκες του έργου κάνατε γυρίσματα στη Κρήτη, στην Αθήνα και την Αίγινα, στη Γαλλία, στην Αυστρία και στη Γερμανία».
Ο κ. Σμαραγδής απάντησε: «Ο μεγάλος συγγραφέας έλεγε πως αυτό που καθόρισε την ζωή του αλλά και το έργο του ήταν τα ταξίδια και τα όνειρα. Αυτό ακριβώς αναδεικνύεται μέσα από την ταινία μου. Τα ταξίδια αυτά είναι ένα συνεχές εσωτερικό ταξίδι αναζήτησης του συγγραφέα…».
- Πήγατε και στην Κίνα;
– «Στην Κίνα τελικά δεν πήγαμε και, όσο και αν σας φανεί παράξενο, αυτό οφείλεται στο ότι ένας Κρητικός πήγε στην κινεζική πρεσβεία και έκανε ολόκληρη παράσταση στους Κινέζους να μην συνεργαστούν καθόλου στην ταινία μου. Πρόκειται για μεγάλη ντροπή. Ο άνθρωπος αυτός, ο οποίος έχει σχέση με τον Καζαντζάκη, έπραξε όπως ακριβώς έπραξε και ο Μελάς που πήγε στη Σουηδική Ακαδημία και εμπόδισε την απονομή του βραβείου Νόμπελ στον Καζαντζάκη. Έτσι έγινε και στη δικιά μου περίπτωση. Η άλλη ντροπή είναι ένας άλλος που έχει κρητικό επίθετο αλλά δεν είναι από την Κρήτη. Αυτή η δυάδα, που δεν αναφέρω τα ονόματά τους σήμερα, είναι η ντροπή. Ο χειρότερος σκηνοθέτης του κόσμου να ήμουνα δεν έπρεπε να αντιδράσουν έτσι. Κάποια στιγμή η ιστορία θα ασχοληθεί μαζί τους. Έστειλα στον έναν, τον Κρητικό, μία επιστολή και του ζήτησα να μου πει, με το λόγο της τιμής του, ότι δεν ήταν αυτός που έκανε την παράσταση στην Κινέζικη πρεσβεία. Αντί για απάντηση μου έστειλε ένα λίβελο, τον οποίο βεβαίως έχω κρατήσει. Τελικά οι Κινέζοι, προβληματισμένοι από την κατάσταση αυτή, δεν προχώρησαν σε οποιαδήποτε συνεργασία μαζί μας. Η στάση των δυο είναι ακατανόητη».
- Για ποιους λόγους θεωρείτε ότι το έκαναν αυτό;
– «Οι άνθρωποι μεγαλώνοντας θα πάνε ή στο μεγάλο πέλαγος του καλού ή στο μεγάλο πέλαγος του κακού. Ο Θεός, το Σύμπαν μάς δίνει τα πάντα, εκτός από ένα πράγμα! Αν θα πάμε με το καλό με το κακό! Εδώ μπαίνει η ανθρώπινη βούληση… και κρινόμαστε… και αυτό θα το δείξει η ταινία μου. Ο Αλεξίου, ο αδελφός της Γαλάτειας, είχε γράψει ένα βιβλίο για τον Καζαντζάκη στο οποίο περιέγραφε τα παιδικά χρόνια του συγγραφέα και στο τέλος τον χαρακτήρισε ως τον χειρότερο συγγραφέα της Ευρώπης. Του το έστειλε, για να τον πικάρει! Ο Καζαντζάκης το διάβασε και του απάντησε, καθώς συνήθιζε να απαντάει σε όλους: “Αγαπητέ Λευτέρη διάβασα το βιβλίο σου και σε ευχαριστώ που μου το έστειλες… με ταξίδεψες στα παιδικά μου χρόνια”. Τα διάβασε η γυναίκα του η Ελένη και του λέει “Νίκο μου, αυτός ο άνθρωπος σε βρίζει και εσύ του απαντάς με αυτά τα λόγια;”. Ο Καζαντζάκης της απάντησε “αυτός μπορεί να μας βρίζει αλλά εμείς πρέπει να προσπαθούμε να γίνουμε καλύτεροι άνθρωποι”. Γι’ αυτό δεν λέω και τα ονόματα αυτών των δύο ανθρώπων. Ο Καζαντζάκης, όταν του λέγανε ότι αυτός είναι άχρηστος, απαντούσε με τη λέξη “μπελάς”. Το ίδιο λέω κι εγώ! Μπελάς! Κάποια στιγμή τα δύο αυτά ονόματα θα δημοσιοποιηθούν… ήδη αρκετοί τα γνωρίζουν. Αυτοί οι άνθρωποι δεν αγαπούν τον Καζαντζάκη, αλλά τον εαυτό τους. Θεώρησαν ότι με μια επιτυχία της ταινίας αυτοί θα μίκραιναν!».
Η ζωή του Καποδίστρια η επόμενη ταινία
Η επόμενη ερώτηση έβγαλε είδηση: «Φαντάζομαι ότι ήδη σκέφτεστε ποιο θα είναι το πρόσωπο της επόμενης ταινίας σας».
«Θα σας αποκαλύψω ότι η επόμενη ταινία μου θα είναι για τον Ιωάννη Καποδίστρια και πρόκειται να συνεργαστώ για αυτό με τον Δημήτρη Πλευράκη, τον Κρητικό γενικό γραμματέα Απόδημου Ελληνισμού ο οποίος γνωρίζει τη σημασία του Καποδίστρια στη Νεότερη Ιστορία της Ελλάδας. Οι οραματισμοί του Καποδίστρια είναι ένα πρότυπο για την αυριανή Ελλάδα».
- Με το Γιάννη Σμαραγδή συζητήσαμε για το Θοδωρή Παπαδουλάκη. Είπε: «Ο Θοδωρής είναι ένας πάρα πολύ καλός σκηνοθέτης και πάρα πολύ καλός άνθρωπος. Το “Νησί” ήταν μια καταπληκτική σειρά που είχε ένα μεγάλο πλεονέκτημα. Ενώ το θέμα του ήταν ο πόνος, δεν ήταν αποτρεπτικός και αποκρουστικός. Ο πόνος ήταν φτιαγμένος από μια αγαθή ψυχή και ο Παπαδουλάκης είναι γλυκός και οικείος. Ο κάθε σκηνοθέτης, σε κάθε σενάριο, τη δική του ξεχωριστή ψυχή και ενέργεια καταθέτει».
- Συζητήσαμε και για το μεγάλο μας ηθοποιό Στάθη Ψάλτη, που πρόσφατα έφυγε από τη ζωή και στην ταινία για τον Καζαντζάκη έκανε την τελευταία κινηματογραφική του παρουσία. Ο Σμαραγδής μας είπε ότι «τσακωνόμασταν συνεχώς γιατί δεν ήθελε να πληρωθεί. Ήξερε ότι θα πεθάνει! Έτσι ήθελε να αφήσει το αποτύπωμά του».
ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΚΛΩΝΤΖΑΣ
