Η κατασκευή του Βόρειου Οδικού Άξονα Κρήτης (ΒΟΑΚ) αποτελεί ίσως το πιο πολυσυζητημένο, το πιο αναγκαίο, αλλά και ταυτόχρονα το πλέον ταλαιπωρημένο αναπτυξιακό έργο στην ιστορία του νησιού μας. Ένα έργο πνοής που οι πολίτες της Κρήτης, από την Κίσσαμο μέχρι τη Σητεία, περιμένουν εδώ και δεκαετίες, θρηνώντας εν τω μεταξύ ανθρώπινες ζωές στην άσφαλτο, φαίνεται πως παραμένει εγκλωβισμένο στα γρανάζια των γραφειοκρατικών καθυστερήσεων, των πρόχειρων σχεδιασμών και της έντονης πολιτικής αντιπαράθεσης.
Η πρόσφατη εξέλιξη, η οποία ήρθε στο φως της δημοσιότητας, με την ανακοίνωση αποζημιώσεων δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ προς την ανάδοχο εταιρεία και την ταυτόχρονη πολύμηνη μετάθεση των χρονοδιαγραμμάτων, εγείρει εκ νέου σοβαρά ερωτήματα για το μέλλον του έργου και, το κυριότερο, για την πραγματική διαθεσιμότητα των πόρων που απαιτούνται για την ολοκλήρωσή του.
Η παρέμβαση του ΠΑΣΟΚ
Από τη μία πλευρά του πολιτικού σκηνικού, το ΠΑΣΟΚ – Κίνημα Αλλαγής, μέσω μιας δυναμικής και κοινής παρέμβασης των κοινοβουλευτικών του στελεχών (συμπεριλαμβανομένων των Κρητικών βουλευτών Ελένης Βατσινά, Φραγκίσκου Παρασύρη, Αικατερίνης Σπυριδάκη και Εμμανουήλ Χνάρη, καθώς και του Τομεάρχη Υποδομών και Μεταφορών, Αναστάσιου Νικολαΐδη), φέρνει στην επιφάνεια μια εξαιρετικά δυσάρεστη πραγματικότητα. Πρόκειται για την έγκριση σχετικής υπουργικής απόφασης που προβλέπει την καταβολή αποζημίωσης ύψους έως 97 εκατ. ευρώ στην «ΠΑΣΙΦΑΗ ΟΔΟΣ Α.Ε.», δηλαδή στον Ιδιωτικό Φορέα Σύμπραξης που έχει αναλάβει την κατασκευή για το τμήμα ΣΔΙΤ Χερσόνησος – Νεάπολη του ΒΟΑΚ.
Όπως καταγγέλλεται στην κοινή τους ανακοίνωση, η τεράστια αυτή οικονομική ζημιά για το Ελληνικό Δημόσιο δεν προέκυψε τυχαία. Αντιθέτως, προέρχεται ξεκάθαρα από τη σπουδή της κυβέρνησης να προχωρήσει σε προεκλογικές υπογραφές συμβάσεων (και συγκεκριμένα στις 21 Απριλίου 2023), χωρίς ωστόσο να έχουν διασφαλιστεί προηγουμένως οι απολύτως αναγκαίες προϋποθέσεις, όπως είναι η έγκαιρη απαλλοτρίωση και παράδοση των χώρων κατασκευής του έργου. Το βαρύ τίμημα αυτής της βιασύνης μεταφράζεται πλέον όχι μόνο σε χρήμα, αλλά και σε μια τεράστια χρονική παράταση.
Οι καθυστερήσεις
Απαντώντας στο ερώτημα που δικαιολογημένα απασχολεί κάθε κάτοικο του νησιού μας για το πότε επιτέλους θα παραδοθούν αυτά τα τμήματα, αναζητήσαμε τα ακριβή χρονοδιαγράμματα μέσα από τα παραπάνω καταγεγραμμένα στοιχεία. Διαπιστώνουμε, λοιπόν, ξεκάθαρα το εξής: Η παράδοση για το κομβικό τμήμα Χερσόνησος – Νεάπολη μετατίθεται επίσημα κατά 447 ολόκληρες ημέρες. Έτσι, ενώ η Προγραμματισμένη Ημερομηνία Διαθεσιμότητας Υπηρεσιών είχε οριστεί αρχικά για τις 21 Απριλίου 2027, πλέον αυτή η ημερομηνία διαγράφεται και το έργο μεταφέρεται για τις 11 Ιουλίου 2028.
Αξίζει, ωστόσο, να σημειωθεί πως στα διαθέσιμα στοιχεία των ανακοινώσεων που παραθέσαμε, η ημερομηνία ολοκλήρωσης για το έτερο, άμεσα συνδεδεμένο τμήμα, το Νεάπολη – Άγιος Νικόλαος φαίνεται να είναι νωρίτερα, χωρίς όμως να είναι βέβαιο. Έτσι, η τελική παράδοση του συνόλου του έργου (περίπου 14 χλμ.) μετατέθηκε για το φθινόπωρο του 2027, συγκεκριμένα στις 30 Οκτωβρίου 2027 μετά από παράταση 487 ημερών που δόθηκε στο έργο. Αν όμως δεν έχουν ολοκληρωθεί όλες οι διαδικασίες, ειδικά στις απαλλοτριώσεις, τότε κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί πως θα ισχύσει η ημερομηνία αυτή.
Το οικονομικό βάρος
Το οικονομικό βάρος, εν τω μεταξύ, προκαλεί ίλιγγο. Το αρχικό κόστος επένδυσης για το Χερσόνησος – Νεάπολη υπολογιζόταν στα 340,7 εκατ. ευρώ. Ωστόσο, όπως επισημαίνει με έμφαση η αντιπολίτευση, εάν συνυπολογιστούν η δημόσια χρηματοδοτική συμβολή και οι μακροχρόνιες πληρωμές διαθεσιμότητας που εκτείνονται έως το 2053, το ποσό εκτοξεύεται στα 755 εκατ. ευρώ. Με την προσθήκη της νέας αποζημίωσης των 97 εκατομμυρίων, η συνολική ορατή δημοσιονομική επιβάρυνση αγγίζει πλέον το αστρονομικό ποσό των 852 εκατ. ευρώ.
Η απάντηση Σκέρτσου
Στον αντίποδα, η κυβέρνηση, διά στόματος του Υπουργού Επικρατείας κ. Άκη Σκέρτσου, επιχειρεί να διασκεδάσει τις αρνητικές εντυπώσεις, αντικρούοντας την κριτική για την απένταξη μεγάλων έργων από το ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ). Το κεντρικό του επιχείρημα είναι ότι το ΤΑΑ δεν αποτελεί έναν άκαμπτο κατάλογο, αλλά έναν μηχανισμό με αυστηρά ορόσημα. Ειδικότερα για τον ΒΟΑΚ, ο Υπουργός σημείωσε ότι, λόγω της υψηλής τεχνικής και χρηματοοικονομικής του δυσκολίας, διατηρήθηκε μόνο ένα μικρό τμήμα του εντός του Ταμείου.
Ο κ. Σκέρτσος διαβεβαιώνει ότι η εξέλιξη αυτή δεν σημαίνει ακύρωση του έργου, παραθέτοντας ως αντίστοιχο παράδειγμα την ομαδική ευρωπαϊκή παραγγελία των αεροσκαφών Canadair. Ανέφερε χαρακτηριστικά ότι το υπόλοιπο έργο του ΒΟΑΚ έχει ήδη ανατεθεί και θα χρηματοδοτηθεί μέσω εναλλακτικών εργαλείων, όπως το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων (ΠΔΕ), οι Συμπράξεις Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ) και οι συμβάσεις Παραχώρησης.
Εδώ, όμως, έρχεται η κριτική ματιά του ρεπορτάζ μας και προκύπτει το μεγάλο, το αμείλικτο ερώτημα, το οποίο μας αφορά άμεσα όλους στην Κρήτη: Η απάντηση που δίνεται από την κυβέρνηση δεν αποτελεί από μόνη της μια ουσιαστική διασφάλιση πιστώσεων. Αποτελεί απλώς μια αναφορά σε «χρηματοδοτικά εργαλεία». Όταν ένα τεράστιο έργο φεύγει από την εγγυημένη χρηματοδότηση ενός ευρωπαϊκού ταμείου με κλειδωμένους πόρους και μεταφέρεται, για παράδειγμα, στο εθνικό ΠΔΕ, εξαρτάται ευθέως από τις εκάστοτε αντοχές του κρατικού προϋπολογισμού.
Το ερώτημά μας, λοιπόν, παραμένει εξαιρετικά απλό αλλά κομβικό: Τα χρήματα αυτά, που πλέον λείπουν από τον αρχικό σχεδιασμό, υπάρχουν πραγματικά στα ταμεία του κράτους για να μπορέσουν να εκταμιευτούν; Γιατί οι υποχρεώσεις τρέχουν και τα κεφάλαια αυτά θα πρέπει να είναι άμεσα διαθέσιμα για εκταμίευση το 2027 και το 2028, ώστε να τηρηθεί η νέα ημερομηνία της 11ης Ιουλίου 2028 για το Χερσόνησος-Νεάπολη και την επόμενη χρονιά για το Νεάπολη – Άγιος Νικόλαος. Υπάρχουν αυτά τα χρήματα ή θα βρεθούμε αντιμέτωποι με νέες στάσεις πληρωμών, παγωμένα εργοτάξια και νέες, υπέρογκες αποζημιώσεις εργολάβων τα επόμενα χρόνια;
Η Κρήτη αιτιολογείται να ζητά απαντήσεις. Αυτό που απαιτεί ο τόπος μας είναι ένας σύγχρονος, ασφαλής και ολοκληρωμένος ΒΟΑΚ. Το Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών οφείλει να δώσει καθαρές απαντήσεις: πλήρη διαφάνεια για το επικαιροποιημένο κόστος και χειροπιαστές αποδείξεις για τους διαθέσιμους πόρους.
ΜΙΧΑΛΗΣ ΑΤΣΑΛΑΚΗΣ
