«Ο έρωντάς σου τη ζωή την έκαμε καντάδα
και τραγουδεί τα κάλλη σου σε κάθε μαντινάδα!»
Ένα ιδιαίτερο βιβλίο έχω στα χέρια μου, το οποίο μελετώ, με πολύ ενδιαφέρον, τις τελευταίες ημέρες. Το έχει γράψει ο Γιάννης Ματθαιουδάκης και είναι ένα δοκίμιο στην κρητική μαντινάδα. Τίτλος του «Ο νους μου τα βουνά κρατεί».
Η «μαντινάδα» είναι λατινική λέξη και σημαίνει τραγούδι του πρωινού, διαβάζω στη σελίδα 28. Εμφανίζεται ως όρος ήδη από την αρχή της ενετοκρατίας για να περιγράψει το ομοιοκατάληκτο δίστιχο σε ιαμβικό δεκαπεντασύλλαβο. Σύμφωνα με την επικρατούσα άποψη, αναπτύχθηκε και χρησιμοποιήθηκε στις ποιητικές συνθέσεις λόγιων ποιητών κατά τη μεσαιωνική περίοδο της ενετοκρατίας και τελειοποιήθηκε στην αναγεννησιακή περίοδο του νησιού από τους Χορτάτση, Μπεργαδή, Φώσκολο και Κορνάρο.
Είχα τη χαρά να συναντηθώ με το Γιάννη Ματθαιουδάκη και να συνομιλήσω για το βιβλίο του. Η πρώτη κουβέντα που ανέφερα ήταν ότι «εμείς στα μέρη μας λέμε μαντινιάδα και όχι μαντινάδα!». «Το γνωρίζω!» ήταν η απάντησή του, γιατί έζησε κάποια χρόνια και στον Άγιο Νικόλαο. Σχολίασα ακόμα ότι το βιβλίο πρέπει να διαβάζεται πολύ προσεκτικά γιατί έχει βαθύτερα νοήματα. «Διαβάζω πολλή φιλοσοφία και ποίηση», μας λέγει και «στο βιβλίο μου θα θαυμάσουμε τη λαϊκή μας παράδοση από μία άλλη οπτική. Στις μαντινιάδες υπάρχει μια σοφία υψηλού επιπέδου… ο λαϊκός άνθρωπος μιλούσε για την παράδοση, την πίστη, τον έρωτα, τη χαρά, το πένθος… για την καθημερινή ζωή του. Η κοινότητα είναι ο συνδετικός κρίκος. Προσπαθώ επίσης να αναδείξω γιατί όλο αυτό δεν είναι συμπτωματικό. Παρόμοιους τρόπους έκφρασης έχουν βεβαίως και άλλοι λαοί και εγώ στο βιβλίο προσεγγίζω τις δικές μας λαϊκές παραδόσεις. Τα θέματα είναι κοινά… οι αγωνίες των απλών ανθρώπων και εκφράζουν όλες τις στιγμές του καθημερινού βίου. Στη μαντινάδα βέβαια ο λαϊκός ποιητής θα πρέπει να ολοκληρώσει το θέμα σε ένα δίστιχο. Στο βιβλίο μου, η λαϊκή ευγένεια της κρητικής υπαίθρου συνομιλεί με τον λόγιο στοχασμό για τα μεγάλα ζητήματα της καρδιάς και του κόσμου. Φιλόσοφοι και μαντιναδολόγοι κάθονται μαζί, στο ίδιο λιτό κρητικό τραπέζι», μας λέγει.
Ρωτήσαμε το συγγραφέα αν ξεχωρίζουν οι μαντινιάδες σε κάποια περιοχή της Κρήτης και μας απάντησε ότι «υπάρχει ένα παράδοξο. Στην ανατολική Κρήτη, λόγω και της επαφής με τα Δωδεκάνησα, υπάρχει μεγαλύτερη ενετική επιρροή, σε αντίθεση με τη δυτική Κρήτη όπου έχει και οθωμανικά στοιχεία», μας λέγει.
ΛΕΩΝ.Κ.
