Του Αλεξανδρου Ρεμουνδου
Υπάρχει πρόσφατη διεθνής ανησυχία όχι μόνο στους ιατρικούς κύκλους αλλα και στις κοινωνίες λόγω των περιστατικών σε κρουαζιερόπλοιο, όπου εξετάζεται πιθανή περιορισμένη μετάδοση ανθρώπου σε άνθρωπο από το στέλεχος Andes του Χανταϊού. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας εξετάζει τα δεδομένα, αλλά μέχρι στιγμής όπως επίσημα αναφέρεται δεν υπάρχει ένδειξη πανδημικής εξάπλωσης.
Ο Hantavirus infection (χανταϊός) ανακαλύφθηκε για πρώτη φορά κατά τη διάρκεια του Korean War, όταν χιλιάδες στρατιώτες εμφάνισαν έναν σοβαρό αιμορραγικό πυρετό με νεφρική ανεπάρκεια. Ο ίδιος ο ιός απομονώθηκε επιστημονικά το 1976 από τον Νοτιοκορεάτη ιολόγο Ho-Wang Lee κοντά στον ποταμό Hantan της Κορέας, από όπου πήρε και το όνομά του.
Μικροβιολογικά χαρακτηριστικά: Ο χανταϊός ανήκει στην οικογένεια: Hantaviridae, Τάξη: Bunyavirales. Είναι: RNA ιός, μονόκλωνος αρνητικής πολικότητας (-ssRNA), με λιπιδικό έλυτρο (enveloped virus), ζωονόσος με φυσικούς ξενιστές κυρίως τρωκτικά. Γονιδίωμα: Το γονιδίωμά του αποτελείται από 3 τμήματα RNA.
Μορφολογία: Ο ιός έχει: διάμετρο περίπου 80–120 nm, σφαιρικό έως πλειομορφικό σχήμα, λιπιδικό περίβλημα ευαίσθητο σε: απορρυπαντικά, υπεριώδη ακτινοβολία, ξηρότητα.
Η μετάδοση στον άνθρωπο γίνεται κυρίως μέσω: εισπνοής αερολυμάτων από: ούρα, κόπρανα, σάλιο τρωκτικών. Σπάνια μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο· σημαντική εξαίρεση αποτελεί το στέλεχος Andes.
Παθογένεια: Ο χανταϊός:1. προσβάλλει κυρίως ενδοθηλιακά κύτταρα, 2. αυξάνει τη διαπερατότητα των αγγείων, προκαλεί: εξαγγείωση, πνευμονικό οίδημα, αιμορραγίες, υπόταση. Δεν καταστρέφει άμεσα τα κύτταρα· μεγάλο μέρος της βλάβης οφείλεται στην υπερβολική ανοσολογική αντίδραση: κυτταροκίνες, ενεργοποίηση Τ-λεμφοκυττάρων, «φλεγμονώδη καταιγίδα».
Κλινικά σύνδρομα: 1. HFRS: Αιμορραγικός πυρετός με νεφρικό σύνδρομο: συχνότερος σε Ευρώπη και Ασία, νεφρική ανεπάρκεια, θρομβοπενία, αιμορραγίες.
- HPS / HCPS: Πνευμονικό σύνδρομο hantavirus: κυρίως στην Αμερική, ταχεία αναπνευστική ανεπάρκεια, θνητότητα έως 35–40%.
Διάγνωση: Η εργαστηριακή διάγνωση γίνεται με: ELISA IgM/IgG, RT-PCR, ανοσοϊστοχημεία, ανίχνευση ιικού RNA.
Συχνά ευρήματα: θρομβοπενία, αυξημένος αιματοκρίτης, λευκοκυττάρωση, πρωτεϊνουρία.
Θεραπεία: Δεν υπάρχει πλήρως ειδική εγκεκριμένη αντιική θεραπεία. Χρησιμοποιούνται: υποστηρικτική αγωγή, οξυγόνωση, ECMO σε βαριές περιπτώσεις μερικές φορές ribavirin (κυρίως σε HFRS).
Πρόληψη: αποφυγή επαφής με τρωκτικά, απολύμανση μολυσμένων χώρων, χρήση μάσκας υψηλής προστασίας, καλός αερισμός κλειστών χώρων. Σε ορισμένες χώρες της Ασίας υπάρχουν πειραματικά ή τοπικά εμβόλια, αλλά όχι ευρέως διαθέσιμα διεθνώς. Ο «χανταϊός» (Hantavirus) είναι ομάδα ιών που μεταδίδονται κυρίως από τρωκτικά (ποντίκια και αρουραίους) στον άνθρωπο. Μπορεί να προκαλέσει πολύ σοβαρή νόσο, αλλά δεν μεταδίδεται εύκολα όπως η γρίπη ή ο COVID-19.
Πώς μεταδίδεται: Η βασική μετάδοση είναι: εισπνοή σωματιδίων από: ούρα τρωκτικών, περιττώματα, σάλιο τρωκτικών, επαφή με μολυσμένες επιφάνειες, δάγκωμα τρωκτικού (σπανιότερα). Δεν θεωρείται ιός που εξαπλώνεται εύκολα μεταξύ ανθρώπων. Τα περισσότερα στελέχη: ΔΕΝ μεταδίδονται από άνθρωπο σε άνθρωπο.
Το επικίνδυνο στέλεχος: Το λεγόμενο «στέλεχος των Άνδεων» (Andes virus), που έχει εντοπιστεί κυρίως σε: Χιλή και Αργεντινή. Είναι το μοναδικό γνωστό στέλεχος που μπορεί να μεταδοθεί μεταξύ ανθρώπων, αλλά: η μετάδοση είναι σπάνια, απαιτεί πολύ στενή επαφή, συνήθως με έκθεση σε αναπνευστικά υγρά ή παρατεταμένη συγκατοίκηση. Ορισμένες μορφές έχουν υψηλή θνητότητα: το πνευμονικό σύνδρομο μπορεί να φτάσει περίπου 30–40% θνητότητα χωρίς έγκαιρη εντατική υποστήριξη.
Όμως: τα κρούσματα είναι σπάνια, δεν έχει τη μεταδοτικότητα πανδημίας όπως ο κορωνοϊός, δεν εξαπλώνεται εύκολα στον γενικό πληθυσμό.
Συμπτώματα: Αρχικά: πυρετός, μυϊκοί πόνοι, πονοκέφαλος, κόπωση, ομοιάζει με ιογενή ή γριπώδη συνδρομή. Σε σοβαρές περιπτώσεις: δύσπνοια, πνευμονικό οίδημα, αναπνευστική ανεπάρκεια.
Η ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΕΕΛΠΟ/ΕΟΔΥ
Ο ΕΟΔΥ έχει κατά καιρούς εκδώσει οδηγίες και αξιολογήσεις για τον Χανταϊό, ακολουθώντας κυρίως τις κατευθύνσεις του ΠΟΥ και του CDC. Οι βασικές θέσεις των ελληνικών υγειονομικών αρχών είναι οι εξής:
- Ο χανταϊός θεωρείται σοβαρός αλλά όχι εύκολα μεταδοτικός. Η αξιολόγηση κινδύνου είναι ότι: πρόκειται για δυνητικά επικίνδυνο ιό, όμως δεν έχει χαρακτηριστικά πανδημικής διασποράς όπως οι αναπνευστικοί ιοί τύπου γρίπης ή COVID-19. Οι ελληνικές αρχές τονίζουν ότι ο κύριος τρόπος μόλυνσης είναι η έκθεση σε τρωκτικά και όχι η καθημερινή ανθρώπινη επαφή.
- Βασική οδός μετάδοσης: τρωκτικά → άνθρωπος
Σύμφωνα με τις οδηγίες: η εισπνοή μολυσμένης σκόνης από περιττώματα ή ούρα ποντικών είναι ο σημαντικότερος μηχανισμός, αυξημένος κίνδυνος υπάρχει σε: αποθήκες, στάβλους, εξοχικά κλειστά για καιρό, αγροτικές εργασίες, εγκαταλελειμμένους χώρους.
- Μετάδοση άνθρωπος σε άνθρωπο: Η επίσημη θέση που έχει επαναληφθεί από ειδικούς δημόσιας υγείας είναι: οι περισσότεροι χανταϊοί ΔΕΝ μεταδίδονται από άνθρωπο σε άνθρωπο, εξαίρεση αποτελεί το στέλεχος Andes στη Νότια Αμερική, ακόμη και εκεί η μετάδοση θεωρείται περιορισμένη και απαιτεί στενή επαφή.
Άρα, η αξιολόγηση κινδύνου του ΕΟΔΥ/πρώην ΚΕΕΛΠΝΟ είναι ότι: δεν υπάρχει ένδειξη εύκολης αερογενούς διασποράς στον γενικό πληθυσμό, δεν απαιτούνται μέτρα τύπου lockdown ή μαζικής απομόνωσης.
- Τι θεωρεί το ΚΕΕΛΠΝΟ/ΕΟΔΥ ως «επικίνδυνα στελέχη»: Οι αρχές δίνουν μεγαλύτερη προσοχή σε: Andes virus (Νότια Αμερική), Sin Nombre virus (ΗΠΑ), Hantaan virus (Ασία), Puumala virus (Ευρώπη — συνήθως ηπιότερος). Το Andes είναι το μοναδικό που έχει τεκμηριωμένη ανθρώπινη μετάδοση.
- Πρόληψη: όπως αναφέρονται παραπανω.
- Συνολική αξιολόγηση κινδύνου: Η γενική εκτίμηση των ελληνικών αρχών δημόσιας υγείας είναι ότι: ο χανταϊός είναι σοβαρός σε ατομικό επίπεδο, αλλά χαμηλού κινδύνου για μαζική επιδημία στον γενικό πληθυσμό, με τον βασικό κίνδυνο να αφορά συγκεκριμένες εκθέσεις σε τρωκτικά και μολυσμένους χώρους.
ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΡΕΜΟΥΝΔΟΣ
ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ-ΦΥΜΑΤΙΟΛΟΓΟΣ
ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ ΦΩΚΑ 8
72100 ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ
