Κάθε πρωί, διασχίζοντας τα πρώτα χιλιόμετρα της καθημερινής μου πορείας πριν το φως του ήλιου κυριαρχήσει πλήρως στον ουρανό, η ησυχία στην ακτογραμμή του Αγίου Νικολάου προσφέρει τον ιδανικό καμβά για καθαρή σκέψη. Σε αυτές τις στιγμές αναλογίζομαι συχνά τις έννοιες της αντοχής και της ευεξίας. Ακριβώς όπως θωρακίζουμε τον οργανισμό μας (όποτε το καταφέρνουμε) επιλέγοντας αγνά κρητικά προϊόντα, αποβάλλοντας τη ζάχαρη, το αλεύρι και το αλάτι που τον επιβαρύνουν σιωπηλά, έτσι οφείλουμε να αναλύουμε και το εργασιακό «οικοσύστημα» της χώρας μας. Πόσες «τοξίνες» κρύβονται κάτω από την επιφάνεια των δεικτών ανάπτυξης;
Παρακολουθώντας στενά τον σχεδιασμό για την επόμενη μέρα του νησιού μας, γίνεται σαφές πως η αληθινή γεωπολιτική και οικονομική μας ισχύς δεν μετριέται μόνο σε υποδομές, αγωγούς LNG ή ενεργειακούς διαδρόμους. Μετριέται, πρωτίστως, στην αντοχή του ανθρώπινου κεφαλαίου. Και η πρόσφατη, εκτενής έρευνα του ΙΝΕ ΓΣΕΕ, με τίτλο «Έρευνα για το χρόνο εργασίας και την εργασιακή καταπόνηση των εργαζομένων», έρχεται να μας προσγειώσει απότομα σε μια μάλλον δυσάρεστη πραγματικότητα.
Μέσα από το πρίσμα της δημοσιογραφικής καταγραφής, αλλά και της πολιτικής ανάλυσης, τα ευρήματα της πανελλαδικής αυτής έρευνας, η οποία διεξήχθη τον χειμώνα του 2025 σε δείγμα 6.000 εργαζομένων του ιδιωτικού τομέα, σκιαγραφούν ένα τοπίο όπου η εργασία συχνά παύει να είναι δημιουργική και μετατρέπεται σε πηγή φθοράς.
Η επιδημία της απλήρωτης υπερεργασίας
Τα στατιστικά στοιχεία είναι αμείλικτα και καταδεικνύουν μια δομική στρέβλωση της ελληνικής αγοράς εργασίας. Η έκταση του φαινομένου είναι τρομακτική στα μάτια και την κρίση μου. Σχεδόν 1 στους 3 εργαζόμενους (35,5%) αναγκάζεται να εργαστεί πέρα από το κανονικό του ωράριο, τουλάχιστον μερικές φορές. Το φαινόμενο αυτό είναι εντονότερο στους άνδρες (40,6%) σε σχέση με τις γυναίκες (29,8%), ενώ αυξάνεται γραμμικά ανάλογα με το μέγεθος της επιχείρησης, αγγίζοντας το 45,4% στις εταιρείες με πάνω από 250 άτομα προσωπικό.
Η ένταση των υπερωριών: Δεν μιλάμε απλώς για λίγα λεπτά καθυστέρησης. Ενώ το 65,5% όσων κάνουν υπερωρίες εργάζονται από 1 έως 5 επιπλέον ώρες εβδομαδιαίως, ένα εξαιρετικά ανησυχητικό 33,2% εργάζεται πάνω από 6 επιπλέον ώρες. Στους νευραλγικούς κλάδους των κατασκευών και των μεταφορών/αποθήκευσης, το ποσοστό όσων εργάζονται πάνω από 6 επιπλέον ώρες εκτοξεύεται στο 49,4% και 49,1% αντίστοιχα.
Εδώ ακριβώς εντοπίζεται η μεγαλύτερη παθογένεια. Ένας στους τρεις εργαζόμενους (34,5%) δεν πληρώνεται καθόλου για τις επιπλέον ώρες που προσφέρει. Αν προσθέσουμε και το 8,9% που λαμβάνει ρεπό ή άδεια αντί για χρήματα, διαπιστώνουμε ότι το 43,4% της υπερωριακής απασχόλησης παραμένει χωρίς άμεση χρηματική αμοιβή.
Όταν φιλτράρω αυτές τις ειδήσεις και προσπαθώ να αναλύσω «πίσω από τις λέξεις», συνειδητοποιώ το χάσμα μεταξύ της «βιτρίνας» και του «παρασκηνίου». Η οικονομία μας κινείται, εν μέρει, με καύσιμο τον απλήρωτο χρόνο των εργαζομένων.
Εργασιακή καταπόνηση-Ο σιωπηλός εχθρός της υγείας
Η έρευνα δεν σταματά στους αριθμούς του ρολογιού, αλλά εμβαθύνει στο σώμα και την ψυχή του εργαζομένου. Η ισχυρή πίεση χρόνου και ο μεγάλος φόρτος εργασίας αποτελούν τον κυρίαρχο παράγοντα επιβάρυνσης, αγγίζοντας το 60,1% των εργαζομένων, ενώ ακολουθεί η παρατεταμένη όρθια ή καθιστική στάση με 58,8%.
Οι γυναίκες σηκώνουν μεγαλύτερο βάρος στους οργανωτικούς και ψυχοκοινωνικούς κινδύνους. Υφίστανται εντονότερη πίεση χρόνου (61,7% έναντι 58,6% των ανδρών) και εκτίθενται συχνότερα σε σωματική ή φραστική βία (13,9% έναντι 6,1%). Αντίθετα, οι άνδρες καταπονούνται περισσότερο σωματικά (ανύψωση βαρών 19,3% έναντι 10,9% των γυναικών).
Ο λογαριασμός που στέλνει το σώμα: Η υγεία των Ελλήνων εργαζομένων επιδεινώνεται ραγδαία. Το άγχος κυριαρχεί, με το 42,1% να δηλώνει επιδείνωση τους τελευταίους 12 μήνες. Οι μυοσκελετικοί πόνοι ακολουθούν (29,4%), καθώς και οι πονοκέφαλοι / κόπωση ματιών (28,9%).
Είναι συγκλονιστικό το γεγονός ότι η απλήρωτη εργασία λειτουργεί ως επιταχυντής της ασθένειας. Όσοι εργαζόμενοι δεν αμείβονται για τις υπερωρίες τους καταγράφουν ποσοστό άγχους 57,1%, έναντι 45,6% όσων αμείβονται κανονικά. Επιπλέον, το 38,4% των απλήρωτων αναγκάζεται να εργάζεται στον ελεύθερο χρόνο του, συγκριτικά με το 18,0% των αμειβόμενων. Αυτή η διαρκής σύνδεση μέσω Viber και email εκτός ωραρίου καταστρέφει κάθε έννοια προσωπικής ζωής.
Τι σημαίνουν τα στοιχεία για την Κρήτη
Σύμφωνα με τα μεθοδολογικά στοιχεία της έρευνας του ΙΝΕ ΓΣΕΕ, το δείγμα της Κρήτης αντιπροσωπεύει το 5,6% του συνολικού δείγματος, ήτοι 333 εργαζόμενους, ποσοστό που εναρμονίζεται απόλυτα με τα επίσημα στοιχεία του συστήματος ΕΡΓΑΝΗ (5,5% της επικράτειας).
Αν και η μελέτη δεν παραθέτει ξεχωριστά ποιοτικά ευρήματα αποκλειστικά για την Περιφέρεια Κρήτης, η αναγωγή των κλαδικών δεδομένων στην τοπική μας οικονομία κρούει τον κώδωνα του κινδύνου.
Ο Τουρισμός υπό καθεστώς «Τριπλής Επιβάρυνσης»
Η Κρήτη, ως η ναυαρχίδα του ελληνικού τουρισμού, στηρίζεται σε έναν κλάδο που, σύμφωνα με την έρευνα, καταγράφει τις πιο ακραίες συνθήκες. Στον τομέα Τουρισμού και Εστίασης, το 71,3% των εργαζομένων βιώνει ισχυρή πίεση χρόνου και φόρτο εργασίας. Ταυτόχρονα, το 67,9% υφίσταται παρατεταμένη όρθια στάση, ενώ το 31,0% εργάζεται σε βάρδιες.
Η «τριπλή αυτή επιβάρυνση» εξηγεί εν πολλοίς τη φυγή των νέων από τα ξενοδοχειακά επαγγέλματα, ένα πρόβλημα που η επιχειρηματικότητα και η κοινωνία καλείται να αντιμετωπίσει άμεσα.
Προς το παρόν, οι εισαγόμενοι εργαζόμενοι, δίνουν διέξοδο.
Ο Πρωτογενής Τομέας και οι μεταφορές
Ως κόμβος εξαγωγών αγροτικών προϊόντων, ο κλάδος των μεταφορών και αποθήκευσης στο νησί μας έχει νευραλγική σημασία.
Σε εθνικό επίπεδο, αυτός ο κλάδος αναφέρει τεράστια επιδείνωση σε πόνους οστών και αρθρώσεων (40,5%) και εργατικά ατυχήματα/τραυματισμούς (10,9%).
Επίσης, η κρητική οικονομία βασίζεται παραδοσιακά στις πολύ μικρές επιχειρήσεις. Η έρευνα δείχνει ότι, ενώ οι επιχειρήσεις έως 9 ατόμων προσφέρουν μεγαλύτερη σταθερότητα ωραρίου (το 67,2% σπάνια ή ποτέ δεν κάνει υπερωρίες), όταν γίνονται υπερωρίες, το 44,5% των εργαζομένων σε αυτές δεν λαμβάνει άμεση χρηματική αμοιβή.
Το μέλλον που δεν υποσχόμαστε
Διαβάζοντας αυτά τα δεδομένα, δεν μπορώ παρά να σκεφτώ τη νέα γενιά. Όταν ένα 14χρονο παιδί σήμερα ονειρεύεται το μέλλον του, είτε αυτό είναι να σπουδάσει σκηνοθεσία στις Ηνωμένες Πολιτείες είτε να καινοτομήσει στον τόπο του, τι είδους εργασιακό περιβάλλον του προετοιμάζουμε; Αν η επιτυχία του αύριο προϋποθέτει απλήρωτες ώρες, μόνιμο άγχος, πονοκεφάλους και εργασία στον ελεύθερο χρόνο, τότε το «brain drain» δεν είναι μια απλή πιθανότητα, αλλά μια βέβαιη και ορθολογική επιλογή επιβίωσης. Και γιατί όχι; Ακόμα και στο σχολείο που πάει, σκληρά εργαζόμενο είναι, χωρίς κανένα απολύτως ουσιαστικό όφελος για το μέλλον του!
Η τοπική ανάπτυξη δεν νοείται χωρίς σεβασμό στον εργαζόμενο. Χωρίς ποιότητα ζωής! Η Κρήτη προσφέρει φιλότιμο και φιλοξενία από τους ανθρώπους που έχουν να δώσουν. Μόλις «καούν» στην ειλωτία, δεν θα διαφέρει από την Κίνα!
Όπως στοχεύουμε σε δράσεις για να αναβαθμίσουμε τον τρόπο που επικοινωνούμε θεσμικά και δημιουργικά, έτσι πρέπει να ανοίξουμε άμεσα ένα ειλικρινές φόρουμ διαλόγου για τις εργασιακές σχέσεις. Η εξάντληση δεν είναι δείκτης παραγωγικότητας. Είναι δείκτης παρακμής. Και η Κρήτη, όπως και η Ελλάδα, δεν έχει την πολυτέλεια να αναλώνει το πολυτιμότερο κεφάλαιό της στις μυλόπετρες της εργασιακής εξουθένωσης.
ΜΙΧΑΛΗΣ ΑΤΣΑΛΑΚΗΣ
- Από τη στήλη ΙΧΝΗΛΑΣΙΕΣ της έντυπης έκδοσης της ΑΝΑΤΟΛΗΣ
