Του Δικηγόρου παρ’ Αρείω Πάγω & Δικηγόρου – LL.M. στο Δημόσιο Δίκαιο και τη Δημόσια Διοίκηση Κωνσταντίνου Εμμ. Ματθαιάκη.
Υπάρχει μια αλήθεια που δεν χωράει σε πίνακες, στατιστικές και πανηγυρικές ανακοινώσεις. Ο Έλληνας δυσκολεύεται να βγάλει τον μήνα.
Και αυτό πρέπει επιτέλους να ειπωθεί χωρίς φόβο, χωρίς κομματικές παρωπίδες και χωρίς ωραιοποίηση.
Ο πολίτης ακούει ότι η οικονομία βελτιώνεται. Ανοίγει όμως το πορτοφόλι του και βλέπει κάτι διαφορετικό. Πηγαίνει στο σούπερ μάρκετ και πληρώνει περισσότερα. Βλέπει τον λογαριασμό του ρεύματος. Πληρώνει το ενοίκιο ή τη δόση του δανείου. Πληρώνει φόρους, ασφάλειες, καύσιμα και τις ανάγκες των παιδιών του.
Και στο τέλος του μήνα αναρωτιέται: «Τι απέμεινε για μένα;» Αυτή είναι η πραγματική οικονομία.
Δεν είναι αριθμός. Είναι άνθρωπος.
Ως δικηγόρος, έχω μάθει ότι πίσω από κάθε οικονομική υπόθεση υπάρχει ένας άνθρωπος. Πίσω από έναν αριθμό οφειλής υπάρχει ένας πατέρας που προσπαθεί να μεγαλώσει τα παιδιά του. Μια μητέρα που φοβάται μήπως δεν μπορέσει να ανταποκριθεί. Ένας εργαζόμενος που δουλεύει περισσότερες ώρες και παρ’ όλα αυτά δεν του φτάνουν τα χρήματα. Ένας συνταξιούχος που μετράει τα έξοδά του πριν αγοράσει τα απολύτως απαραίτητα. Ένας μικρός επαγγελματίας που παλεύει καθημερινά να κρατήσει ανοιχτή την επιχείρησή του. Δεν μπορούμε να μιλάμε για χρέη χωρίς να μιλάμε για ανθρώπους. Και δεν μπορούμε να ζητάμε από τον πολίτη να είναι συνεπής στις υποχρεώσεις του, χωρίς να εξετάζουμε αν το εισόδημά του επαρκεί πλέον για να ζήσει αξιοπρεπώς.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι ο πολίτης «δεν πληρώνει».
Πολλές φορές ακούμε μια εύκολη εξήγηση: «Όποιος χρωστάει, πρέπει να πληρώσει». Σωστά. Όμως υπάρχει και η άλλη πλευρά. Πόσα μπορεί πραγματικά να πληρώσει κάποιος όταν το εισόδημά του δεν επαρκεί ούτε για τις βασικές ανάγκες; Εδώ αρχίζει η ουσία. Μια δίκαιη κοινωνία δεν πρέπει να χαρίζει τις υποχρεώσεις. Πρέπει όμως να δημιουργεί πραγματικές δυνατότητες ώστε ο άνθρωπος να μπορεί να τις εξυπηρετήσει. Γιατί αν συνθλίψεις οικονομικά έναν άνθρωπο, δεν θα εισπράξεις περισσότερα. Θα δημιουργήσεις έναν άνθρωπο που δεν μπορεί πλέον να πληρώσει τίποτα.
Η ακρίβεια δεν είναι απλώς «ακριβότερες τιμές».
Η ακρίβεια έχει συνέπειες που φτάνουν πολύ βαθύτερα. Όταν το κόστος της ζωής αυξάνεται, μειώνεται το διαθέσιμο εισόδημα. Όταν μειώνεται το διαθέσιμο εισόδημα, αρχίζουν οι καθυστερήσεις. Όταν αρχίζουν οι καθυστερήσεις, δημιουργούνται νέες οφειλές. Και όταν οι οφειλές συσσωρεύονται, ο πολίτης μπαίνει σε έναν φαύλο κύκλο από τον οποίο είναι εξαιρετικά δύσκολο να βγει. Αυτόν τον κύκλο πρέπει να σπάσουμε. Όχι με συνθήματα. Με κανόνες, έλεγχο, διαφάνεια, αποτελεσματικές ρυθμίσεις και πραγματική προστασία των ανθρώπων που βρίσκονται σε οικονομική αδυναμία.
Η Πολιτεία έχει ευθύνη.
Δεν είναι δυνατόν όλο το βάρος να μεταφέρεται πάντοτε στον πολίτη. Ο πολίτης έχει ευθύνες. Αλλά έχει και δικαιώματα. Οι επιχειρήσεις έχουν δικαιώματα. Αλλά έχουν και υποχρεώσεις. Οι τράπεζες έχουν δικαιώματα. Αλλά λειτουργούν μέσα σε ένα κράτος δικαίου. Και το κράτος έχει την ύψιστη ευθύνη: να διασφαλίζει ότι η οικονομική ζωή λειτουργεί με κανόνες και ότι ο πιο αδύναμος δεν μένει απροστάτευτος. Δεν ζητά κανείς ανομία. Ζητάμε δικαιοσύνη.
Ας σταματήσουμε να θεωρούμε φυσιολογικό το αφύσικο.
Δεν είναι φυσιολογικό να εργάζεται κάποιος και να μην μπορεί να καλύψει τις βασικές του ανάγκες. Δεν είναι φυσιολογικό να φοβάται ένας άνθρωπος κάθε επιστολή που φτάνει στο σπίτι του. Δεν είναι φυσιολογικό μια οικογένεια να κάνει καθημερινά λογαριασμό για το αν θα πληρώσει τον έναν ή τον άλλο λογαριασμό. Δεν είναι φυσιολογικό η αξιοπρέπεια να γίνεται πολυτέλεια. Και δεν είναι φυσιολογικό να αντιμετωπίζουμε όλα αυτά σαν προσωπική αποτυχία του πολίτη. Όταν ένα πρόβλημα αφορά εκατομμύρια ανθρώπους, δεν είναι πλέον μόνο ατομικό πρόβλημα. Είναι κοινωνικό πρόβλημα.
Ο πολίτης πρέπει να ξέρει και να διεκδικεί.
Κανένας άνθρωπος που αντιμετωπίζει οικονομική πίεση δεν πρέπει να μένει μόνος και απροστάτευτος. Πρέπει να ενημερώνεται για τα δικαιώματά του. Να εξετάζει έγκαιρα τις νόμιμες δυνατότητες ρύθμισης των οφειλών του. Να ζητά εξειδικευμένη συμβουλή πριν υπογράψει ή αποδεχθεί κάτι που μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες. Και κυρίως: να μην περιμένει μέχρι το πρόβλημα να γίνει μη αναστρέψιμο. Η πρόληψη είναι πολύ ισχυρότερη από την αντιμετώπιση μιας καταστροφής όταν αυτή έχει ήδη συμβεί.
Και τελικά, ποιος προστατεύει τον πολίτη; Αυτό είναι το ερώτημα που πρέπει να απαντήσουμε όλοι. Όχι αύριο. Σήμερα. Γιατί πίσω από κάθε χρέος υπάρχει μια ιστορία. Και πίσω από κάθε οικογένεια που δυσκολεύεται υπάρχει ένας άνθρωπος που ζητά όχι ελεημοσύνη, αλλά μια πραγματική ευκαιρία να σταθεί ξανά στα πόδια του. Η οικονομία πρέπει να υπηρετεί την κοινωνία και όχι η κοινωνία να συνθλίβεται για να υπηρετεί αριθμούς. Χρέος προς τα κάτω. Ακρίβεια προς τα πάνω. Και ο πολίτης στη μέση. Αυτό δεν μπορεί να είναι το μέλλον μας. Ήρθε η ώρα να μιλήσουμε καθαρά. Ήρθε η ώρα να απαιτήσουμε κανόνες που εφαρμόζονται δίκαια. Ήρθε η ώρα ο πολίτης να γνωρίζει τα δικαιώματά του και να τα διεκδικεί.
Γιατί μια κοινωνία δεν είναι πραγματικά ισχυρή όταν οι ισχυροί μπορούν να πληρώνουν. Είναι ισχυρή όταν και ο άνθρωπος που δυσκολεύεται δεν εγκαταλείπεται.
