Άρθρο του Μανόλη Κ. Μακράκη που δημοσιεύτηκε στην εβδομαδιαία έκδοση της ΑΝΑΤΟΛΗΣ της ΚΥΡΙΑΚΗΣ
Μια από τις πολλές ψηφίδες που συνθέτουν το ψηφιδωτό της ιστο-ρίας του τόπου μας, αποτελεί αναμφισβήτητα η περίοδος από το 1928 μέχρι το 1939, διάστημα που η Βρετανική Αυτοκρατορική αεροπορική εταιρία χρησιμοποίησε τον απάνεμο και γαλήνιο Κόρφο σαν λιμένα προσθαλάσσωσης, αποθαλάσσωσης και ανεφοδιασμού στο δρόμο για τις μακρινές Ινδίες. Η ύπαρξη και λειτουργία του σταθμού ανεφοδιασμού έδωσε ζωή και συνέβαλε στον εποικισμό του παραλιακού οικισμού του Σχίσματος και στην γενικότερη ανάπτυξη του τόπου. Στο κείμενο που ακολουθεί θα αναφερθούμε στην εταιρία, στο δρομολόγιο, στα υδροπλάνα, στο λιμάνι προσθαλάσσωσής τους τον Κόρφο Ελούντας, στο ατύχημα με τους δυο βρετανούς νεκρούς τον Αύγουστο του 1936 και στο ρόλο του σταθμού της Ιμπέριαλ στην ανάπτυξη της Ελούντας.
Οι πρώτες πτήσεις
Οι μακροχρόνιες προσπάθειες του ανθρώπου για κατάκτηση των αιθέρων παίρνουν σάρκα και οστά το 1903, έτος που οι αμερικανοί αδελφοί Γουίλμπερ και Όρβιλ Ράιτ με το «Φλάιερ» πραγματοποιούσαν την πρώτη τους πτήση στη Β. Καρολίνα. Το 1910 έχουμε την πρώτη πτήση με υδροπλάνο από το Γάλλο Φαμπρ στη λίμνη Μπέρ. Θα ακολουθήσουν πτήσεις με αεροπλάνα και υδροπλάνα διαφόρων τύπων από αμερικανούς, γάλλους, βρετανούς, γερμανούς και ρώσους. Ο α΄ παγκόσμιος πόλεμος και ο ανταγωνισμός για την κυριαρχία των αιθέρων συνέβαλε αποφασιστικά στην βελτίωση των αεροσκαφών και στη συντόμευση των διαδρομών.
Οι πρώτες αεροπορικές εταιρίες – Η δημιουργία της Ιμπέριαλ
Με το τέλος του α΄ παγκοσμίου πολέμου οι διεθνείς αεροπορικές μεταφορές άρχισαν να πολλαπλασιάζονται. Οι κυβερνήσεις των μεγάλων ευρωπαϊκών κρατών αντιλήφθηκαν από νωρίς τα οικονομικά και πολιτικά πλεονεκτήματα που θα είχε η ανάπτυξη της αεροπορίας υπό τη δική τους σημαία και υποστήριξαν επίσημα τους υπηκόους τους, με τη μορφή σημαντικών επιχορηγήσεων, για να επεκτείνουν τις αεροπορικές τους υπηρεσίες σε όλη την Ευρώπη καθώς και στις αποικιακές τους κτήσεις. Μέσα σε 10 χρόνια η Ευρώπη είχε αποκτήσει ένα τακτικό πολυδαίδαλο δίκτυο μεταφορών. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου εμφανίστηκαν οι μεγαλύτερες αεροπορικές εταιρίες της Ευρώπης. Το 1919 έχουμε την ίδρυση της πρώτης αεροπορικής εταιρίας για τη μεταφορά επιβατών και ταχυδρομείου από τη γερμανική Εταιρία Ντόϊτς Λαφτρεντερέι. Την ίδια χρονιά έχουμε την πρώτη υπερατλαντική πτήση χωρίς σταθμό από άγγλους πιλότους, και την πρώτη πτήση Αγγλία – Αυστραλία (12 Νοε – 2 Δεκ). Το 1924 έχουμε την ίδρυση των βρετανικών Αυτοκρατορικών Αεροπορικών γραμμών IMPERIAL AIRWAYS LTD που αργότερα ονομάστηκε BOAK και BEA.
H εταιρεία μετέφερε επιβάτες και όλη την επείγουσα αλληλογραφία
της αυτοκρατορίας από την Αγγλία προς τις αποικίες Αίγυπτο – Ινδίες –Αυστραλία. Το δρομολόγιο ήταν Λονδίνο – Τεργέστη – Φάληρο – Ελού-ντα – Αλεξάνδρεια – Άντεν – Βομβάη.
Τότε δεν υπήρχαν αεροδρόμια και τα αεροπλάνα χρησιμοποιούσαν τη θάλασσα για επιβίβαση και αποβίβαση. Όργανα πλοήγησης δεν υπήρχαν και η προσθαλάσσωση και η αποθαλάσσωση γινόταν οπτικά με τον υπολογισμό του πιλότου.
Τα υδροπλάνα (διπλάνα) ήταν τετρακινητήρια ελικοφόρα με 4 δεκακύλινδρες εμβολοφόρες βενζινοκίνητες αερόψυκτες με τις έλικες
μηχανές. Επειδή τα υδροπλάνα δεν μπορούσαν να πάρουν μεγάλες ποσότητες καυσίμων, ήταν αναγκαίος ο ανεφοδιασμός των από ενδιάμεσους σταθμούς.
Η Ελούντα σταθμός ανεφοδιασμού
Ένας απ’ αυτούς τους ενδιάμεσους σταθμούς λειτούργησε στην Ελούντα από το 1928 μέχρι το 1939. Η αιτία επιλογής της λιμνοθάλασσας του Κόρφου της Ελούντας σαν ενδιάμεσου σταθμού ήταν η γεωγραφική του θέση (βρίσκεται στο ενδιάμεσο Φαλήρου και Αλεξάνδρειας), τα γαλή-νια νερά του και η έκτασή του που προσφέρεται για προσθαλάσσωση και αποθαλάσσωση.
Ο Κόρφος είναι τεκτονικής προέλευσης, έχει επίμηκες σχήμα με μήκος 4.2 χμ, μέγιστο πλάτος 1.8 χμ και εμφανίζει προσανατολισμό από βορά προς νότο. Η συνολική επιφάνειά του είναι 461 εκτάρια (4.610 στρέμματα) και ο όγκος της υδάτινης μάζας που περιέχει είναι της τάξης των 23 εκατομ. κυβ. μέτρων. Το μέσο του βάθος είναι 5 μέτρα.
Το πλοίο υποστήριξης και εφοδιασμού των υδροπλάνων ήταν αγκυροβολημένο στον Κόρφο ανοιχτά της βενζιναποθήκης. Το υδροπλάνο μετά την προσθαλάσσωση προσδενόταν με κάβο σε μόνιμη σημαδούρα. Οι επιβάτες κατέβαιναν για ξεκούραση στο σκάφος της Ιμπέριαλ αλλά και στην Ελούντα όσες ώρες θα διαρκούσε ο εφοδιασμός σε καύσιμα. Όταν ο καιρός ήταν άσχημος διανυκτέρευαν στο σπίτι του τροφοδότη της εταιρίας Μιχάλη Πετράκη. (Ιδιοκτησίας σήμερα Δημ. Ζερβαντωνάκη). Στο ισόγειο του προαναφερθέντος σπιτιού ήταν καφενείο που ήταν το στέκι των ανθρώπων της Ιμπέριαλ. Στο καφενείο αυτό διοργάνωσε η Κοινότητα Ελούντας χορό για να διασκεδάσει το πλήρωμα της Ιμπέριαλ αλλά και για να ευχαριστήσει τον Κάπταιν Πούλ που μοίρασε τρόφιμα και είδη ενδιαίτησης στους κατοίκους της Ελούντας.
Τρεις από τις μεγαλύτερες μορφές του 20ου αιώνα ο Ινδός ηγέτης Μαχάτμα Γκάντι και ο Βρετανός πρωθυπουργός Ουίλσον Τσώρτσιλ και ο Βρετανός υπουργός εξωτερικών και μετέπειτα πρωθυπουργός Άντονυ
Ήντεν διανυχτέρευσαν στην γραφική Ελούντα. Από την Ελούντα πέρασε και η πριγκίπισσα της Αγγλίας. Νωπή υπάρχει ακόμη στη θύμηση των παλαιοτέρων κατοίκων η σκηνή με την εγγονή του τροφοδότη Μιχάλη Πετράκη, Μαρία Ιωαν.Πετράκη, μικρό κοριτσάκι τότε να προσφέρει ανθοδέσμη στη βασίλισσα.
Ο ανεφοδιασμός των αποθηκών σε καύσιμα γινόταν με καραβάκι (γέμιζαν βαρέλια). Από τα βαρέλια γινόταν η φόρτωση στην μικρή δεξαμενή μιας βάρκας η οποία πλησίαζε το υδροπλάνο και οι ναύτες με χειροκίνητες αντλίες μεταφόρτωναν τα καύσιμα στα υδροπλάνα.
Σχετικά με το πλοίο ανεφοδιασμού της Ιμπέριαλ μίλησε στην «Ε» ο Λευτέρης Πεδιαδίτης ο οποίος δούλεψε μάγειρας στο ίδιο σκάφος. «Το 1928 για πρώτη φορά ήρθε και άραξε το πλοίο (σταθμός ανεφοδιασμού) στο Βαθύ. Στη συνέχεια είχε ως μόνιμο αγκυροβόλιο στη θέση ανοιχτά της βενζιναποθήκης. Πρώτοι πιλότοι ήταν ο κάπταιν Μπέλις και ο κάπταιν Πουλ που ήταν και αερολιμενάρχης. Το πλήρωμα του πλοίου αποτελείτο από τον καπετάνιο, τον μηχανικό, 2 ασυρματιστές, 2 βοηθούς μηχανικούς (Δετοράκη Νίκο – Μαυρικάκη Νίκο), 2 ναύτες (Λουκάκη Ανδρέα και Δρακωνάκη Στέλιο), ένα λοστρόμο (Κων/νο Μιχόπουλο) και ένα μάγειρα (Πεδιαδίτη Λευτέρη).
Τα υδροπλάνα ήταν δικινητήρια που μετέφεραν εμπορεύματα και δικινητήρια για τη μεταφορά επιβατών (χωρητικότητα 28 επιβάτες).
Το 1936 έπεσε ένα υδροπλάνο στον Πόρο με πιλότους τους Ρίτσαρντ Ντίξον και Τόμα Φόρμπς και τον ίδιο χρόνο αναποδογύρισε κάποιο άλλο ενώ ήταν σταματημένο κοντά στο πλοίο λόγω σφοδρής θαλασσοταραχής χωρίς θύματα όμως. Τα δρομολόγια που εκτελούσαν ήταν καθημερινά άλλοτε μέρα και άλλοτε νύχτα. Αν ο καιρός δεν ήταν καλός διανυχτέ-ρευαν. Μια φορά το χρόνο το πλοίο πήγαινε για επισκευή και τροφοδο-σία στην Αλεξάνδρεια. Ήταν περίπου 300 τόννων και ήταν πριν αλιευτι-κό. Το 1939 έφυγε η ΙΜΠΕΡΙΑ για τα Χανιά ( Σούδα )».
Οι πτήσεις από Αγγλία για Αίγυπτο ήταν 8 εβδομαδιαίως, ενώ για Ινδίες 4 εβδομαδιαίως. Ολόκληρη η διαδρομή Αγγλία – Ινδίες γινόταν σε λιγότερο από 10 μέρες όταν η αντίστοιχη θαλάσσια διαδρομή με πλοίο ήταν πάνω από 30 ημέρες.
Αερολιμήν Μεραμβέλλου
Με τη χρησιμοποίηση του Κόρφου ως αερολιμένα και σταθμό ανεφοδιασμού ιδρύθηκε κρατική υπηρεσία με την επωνυμία «Αερολιμήν
Μεραμβέλλου» που ήταν και η εποπτεύουσα της κίνησης στον Κόρφο αρχή. Από ένα έγγραφο του διευθυντή επισιτισμού Γ. Κορνηλάκη προς τον Πρόεδρο της Κοινότητας Ελούντας με ημερομηνία 24-10-1941, πληροφορούμαστε την ύπαρξη της υπηρεσίας «Αερολιμένος Μεραμβέλ-λου» και μετά την κατάκτηση της χώρας από τους Ιταλογερμανούς.
«Παρακαλούμεν υμάς όπως χορηγήσετε εις την αυτόθι υπηρεσίαν ‘Αερολιμένος Μεραμβέλλου’ διά τας ανάγκας αυτής (100) εκατό οκάδας κριθής εκ της παρ’ υμών συγκεντρωθείσης, επί πληρωμή».
Οι παλιότερο θυμούνται ακόμη τον αερολιμενάρχη Αθανάσιο Ηγουμενά-κη από τους Αποστόλους Πεδιάδος με τη λευκή στολή που έμενε στου παπά Ζαχάρη – Μαυρικάκη το σπίτι στο Σκίσμα, και το σφοδρό έρωτά του για μια Ελουδιανή που σε κάποιο χορό της είπε τη μαντινάδα
«Οντέ γυρίσω και σε δω κάνει η καρδιά μου τίκι
πού να σε πάω αγάπη μου απού δεν έχω σπίτι»
Η μοιραία πτώση του υδροπλάνου το 1936 (πριν 90 χρόνια)
Στις 22 Αυγούστου του 1936 περί τις 10.30 π.μ. το σκάφος της Ιμπέριαλ «Σκιπίων», ερχόμενο από την Αλεξάνδρεια, ενώ επιχειρούσε να προσθαλασσωθεί κατέπεσε στον Κόρφο (κοντά στον Πόρο). Αποτέλεσμα της πτώσεις ο θάνατος των δύο πιλότων του Θωμά Φόρμπς και του Ριχάρδου Ντίξον. Διαβάζουμε σχετικά στο βιβλίο θανάτων της Κοινότητας Ελούντας. «Θωμάς Αλεξάνδρου Φόρμπς, αξ/κός πρώην κάτοικος Λονδίνου, ετών 60, φονευθείς, εξ’ αεροπορικού δυστυχήματος περί ώραν 10.30. Ριχάρδος Φλεν Ντίξον, αξ/κός, ετών 27, πρώην κάτοικος Νιούκαστλ αιτία θανάτου πνιγμός εξ’ αεροπορικού δυστυχήματος εις αερολιμένα Μεραμβέλλου».Τη δήλωση για το θάνατο των δύο πιλότων έκανε στην Κοινότητα Ελούντας ο Παναγιώτης Ξηρουχάκης, μηχανικός της shell. Τα αίτια της πτώσης του αεροσκάφους δεν έχουν διευκρινιστεί. Πιθανότατα όμως είναι ο κακός υπολογισμός από μέρους των πιλότων οι οποίοι έπρεπε να προσθαλασσώσουν το υδροπλάνο προς το κέντρο του Κόρφου όπου είναι βαθύτερα τα νερά.
Σχετικά με το τραγικό περιστατικό θυμάται η Λαμπρινή Κων/νου Μαυρικάκη: «Μέναμε ακόμη στο Απάνω Χωριό ήτανε γαλήνια η θά-λασσα γυαλί και είδα το υδροπλάνο όπως ερχότανε από τον Πόρο να πέφτει στη θάλασσα μέσα στον Κόρφο κοντά στο Κανάλι. Το βάθος εκεί που έπεσε ήταν 8 μέτρα. Κατέβηκε τότε όλο το χωριό στον Πόρο. Πολλοί από τους επιβάτες κολυμπήσανε και βγήκαν στη στεριά. Από τους 28 επιβαίνοντες σκοτωθήκανε μόνο οι αεροπόροι. Η κηδεία έγινε στην Αγία Τριάδα όπου και τάφηκαν. Η Κοινότητα έκανε στεφάνι και η αδελφή μου η Νυφούλα που ήξερε Αγγλικά διάβασε τον επικήδειο».
Ο ρόλος του σταθμού ανεφοδιασμού στην ανάπτυξη της Ελούντας
Η ύπαρξη του σταθμού ανεφοδιασμού της Ιμπέριαλ είχε το δικό της σημαντικό μερίδιο στην ανάπτυξη του οικισμού του Σκίσματος και τη γενικότερη ανάπτυξη της Ελούντας.
Η πιθανή επίθεση των Ιταλών κατά του αερολιμένα και της βάσης ανεφοδιασμού χρησιμοποιήθηκε σαν επιχείρημα από τον υπουργό-Γενικό
Διοικητή Κρήτης Μπότη Σφακιανάκη προς τον Ιωάννη Μεταξά για την αναγκαιότητα κατασκευής του δρόμου Φουρνής – Ελούντα. Αναφέρει σχετικά ο Γιώργος Πρατσίνης στο βιβλίο του «Μεραμπέλλο το Άγιο Όρος της Κρήτης».
«Ο Μπότης Σφακιανάκης πήγε στον ίδιο το Μεταξά, ο οποίος είχε τις πληροφορίες του για τα σχέδια και όνειρα του Μουσολίνι να μπει στην Ελλάδα, και ο Μπότης του εξέθεσε την άποψή του για το δρόμο της Πλάκας.
Σκέφτηκε όμως, ότι αν επρότεινε δρόμο για την Πλάκα και τη Σπιναλόγκα, δεν θα γινόταν αποδεκτή η πρότασή του. Είπε λοιπόν στο Μεταξά ότι όσο υπαρκτός είναι ο κίνδυνος εισβολής από τη Βουλγαρία και την Αλβανία άλλο τόσο είναι και η απόβαση Ιταλών από τα Ιταλικά Δωδεκάνησα η οποία αν πετύχει μπορεί να διαλύσει την 5η Μεραρχία Κρητών και να αποσπάσει ολόκληρη την Κρήτη από την υπόλοιπη Ελλάδα ενσωματώνοντας την σαν ιταλικό προτεκτοράτο στα Δωδεκάνησα. Ο Μεταξάς ξαφνιάστηκε γιατί δεν είχε σκεφτεί μια τέτοια περίπτωση. Εκτός τούτου, τόνισε ο Μπότης, ο Κόρφος της Ελούντας προσφέρεται για μια τέτοια απόβαση, όπου είναι και οι εγκαταστάσεις ανεφοδιασμού των Αγγλικών υδροπλάνων της εταιρίας Ιμπέριαλ τον οποίο ασφαλώς θα ήθελαν να χτυπήσουν και να εκμεταλλευτούν οι Ιταλοί. Η αντιμετώπιση δε μιας τέτοιας επιχείρησης των ιταλών μόνο με ταχεία μεταφορά μονάδων του 43ου Συντάγματος Ηρακλείου μπορεί να πραγματοποιηθεί. Δεν μπορεί όμως να γίνει γρήγορη μεταφορά γιατί δεν υπάρχει δρόμος. Μονάχα αν διανοιχτεί σύντομα, στην μικρή άλλωστε, όπως είπε, απόσταση από τη Φουρνή στην Ελούντα θα είναι εύκολη η μεταφορά, άρα επιτυχής η αντιμετώπιση των Ιταλών. Ύστερα από λίγες ακόμη εξηγήσεις του Μπότη, αντιλήφθηκε ο Μεταξάς τον κίνδυνο από τα Δωδεκάνησα, τη σπουδαιότητα της διάνοιξης, και του δίνει εντολή να προχωρήσει χωρίς καμιά χρονοτριβή».
Η ύπαρξη του σταθμού εφοδιασμού χρησιμοποιήθηκε σαν ένα ισχυρό επιχείρημα από τον υπουργό γενικό διοικητή Κρήτης Μπότη Σφακιανάκη προς το υπουργείο Συγκοινωνιών για τη δημιουργία γραφείου Τ.Τ.Τ. (τηλεφωνείο, τηλεγραφείο, ταχυδρομείο) στην Ελούντα.
Στο με αρ.πρωτ. 20439/15-12-1936 έγγραφο του προς το Υπ.Συγκοι-νωνιών μεταβιβάζει αναφορά του προέδρου της Κοινότητας για την ίδρυση του γραφείου εισηγούμενος την ικανοποίηση του αιτήματος αναφέροντας μεταξύ άλλων και τα ακόλουθα.
«…Μολονότι δεν συντρέχουσιν αι κατά νόμον απαιτούμεναι προϋποθέσεις δια την ίδρυσιν του ως άνω Γραφείου, τυγχάνει εν τούτοις αύτη επιβεβλημένη δια λόγους Κρατικής εμφανίσεως έναντι των ξένων, λαμβανομένου υπ’ όψει ότι εις Σχίσμα σταθμεύουσι τα υδροπλάνα της Imperial Airways, εκτελούσης τετράκις της εβδομάδος την γραμμήν Αγγλίας – Ινδιών και της οποίας ειδικόν ατμόπλοιον παραμένει εκείθεν μονίμως, προς δ’ ότι τα τηλεγραφήματα των επιβατών και του αντιπροσώπου – πράκτορος της Εταιρίας, περί βλάβης, καθυστερήσεως, αφίξεως ή αναχωρήσεως των υδροπλάνων, ξενόγλωσσα, και μη δυνάμενα να μεταβιβασθώσι τηλεγραφικώς υπό του εκεί Τηλεφωνικού Γραφείου, αποστέλλονται, καιρού επιτρέποντος, δια λέμβου εις Αγ.Νικόλαον, υφιστάμενα ούτω μακράν καθυστέρησιν και φθάνοντα εις τον προορισμόν των μετά την άφιξιν των υδροπλάνων…»
Η ύπαρξη της Ιμπέριαλ μεγαλώνει το Σκίσμα
Επίσης η ύπαρξη του σταθμού ανεφοδιασμού συνέβαλε στην κάθοδο από την Επάνω Ελούντα αρκετών οικογενειών, οι οποίες εγκαταστάθηκαν στο Σκίσμα το οποίο ολοένα μεγάλωνε και γινόταν αναγκαία
η εκπόνηση σχεδίου πόλεως. Σχετικά μας πληροφορούν οι παρακάτω αποφάσεις των Κοινοτικών Συμβουλίων Ελούντας των ετών 1931 και 1939 που προτάσσουν το επιχείρημα της ύπαρξης του σταθμού της Ιμπέριαλ για την εκπόνηση ρυμοτομικού σχεδίου στο Σκίσμα. Παρουσιάζουμε παρακάτω τις αποφάσεις των ετών 1931 και 1939.
Απόφαση Κοινοτικού Συμβουλίου Ελούντας με αρθμ. 46/ 6ης Δεκεμβρίου 1931:
«Το Κοινοτικό Συμβούλιον αποφασίζει την εφαρμογήν και προέκτασιν του ειρημένου σχεδίου ρυμοτομίας του συνοικισμού Σκίσμα Ελούντας του εκπονηθέντος περά του αρχιτέκτονος και μηχανικού των κοινοτήτων κ. Α. Λογοθέτη και ότι ο συνοικισμός ούτως θέλει εξυπηρετήσει πραγματικήν και δεδηλομένην ανάγκη του κοινού διότι ούτος τυγχάνει αφ’ ενός μεν αερολιμήν της Αυτοκρατορικής Εταιρείας «Ιμπέριαλ» και συνεπώς πολλοί εκ των κατοίκων επιθυμούσιν ήδη να μεταβώσιν και κατοικοίσωσιν εις τον εν λόγω συνοικισμόν επειδή πολλά ωφελούνται εκ της αεροπορικής ταύτης συγκοινωνίας προσέτι δε το πλήρωμα και οι αξιωματικοί του ναυλοχούντος εν τω ομωνύμω όρμω βοηθητικού ατμοπλοίου «Ιμπέριαλ» αιτούσι καθ’ εκάστην οικήματα προς οίκησιν ως και αποθήκας προς εναποθήκευσιν των υλικών των. Συνεπώς διά τον ως άνω λόγον ο συνοικισμός δέον όπως παρουσιάζει όψιν αξιοπρεπή εις τα όμματα των ξένων τούτων και ήτις ασφαλώς θα αποκτηθεί εν μέρει διά της ανοικοδομήσεως επί σχεδίου ρυμοτομίας αφ’ ετέρου δε ουδείς δύναται να αμφιβάλλει ότι η ανοικοδόμησις πόλεως ή συνοικισμού τινός επί σχεδίου ρυμοτομίας εξυπηρετεί πραγματικήν ανάγκην του κοινού προσέτι δε ότι (τυγχάνει εξησφαλισμένη ως ήδη και αι λοιπαί εν τη κοινότητί μας συντηρούνται) και τέλος εγγυούμεθα την μη άμεσον επιβάρυνση υφ’ οιανδήποτε μορφήν των πλησιεστέρων δήμων και κοινοτήτων και ότι η εξασφάλιση της ανεγέρσεως οικοδομών είναι βεβαία, καθόσον ανοικοδομήθησαν ήδη πλείονες των δέκα οικιών και επίκεινται η ανέγερσις νέων τοιούτων κατά την προσεχήν άνοιξην».
Απόφαση Κοινοτικού Συμβουλίου Ελούντας (1939):
« Εν Ελούντα και εν τω κοινοτικώ καταστήματι Ελούντας συνελθών το Κοινοτικόν Συμβούλιον Ελούντας σήμερον 11ην του μηνός Ιουνίου του
Έτους 1939 ημέραν Κυριακήν και ώρα 11πμ ίνα αποφασίση ………..επί
Του 5ου θέματος « περί εγκρίσεως ρυμοτομίας οικισμού Σχίσματος »
« ο Πρόεδρος της Κοινότητας Δημήτριος Β. Αρναουτάκης προτείνει ότι
επειδή ο συνοικισμός Σχίσμα Ελούντας εξελίσσεται καθημερινώς και έχει τουριστικήν κίνησιν λόγω του αερολιμένος επιβάλλεται διά την καλυτέραν εμφάνισιν του όπως γίνει σχέδιον ρυμοτομίας, το δε Κοινοτικόν Συμβούλιον εγκρίνει την πρότασιν του ταύτην ».
Τελικά το σχέδιο ρυμοτομίας εκπονήθηκε από το Μάριο Φαζόλο, Ιταλό μηχανικό της Νομαρχίας και εφαρμόστηκε στο μικρό τότε οικισμό. Δυστυχώς όμως σχέδιο δεν εφαρμόστηκε κατά τις δεκαετίες της μεγάλης οικιστικής ανάπτυξης του τόπου (1970-1990) με αποτέλεσμα την στρεβλή ανάπτυξη του Σκίσματος.
Η Ιμπέριαλ έχοντας σκοπό την παραμονή της στην Ελούντα και τις επόμενες δεκαετίες και για να εξασφαλίσει τόπο διαμονής και ξεκούρασης και αναψυχής για τους επιβάτες της, πρότεινε στον έμπορο Κων/νο Μαυρικάκη ιδιοκτήτη του ξενοδοχείου «Μέγαρο» που τότε ήταν μια ισόγεια αποθήκη (μαγατζές) να αναλάβει η εταιρία την ανέγερση και αποπεράτωση του ξενοδοχείου πάνω από την αποθήκη με τον όρο να το εκμεταλλεύεται για τα επόμενα 25 χρόνια. Ο Μαυρικάκης όμως δεν δέχτηκε και έχασε την ευκαιρία της δωρεάν ανέγερσης από την εταιρία μιας και εξ’ αιτίας του πολέμου η Βρετανική εταιρία θα εγκατέλειπε την Ελούντα έτσι κι αλλιώς. Μετά τον πόλεμο άρχισε ο Κ. Μαυρικάκης την ανέγερση του Μεγάρου το οποίο αποπεράτωσε το 1947.
Η έναρξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου ήταν η αιτία αποχώρησης από την Ελούντα της Ιμπέριαλ το 1939, έτος μεταφοράς του σταθμού στη Σούδα για να εγκαταλείψει οριστικά τα ελληνικά χωρικά ύδατα με την πτώση της Κρήτης στα τέλη Μαΐου του 1941.
Βιβλιογραφία – Πηγές
1.Αρχείο Κοινότητας Ελούντας
2.Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Λαρούς Μπριτάνικα
3.Πρατσίνη Γιώργου «Μεραμπέλλο. Το Άγιο Όρος της Κρήτης», Θεσ/νικη 2002
- Ημερολόγιο Προοδευτικού Συλλόγου Ελούντας έτους 1978.
- Εφημερίδα Ελούντα, αφήγηση Λευτέρη Πεδιαδίτη στο Γιώργο Πεδιαδίτη.
Αφήγηση στο Μανόλη Μακράκη: Λαμπρινή Μαυρικάκη – Γαλανάκη, Λουκάκης Δημήτρης, Ντίνα Πετράκη
