Την ανάδειξη του Ρεθύμνου σε «European Capital of Tourism 2027» διεκδικεί ο Δήμος Ρεθύμνης, παρουσιάζοντας την πόλη ως έναν σύγχρονο μεσογειακό προορισμό που συνδυάζει την ιστορική και πολιτιστική του ταυτότητα με τη βιωσιμότητα, την προσβασιμότητα και την πράσινη μετάβαση.
Η υποψηφιότητα του Ρεθύμνου για τον ευρωπαϊκό τουριστικό τίτλο του 2027 αφορά προορισμούς με πληθυσμό από 25.000 έως 100.000 κατοίκους και κατατέθηκε από το Τμήμα Προγραμματισμού και Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων σε συνεργασία με το Τμήμα Τουρισμού.
Μέσα από τον φάκελο της υποψηφιότητας, το Ρέθυμνο προβάλλει τις δράσεις του στους τομείς της βιώσιμης κινητικότητας, της ψηφιακής πληροφόρησης, της προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος και της προσβασιμότητας, καθώς και τις πρωτοβουλίες για την ενίσχυση της αυθεντικής εμπειρίας των επισκεπτών.
Στόχος του Δήμου είναι η ενίσχυση της ευρωπαϊκής προβολής του προορισμού και η προώθηση ενός τουριστικού μοντέλου περισσότερο βιώσιμου, συμπεριληπτικού και ποιοτικού.
Ο καθρέφτης του Ρεθύμνου και η αυταπάτη της πρωτοπορίας
Όταν μια πόλη όπως το Ρέθυμνο ανακοινώνει την επίσημη και οργανωμένη διεκδίκηση του τίτλου της «Ευρωπαϊκής Πρωτεύουσας Τουρισμού 2027», η είδηση δεν μπορεί και δεν πρέπει να περάσει στα ψιλά γράμματα της τοπικής επικαιρότητας. Για εμάς εδώ, στον Άγιο Νικόλαο και στην ευρύτερη περιοχή του Μεραμπέλλου, η κίνηση αυτή της δυτικής Κρήτης οφείλει να λειτουργήσει ως ένας τεράστιος, καθαρός καθρέφτης.
Ένας καθρέφτης, στον οποίο καλούμαστε να κοιτάξουμε το δικό μας είδωλο, να αναμετρηθούμε με την πραγματική μας εικόνα, αλλά κυρίως να μετρήσουμε το μπόι μας, τις δυνάμεις μας απέναντι στο αδυσώπητο και άκρως ανταγωνιστικό μέλλον της παγκόσμιας τουριστικής βιομηχανίας.
Τα σλόγκαν και τα συνθήματα του παρελθόντος έλεγαν πως ο Δήμος Αγίου Νικολάου είναι η ιστορική «ναυαρχίδα» του κρητικού τουρισμού. Θα μπορούσε να καταθέσει μια παρόμοια πρόταση;
Μια πρόταση, απόλυτα θεμιτή, επίκαιρη και πολιτικά επιβεβλημένη. Ασφαλώς όχι. Όμως, η απάντηση δεν είναι ούτε ένα απλό, μηχανικό «ναι». Η διεκδίκηση ευρωπαϊκών τίτλων και, το κυριότερο, η απορρόφηση των αντίστοιχων ευρωπαϊκών κονδυλίων, απαιτεί βαθιά αλλαγή νοοτροπίας, ρήξη με παθογένειες δεκαετιών και ένα στρατηγικό όραμα που υπερβαίνει την πολλαπλή υστέρηση που καταγράφουμε σήμερα.
Το Στρατηγικό στοίχημα του Αγίου Νικολάου
Ο Άγιος Νικόλαος, η Ελούντα, η Πλάκα και το Σίσι αποτέλεσαν τους πρωτεργάτες του ποιοτικού τουρισμού στην Ελλάδα. Τις δεκαετίες του 1970 και του 1980, όταν άλλες περιοχές της χώρας αναζητούσαν τον βηματισμό τους, ο τόπος μας καθόριζε τις τάσεις, φιλοξενούσε διεθνείς προσωπικότητες και δημιουργούσε το πρότυπο του πολυτελούς resort. Αυτή η λαμπρή ιστορική παρακαταθήκη, ωστόσο, εγκυμονεί έναν τεράστιο κίνδυνο: την παγίδα του εφησυχασμού.
Το να επικαλούμαστε διαρκώς σε τοπικό επίπεδο ότι είμαστε ο «πρώτος τουριστικός δήμος στην Κρήτη» είναι μια γλυκιά ψευδαίσθηση, αν δεν επικυρώνεται καθημερινά στο πεδίο. Οι διεθνείς επισκέπτες, οι touroperators και οι ευρωπαϊκοί θεσμοί δεν χρηματοδοτούν ούτε βραβεύουν το παρελθόν. Βραβεύουν το παρόν και επενδύουν στο μέλλον. Και το μέλλον του τουρισμού, όπως ξεκάθαρα αποτυπώνεται στην ευρωπαϊκή ατζέντα, ορίζεται από τρεις αδιαπραγμάτευτους πυλώνες: την αειφορία, την ψηφιακή μετάβαση και την κοινωνική συμπερίληψη. Στα δεδομένα τα δικά μας υπάρχει ο πολιτισμός, ο ήλιος, η θάλασσα και σειρά γνωστών πλεονεκτημάτων που θα μετρηθούν εξίσου.
Αν εξετάσουμε όμως τον φάκελο που καταθέτει το Ρέθυμνο, θα διαπιστώσουμε ότι δεν βασίζεται στην αρχαιολογική του κληρονομιά ή στις παραλίες του. Βασίζεται σε καινοτόμες δράσεις, όπως το δίκτυο για δρόμους με όριο ταχύτητας τα 30 χιλιόμετρα. Μιλούν για κινητικότητα, για ασφάλεια στον δημόσιο χώρο, για τη μετατροπή της πόλης σε ένα ζωντανό εργαστήριο. Εμείς, στον Άγιο Νικόλαο, σε ποιο ακριβώς στάδιο βρισκόμαστε όσον αφορά αυτούς τους τομείς;
Η σκληρή πραγματικότητα των υποδομών και της κινητικότητας
Για να μπορέσει ο Δήμος Αγίου Νικολάου να σταθεί ως ισότιμος διεκδικητής του τίτλου «European Capital of Tourism» για το 2027 ή οποιοδήποτε άλλο έτος, οφείλει πρώτα να λύσει θεμελιώδη ζητήματα που ταλαιπωρούν την καθημερινότητα των πολιτών και των επισκεπτών του.
Το κυκλοφοριακό πρόβλημα στην πόλη του Αγίου Νικολάου τους θερινούς μήνες αγγίζει τα όρια του ασφυκτικού. Η έλλειψη επαρκών, περιφερειακών χώρων στάθμευσης, η απουσία ενός ολοκληρωμένου δικτύου ποδηλατοδρόμων, οι καθυστερήσεις στην πλήρη εφαρμογή του Σχεδίου Βιώσιμης Αστικής Κινητικότητας (ΣΒΑΚ) και τα στενά πεζοδρόμια που συχνά καταλαμβάνονται αυθαίρετα, συνθέτουν μια εικόνα που απέχει παρασάγγας από τα ευρωπαϊκά πρότυπα βιωσιμότητας. Μόνο στην άσφαλτο που λιώνει στο λιμάνι και κάνει ανισόπεδο το δρόμο στη γέφυρα, φτάνει για να ντραπείς στην σκέψη να μιλήσεις για την βιώσιμη κινητικότητα!
Πώς μπορούμε να πείσουμε τις Βρυξέλλες ότι είμαστε η Πρωτεύουσα του Τουρισμού, όταν μια μητέρα με καρότσι ή ένα άτομο με κινητικά προβλήματα δυσκολεύεται να διασχίσει το κέντρο της πόλης; Η προσβασιμότητα δεν είναι απλώς μια νομική υποχρέωση, είναι δείκτης πολιτισμού και κεντρικό κριτήριο αξιολόγησης για κάθε ευρωπαϊκό βραβείο.
Η αυτοδιοίκηση οφείλει να πάρει γενναίες, συχνά αντιδημοφιλείς βραχυπρόθεσμα, αλλά απολύτως αναγκαίες μακροπρόθεσμα αποφάσεις. Οι πεζοδρομήσεις, η κυκλοφοριακή ηρεμία και η απόδοση του δημόσιου χώρου στον άνθρωπο και όχι στο αυτοκίνητο, αποτελούν μονόδρομο. Αλλά γι’ αυτά, πρέπει να έχεις στρατηγική, να ξέρεις τι θέλεις και πως θα το κάνεις. Κι όχι ασφαλώς την μια χρονιά να κάνεις ένα αποτυχημένο δακτύλιο, χωρίς οργάνωση, μόνο γιατί το υποσχέθηκες προεκλογικά, και την άλλη να τον αναβάλλεις γιατί δεν έκανες τον κόπο να μάθεις από τα λάθη της πρώτης!
Ενεργοποίηση της τοπικής κοινωνίας
Καμία πρόταση δεν εγκρίνεται πλέον αν δεν αποδεικνύει την ενεργή συμμετοχή των πολιτών. Αλλά εμείς, στο δήμο Αγίου Νικολάου είμαστε, έτσι κι αλλιώς, μακριά από το επίπεδο να διαγωνιζόμαστε με ανταγωνιστικούς προορισμούς. Δεν είμαστε σε αυτό το επίπεδο.
Αυτό που θα πρέπει ν’ αναζητήσουμε είναι να αποτελέσουμε μια κοινωνία που έχει ενεργοποιηθεί κι όχι ατελείωτες μονάδες, χωρίς πραγματική συλλογική έκφραση, που διαρκώς κλαίγονται ή γκρινιάζουν.
Αν οι μετέχοντες στη Δημοτική Αρχή επιθυμούν να κάνουν κάτι χρήσιμο στον τόπο, θα πρέπει να ενεργοποιήσουν τους ανθρώπους του τόπου. Χωρίς διακρίσεις, χωρίς διαχωρισμούς αλλά με κριτήριο την δημιουργικότητα που μπορούν να εκφράσουν και να αναδείξουν στοιχεία που ξεχωρίζουν.
Μαζί οι τοπικοί φορείς. Το Επιμελητήριο Λασιθίου, οι Επαγγελματικοί Σύλλογοι, οι Ενώσεις Ξενοδόχων, αλλά και οι απλοί δημότες. Η συμμετοχή είναι η αρχή της συνδιαμόρφωσης των παρεμβάσεων που χρειάζεται ο τόπος. Για την κυκλοφορία ή την καθαριότητα, για τον πολιτισμό, για την καθημερινότητα. Για καθετί που μας αφορά ως κοινωνία που αδυνατεί να διατηρήσει την συνοχή της, αλλά ελπίζει σ’ ένα θαύμα.
Ανάδειξη της ενδοχώρας
Ο τουρισμός του 2027 δεν μπορεί να περιορίζεται στο παραλιακό μέτωπο. Η διασύνδεση της Ελούντας και του Αγίου Νικολάου με το Οροπέδιο του Καθαρού, την Κριτσά, το Επάνω Μεραμπέλλο και τα χωριά της Νεάπολης, προσφέρει το αυθεντικό βιωματικό προϊόν που αναζητά η Ευρώπη.
Ο αγροτουρισμός και η γαστρονομία είναι τα υπερόπλα μας, αρκεί να ενταχθούν οργανικά σε ένα ενιαίο αφήγημα. Δεν τολμώ να μιλήσω για αναγέννηση του προορισμού διότι έχουμε χάσει και το όνομα που είχαμε, πρωτίστως ως πόλη του Αγίου Νικολάου.
Δεν θεωρώ όμως αδύνατη μια προσπάθεια να κάνουμε τα απλά και τα αυτονόητα, χωρίς να προσβάλλουμε τον εαυτό μας και τους επισκέπτες, για τους οποίους γκρινιάζουμε γιατί δεν έχουν όσα ευρώ θα θέλαμε για ξόδεμα, αλλά έχουμε ξεχάσει πως οφείλουμε να προσφέρουμε.
Η ώρα των αποφάσεων
Το παράδειγμα του Δήμου Ρεθύμνης ας μην αντιμετωπιστεί με τοπικιστική ζήλια, αλλά ως η ιδανική αφορμή για τη δική μας αφύπνιση. Δεν είναι παράδεισος το Ρέθυμνο, τα Χανιά ή όποια άλλη τουριστική πόλη ή περιοχή της Κρήτης ή της Ελλάδας. Είναι περιποιημένες και όμορφες πόλεις με τα δικά τους προβλήματα. Αλλά το αποτέλεσμα που θαυμάζουμε σε αυτές, δεν ήρθε μαγικά. Είχε μια συνταγή: Δουλειά, δουλειά, δουλειά. Με στρατηγική, με σχέδιο, με όραμα.
Ο Άγιος Νικόλαος διαθέτει ακόμη, ασύγκριτη φυσική ομορφιά, όνομα στην παγκόσμια αγορά και ανθρώπους με τεράστια εμπειρία στη φιλοξενία. Διαθέτει, με λίγα λόγια, την πολυτιμότερη πρώτη ύλη.
Αυτό που λείπει είναι η ενορχήστρωση αυτής της δύναμης κάτω από μια σύγχρονη αντίληψη. Η διεκδίκηση του τίτλου της «Ευρωπαϊκής Πρωτεύουσας Τουρισμού» ή αντίστοιχων τίτλων αειφορίας, δεν αποτελεί παρά μόνο έναν διαγωνισμό γοήτρου.
Το ερώτημα, συνεπώς, δεν είναι αν μπορούμε να καταθέσουμε μια παρόμοια πρόταση. Δεν έχει και μεγάλη σημασία τώρα. Το ερώτημα είναι αν έχουμε το πολιτικό θάρρος να αλλάξουμε, ώστε να αξίζουμε να τη διεκδικήσουμε. Και η ώρα να δοθεί αυτή η απάντηση στην πράξη, είναι τώρα.
Το μέλλον δεν περιμένει. Ή το σχεδιάζεις, ή το υφίστασαι. Και ο Άγιος Νικόλαος έχει γεννηθεί για να πρωταγωνιστεί, όχι για να ακολουθεί τις εξελίξεις από την κερκίδα. Αρκεί να τον κάνουμε πρωταγωνιστή και να μην παραμυθιαζόμαστε ως ουραγοί που κυνηγούν την ουρά τους, πως βλέπουμε τον ορίζοντα από το βάθρο του πρώτου.
ΜΙΧΑΛΗΣ ΑΤΣΑΛΑΚΗΣ
- Από τη στήλη ΙΧΝΗΛΑΣΙΕΣ της έντυπης έκδοσης της ΑΝΑΤΟΛΗΣ
