Πάντα μ’ αρέσει μία επίσκεψη στον Κρούστα. Σε μια πρόσφατη επίσκεψή μου παρατήρησα ξανά τα πολλά αλώνια, που υπάρχουν γύρω από το χωριό, αυτοί οι επίπεδοι κυκλικοί χώροι για το αλώνισμα των καρπών της γης.
Με τη βοήθεια και των δορυφορικών χαρτών Google Maps, μέτρησα 5 αλώνια δυτικά και 10 ανατολικά του χωριού. Μάλιστα, σε αντίθεση με αλώνια άλλων χωριών, τα περισσότερα είναι σε μια ικανοποιητική κατάσταση. Ίσως γιατί ο Κρούστας είναι ένα από τα τελευταία χωριά που εγκατέλειψε τα σπαρτά.
Σκέπτομαι… πώς θα μπορούσε ο Κρούστας να εκμεταλλευτεί αυτό το δίκτυο αλωνιών. Θα μπορούσαν να γίνουν επισκέψιμοι χώροι, που οι επισκέπτες του χωριού θα ανακάλυπταν μέσω ενός προγράμματος (app) εγκαταστημένου στο κινητό τους τηλέφωνο. Θα υπήρχαν ενημερωτικές επιγραφές, που θα εξηγούσαν όλα τα σχετικά με τα αλωνίσματα… αλλά και ό,τι άλλο το χωριό θα ήθελε να προβάλει. Θεωρώ ότι αξιοποιώντας τα αλώνια διατηρούμε σημαντικές μνήμες του παρελθόντος, όπως προ ημερών επισημάνθηκε και για τα καμίνια και τους μύλους της Κριτσάς.
Ετυμολογικά η λέξη αλώνι προέρχεται από το αρχαιοελληνικό άλως. Στο «Χρηστικό Λεξικό της Νεοελληνικής Γλώσσας» της Ακαδημίας Αθηνών διαβάζουμε: Αλώνι είναι ο,τιδήποτε έχει κυκλικό σχήμα: «το αλώνι του ηλίου/φεγγαριού (= άλως)… στρογγυλό σαν αλώνι». «Τα μαρμαρένια αλώνια»: (από τον τόπο που πάλεψε ο Διγενής με τον Χάρο στα ακριτικά τραγούδια), αλλά και για κάθε πεδίο κρίσιμης και σκληρής αναμέτρησης: «μάχη στα αλώνια των εκλογών».
Υπάρχει η φράση «από τα αλώνια στα σαλόνια / από τα σαλόνια στα αλώνια» (μτφ.): για μετάβαση σε καλύτερη/χειρότερη θέση ή κατάσταση: «Η ομάδα βρέθηκε από τα αλώνια (του ερασιτεχνικού πρωταθλήματος) στα σαλόνια της πρώτης κατηγορίας». «Σαν αλώνι»: (για πράγμα ή χώρο) πολύ μεγάλο: «γήπεδο/έκταση σαν αλώνι».
Έχουμε και στην έκφραση «Χέστηκε η φοράδα στ’ αλώνι» («Κέχωδεν η φορβάς εν τη άλω»). Κατά την τέλεση των εργασιών στο αλώνι ο φόβος των αγροτών ήταν ο κίνδυνος αφόδευσης του ζώου που θα κατέστρεφε μέρος του καρπού. Εκτός χρόνου εργασίας, τα ζωντανά ενθυμούμενα τον χώρο πήγαιναν και αφόδευαν χωρίς όμως να αποτελεί, πλέον, πρόβλημα με αποτέλεσμα να είναι αδιάφορο για τους αγρότες. Η έκφραση έκτοτε δηλώνει ότι αυτό που ακούστηκε είναι αδιάφορο ή ασήμαντο ή ανάξιο λόγου… το ίδιο σημαντικό με το ότι η φοράδα… έχεσε στο αλώνι!
ΥΓ.: Στην περιοχή της Καλαμαύκας υπάρχουν τετράγωνα αλώνια. Λόγω της μεγάλης υγρασίας της περιοχής έβαζαν τα δεμάτια στις 4 γωνίες του αλωνιού για να στεγνώσουν και μετά τα έριχναν πιο μέσα. Όση ώρα γινόταν το αλώνισμα, τα απλωμένα δεμάτια στέγνωναν με τον ήλιο στις γωνίες, έχαναν δηλαδή την υγρασία τους.
ΛΕΩΝ.Κ.
