Σε φάση προετοιμασίας για την πρακτική εφαρμογή του μπαίνει το πιλοτικό πρόγραμμα του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων για τη διαχείριση του λαγοκέφαλου. Οι Περιφέρειες Κρήτης και Νοτίου Αιγαίου καλούνται να εξειδικεύσουν τη διαδικασία συμμετοχής των αλιέων, τα σημεία παράδοσης, τον τρόπο πιστοποίησης των ποσοτήτων και την καταβολή της αμοιβής. Στις 22 ερωτήσεις και απαντήσεις που ακολουθούν παρουσιάζονται αναλυτικά οι βασικές παράμετροι της δράσης και όσα πρέπει να γνωρίζουν οι επαγγελματίες αλιείς πριν από την έναρξη της πιλοτικής εφαρμογής.
Όπως δήλωσε στο Αθηναϊκό – Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο Γενικός Γραμματέας Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Σπύρος Πρωτοψάλτης «με το πιλοτικό πρόγραμμα για τον λαγοκέφαλο περνάμε από τη διαπίστωση του προβλήματος στην οργανωμένη διαχείρισή του. Ο λαγοκέφαλος είναι ένα χωροκατακτητικό ξενικό είδος που απειλεί τη θαλάσσια βιοποικιλότητα, προκαλεί ζημιές στην αλιευτική δραστηριότητα και, λόγω της τοξικότητάς του, απαιτεί απολύτως ασφαλείς χειρισμούς».
Απευθυνόμενος στους επαγγελματίες αλιείς ο κ. Πρωτοψάλτης ξεκαθάρισε ότι «η προβλεπόμενη “καθαρή” αμοιβή των 5,33 ευρώ ανά κιλό αφορά τις ποσότητες λαγοκέφαλου που θα αλιεύονται, θα παραδίδονται, θα καταγράφονται και θα πιστοποιούνται σύμφωνα με την εγκεκριμένη διαδικασία. Τα κόστη συντονισμού, μεταφοράς, προσωρινής αποθήκευσης, συντήρησης, διαχείρισης και καταστροφής δεν βαραίνουν τον αλιέα. Προβλέπονται διακριτά στην πράξη και οργανώνονται από τους δικαιούχους, δηλαδή τις Περιφέρειες».
Πρόσθεσε πως «η δράση σχεδιαζόταν από το περασμένο φθινόπωρο και ξεκινά πιλοτικά από την Κρήτη και το Νότιο Αιγαίο, εκεί όπου το πρόβλημα εμφανίζεται εντονότερα. Στόχος μας είναι να στηρίξουμε έμπρακτα τους αλιείς, να προστατεύσουμε τα θαλάσσια οικοσυστήματα και να αποκτήσουμε ένα επιστημονικά τεκμηριωμένο μοντέλο διαχείρισης, που θα μπορεί να αξιολογηθεί και να αξιοποιηθεί για τα επόμενα βήματα».
Σημειώνεται ότι ο λαγακέφαλος είναι ένα χωροκατακτητικό ξενικό είδος που έχει εξαπλωθεί σε ελληνικές θάλασσες και προκαλεί σοβαρές επιπτώσεις στη θαλάσσια βιοποικιλότητα, στα αλιευτικά εργαλεία και στο εισόδημα των επαγγελματιών αλιέων.
* Ακολουθούν οι 22 ερωτήσεις και απαντήσεις για το πιλοτικό πρόγραμμα του ΥΠΑΑΤ για τη διαχείριση του λαγοκέφαλου.
1. Γιατί υλοποιείται πρόγραμμα για τον λαγοκέφαλο;
Ο λαγοκέφαλος είναι χωροκατακτητικό ξενικό είδος που έχει εξαπλωθεί στις ελληνικές θάλασσες. Η παρουσία του δημιουργεί προβλήματα στη θαλάσσια βιοποικιλότητα, στα ενδημικά είδη, στα αλιευτικά εργαλεία και στο εισόδημα των επαγγελματιών αλιέων.
Παράλληλα, λόγω της τοξικότητάς του, δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως ένα συνηθισμένο αλίευμα. Η διαχείρισή του απαιτεί ειδικούς χειρισμούς, ασφαλή αποθήκευση, ελεγχόμενη μεταφορά και τελική διαχείριση με υγειονομικά αποδεκτό τρόπο.
2. Τι ακριβώς προβλέπει η πράξη;
Η πράξη προβλέπει τη στοχευμένη αλίευση λαγοκέφαλου από επαγγελματίες αλιείς, τη συγκέντρωση των αλιευμένων ποσοτήτων σε συγκεκριμένα σημεία, την καταγραφή και ζύγισή τους, την προσωρινή ασφαλή αποθήκευση, τη μεταφορά και την τελική διαχείριση ή καταστροφή τους.
Παράλληλα, προβλέπεται επιστημονική παρακολούθηση, ώστε να αξιολογηθεί η αποτελεσματικότητα της δράσης ως προς τη διαχείριση του πληθυσμού του λαγοκέφαλου και την προστασία της θαλάσσιας βιοποικιλότητας.
3. Σε ποιες περιοχές θα εφαρμοστεί;
Η πρώτη φάση θα εφαρμοστεί πιλοτικά στις Περιφέρειες Κρήτης και Νοτίου Αιγαίου. Οι δύο αυτές Περιφέρειες επιλέχθηκαν επειδή στις περιοχές αυτές καταγράφεται η σημαντικότερη συγκέντρωση πληθυσμού λαγοκέφαλου στον ελλαδικό χώρο.
4. Ποιοι είναι οι δικαιούχοι του προγράμματος;
Δικαιούχοι είναι η Περιφέρεια Κρήτης και η Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου, οι οποίες θα υποβάλουν κοινή πρόταση. Οι Περιφέρειες θα έχουν την ευθύνη για τον σχεδιασμό, τον συντονισμό και την υλοποίηση των ενεργειών, καθώς και για τον καθορισμό των σημείων παράδοσης, της διαδικασίας καταγραφής, των ελέγχων και της διαχείρισης των αλιευμένων ποσοτήτων, και βέβαια των πληρωμών που θα καταβληθούν στους αλιείς.
5. Ποιος είναι ο ρόλος των επαγγελματιών αλιέων;
Οι επαγγελματίες αλιείς θα συμμετέχουν στη στοχευμένη αλίευση του λαγοκέφαλου. Θα αλιεύουν, θα εκφορτώνουν και θα παραδίδουν τις ποσότητες στα σημεία που θα υποδειχθούν από τις Περιφέρειες, με βάση τους όρους του εγκεκριμένου σχεδιασμού.
Οι ποσότητες ανά αλιέα θα καταγράφονται, θα ζυγίζονται και θα πιστοποιούνται κατά την παράδοση. Με βάση αυτή την καταγραφή θα υπολογίζεται και η αμοιβή τους.
6. Πού θα παραδίδονται οι λαγοκέφαλοι;
Οι λαγοκέφαλοι δεν θα παραδίδονται οπουδήποτε. Η παράδοση θα γίνεται μόνο σε συγκεκριμένα σημεία εκφόρτωσης και συγκέντρωσης που θα οριστούν από τις Περιφέρειες Κρήτης και Νοτίου Αιγαίου.
Στα σημεία αυτά θα πρέπει να υπάρχει οργανωμένη διαδικασία για την παραλαβή, την καταγραφή, τη ζύγιση, την πιστοποίηση και την προσωρινή αποθήκευση των ποσοτήτων μέχρι τη μεταφορά τους προς τελική διαχείριση ή καταστροφή.
7. Θα υπάρχουν ψυγεία ή χώροι προσωρινής αποθήκευσης;
Στο πλαίσιο της πρότασης των Περιφερειών πρέπει να προβλεφθούν οι αναγκαίες υποδομές για την ασφαλή συγκέντρωση και προσωρινή αποθήκευση των αλιευμένων λαγοκέφαλων. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει ψυκτικούς χώρους ή άλλες κατάλληλες υποδομές, ανάλογα με τον εγκεκριμένο σχεδιασμό και τις απαιτήσεις υγειονομικά ασφαλούς διαχείρισης.
Το κρίσιμο είναι ότι οι ποσότητες δεν θα αφήνονται ανεξέλεγκτα ούτε θα διακινούνται χωρίς καταγραφή. Θα ακολουθείται οργανωμένη διαδικασία, όπως θα καθοριστεί από τις Περιφέρειες, κατόπιν έγκρισης από το υπουργείο.
8. Πόσο θα πληρώνονται οι αλιείς;
Οι επαγγελματίες αλιείς θα πληρώνονται 5,33 ευρώ για κάθε κιλό λαγοκέφαλου που θα παραδίδεται, θα καταγράφεται και θα πιστοποιείται σύμφωνα με την προβλεπόμενη διαδικασία.
Η αμοιβή αφορά τις ποσότητες που θα έχουν πράγματι αλιευθεί και παραδοθεί στα εγκεκριμένα σημεία, με βάση τους όρους συμμετοχής στη δράση.
9. Τα 5,33 ευρώ ανά κιλό είναι καθαρό ποσό για τον αλιέα;
Ναι. Η αμοιβή των 5,33 ευρώ ανά κιλό αφορά τον επαγγελματία αλιέα για τις ποσότητες λαγοκέφαλου που θα αλιεύονται, θα παραδίδονται, θα ζυγίζονται και θα πιστοποιούνται με βάση την εγκεκριμένη διαδικασία.
Το ποσό αυτό δεν προορίζεται για να καλύψει ο αλιέας τα λειτουργικά κόστη της δράσης. Δηλαδή, ο αλιέας δεν καλείται να πληρώσει από την αμοιβή του τα κόστη μεταφοράς, προσωρινής αποθήκευσης, ψύξης όπου απαιτείται, συντήρησης, διαχείρισης, καύσης ή άλλης νόμιμης διαδικασίας καταστροφής.
10. Ποιος καλύπτει τα κόστη μεταφοράς, αποθήκευσης και καταστροφής;
Τα έξοδα συντονισμού, μεταφοράς, συντήρησης, διαχείρισης και καταστροφής προβλέπονται ως επιλέξιμες δαπάνες της πράξης και θα οργανώνονται από τους δικαιούχους, δηλαδή τις Περιφέρειες, μέσα από τον εγκεκριμένο σχεδιασμό.
Με απλά λόγια: ο αλιέας αμείβεται για την ποσότητα λαγοκέφαλου που παραδίδει και πιστοποιείται. Η οργάνωση της αλυσίδας από την παραλαβή μέχρι την τελική διαχείριση δεν είναι ευθύνη του αλιέα.
11. Ποιες άλλες δαπάνες χρηματοδοτούνται από το πρόγραμμα;
Το πρόγραμμα δεν καλύπτει μόνο την αμοιβή των επαγγελματιών αλιέων. Προβλέπει και τη χρηματοδότηση όλων των αναγκαίων δαπανών για την οργάνωση και υλοποίηση της δράσης.
Στις επιλέξιμες δαπάνες περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, οι αμοιβές της Ομάδας Έργου και της επιστημονικής παρακολούθησης, οι υπηρεσίες εξωτερικών παρόχων προς τις Περιφέρειες, τα κόστη διαχείρισης των αλιευμένων λαγοκέφαλων, η μεταφορά, η συντήρηση, η καύση ή άλλη νόμιμη διαδικασία καταστροφής, ο απαραίτητος εξοπλισμός, τα αναλώσιμα, οι μετακινήσεις και οι ενέργειες δημοσιότητας.
Επομένως, η αμοιβή των 5,33 ευρώ ανά κιλό δεν «ροκανίζεται» από άλλα κόστη. Τα υπόλοιπα έξοδα προβλέπονται ξεχωριστά στην πράξη και καλύπτονται ως επιλέξιμες δαπάνες.
12. Πώς θα γίνεται η διαδικασία μετά την παράδοση;
Μετά την παράδοση στα σημεία που θα υποδειχθούν από τις Περιφέρειες, οι ποσότητες λαγοκέφαλου θα καταγράφονται, θα ζυγίζονται και θα πιστοποιούνται. Στη συνέχεια θα αποθηκεύονται προσωρινά με ασφαλή και υγειονομικά αποδεκτό τρόπο, μέχρι να μεταφερθούν στις κατάλληλες εγκαταστάσεις για τελική διαχείριση ή καταστροφή.
Η διαδικασία θα περιγράφεται αναλυτικά στην πρόταση των Περιφερειών και θα περιλαμβάνει τα απαραίτητα πρωτόκολλα, αποδεικτικά και διαδικασίες ελέγχου.
13. Τι θα γίνεται τελικά με τους λαγοκέφαλους;
Οι αλιευμένοι λαγοκέφαλοι δεν θα οδηγούνται στην κατανάλωση ούτε στην αγορά. Θα διαχειρίζονται ως υλικό που απαιτεί ειδικούς χειρισμούς λόγω τοξικότητας.
Η τελική διαχείριση θα γίνεται με νόμιμο και υγειονομικά αποδεκτό τρόπο, όπως θα προβλέπεται στον εγκεκριμένο σχεδιασμό της πράξης. Η βασική διαδικασία αφορά μεταφορά προς κατάλληλες εγκαταστάσεις διάθεσης και καταστροφής, με καύση ή άλλη νόμιμη υγειονομικά αποδεκτή μέθοδο, όπου αυτή προβλέπεται και εγκρίνεται από τις αρμόδιες αρχές. Σε ειδικές περιπτώσεις, εφόσον προβλεφθεί από τον εγκεκριμένο σχεδιασμό, μπορεί να εφαρμοστεί και υγειονομική ταφή.
14. Ποιος θα κάνει τους ελέγχους;
Οι Περιφέρειες, ως δικαιούχοι της πράξης, θα καθορίσουν τα σημεία παράδοσης, τη διαδικασία καταγραφής, τη ζύγιση, την πιστοποίηση και τους ελέγχους. Οι ίδιες θα υποδείξουν πού και με ποιον τρόπο θα γίνεται η παράδοση και ποιοι θα έχουν την ευθύνη για την παραλαβή και την πιστοποίηση των ποσοτήτων.
Παράλληλα, προβλέπεται επιστημονική παρακολούθηση από αρμόδιο επιστημονικό φορέα, ώστε να αξιολογηθούν τα αποτελέσματα της δράσης.
15. Πώς θα αποδεικνύεται πόσα κιλά παρέδωσε κάθε αλιέας;
Οι ποσότητες θα καταγράφονται ανά αλιέα στα σημεία παράδοσης. Η πληρωμή θα βασίζεται στις ποσότητες που θα έχουν παραδοθεί, ζυγιστεί, καταγραφεί και πιστοποιηθεί σύμφωνα με τη διαδικασία που θα εφαρμόσει η Περιφέρεια.
Χωρίς καταγραφή και πιστοποίηση της ποσότητας, δεν μπορεί να υπάρξει υπολογισμός της αμοιβής.
16. Μπορεί ένας αλιέας να παραδίδει λαγοκέφαλους όπου θέλει;
Όχι. Η παράδοση θα γίνεται μόνο στα σημεία που θα ορίσουν οι Περιφέρειες. Η συμμετοχή στη δράση θα ακολουθεί συγκεκριμένους όρους, ώστε να υπάρχει έλεγχος, ασφάλεια, καταγραφή και δυνατότητα πληρωμής.
Η δράση δεν είναι μια ανεξέλεγκτη διαδικασία παράδοσης λαγοκέφαλων, αλλά οργανωμένο πιλοτικό πρόγραμμα με συγκεκριμένο σχεδιασμό.
17. Τι ισχύει για τους ερασιτέχνες αλιείς;
Η συγκεκριμένη δράση αφορά επαγγελματίες αλιείς που θα συμμετέχουν οργανωμένα στο πιλοτικό πρόγραμμα. Δεν προβλέπεται γενική αποζημιούμενη διαδικασία για ερασιτέχνες αλιείς.
Σε κάθε περίπτωση, ο λαγοκέφαλος δεν πρέπει να καταναλώνεται.
18. Τι γίνεται με λαγοκέφαλους που αλιεύονται σε άλλες περιοχές;
Η παρούσα πιλοτική δράση αφορά την Κρήτη και το Νότιο Αιγαίο. Για άλλες περιοχές δεν υπάρχει, στο πλαίσιο αυτής της πρόσκλησης, γενική διαδικασία αποζημιούμενης παράδοσης. Εφόσον όμως αξιολογηθεί θετικά η δράση, μπορεί να επεκταθεί το πρόγραμμα και σε άλλες Περιφέρειες
Οι λαγοκέφαλοι που αλιεύονται τυχαία δεν πρέπει να καταναλώνονται ούτε να διατίθενται στην αγορά. Για τον χειρισμό τους θα πρέπει να ακολουθούνται οι οδηγίες των αρμόδιων αρχών.
19. Γιατί δεν μπορεί να αξιοποιηθεί αλλιώς ο λαγοκέφαλος;
Η διαχείριση του συγκεκριμένου είδους είναι ιδιαίτερα δύσκολη, καθώς η σάρκα και τα εσωτερικά του όργανα είναι τοξικά λόγω τετραδοτοξίνης. Αυτό απαιτεί ειδικούς χειρισμούς στη συντήρηση, στη μεταφορά και στη διαχείριση, ενώ περιορίζει σημαντικά τις δυνατότητες περαιτέρω επεξεργασίας ή διάθεσης. Στο πλαίσια μελετών που αρχικά υλοποιήθηκαν και είναι διαθέσιμες, αναζητήθηκαν και προτάθηκαν τρόποι αξιοποίησης που μέχρι σήμερα δεν έχουν προσελκύσει επενδυτικό ενδιαφέρον.
Για τον λόγο αυτό, η δράση δεν αφορά εμπορική αξιοποίηση του είδους, αλλά στοχευμένη αλίευση, ασφαλή συγκέντρωση, καταγραφή και τελική διαχείριση.
20. Μήπως η δράση έπρεπε να είχε ξεκινήσει νωρίτερα;
Τα προηγούμενα χρόνια έχουν χρηματοδοτηθεί επιστημονικές μελέτες και ερευνητικές προσεγγίσεις για τον λαγοκέφαλο, μέσω των οποίων εξετάστηκαν αλιευτικά εργαλεία, οι οικονομικές, περιβαλλοντικές και κοινωνικές επιπτώσεις της παρουσίας του είδους, καθώς και δεδομένα για την αφθονία και την εποχική διακύμανση του πληθυσμού του.
Η σημερινή πιλοτική δράση αξιοποιεί αυτή τη γνώση και περνά στο επόμενο στάδιο: την οργανωμένη εφαρμογή, με συμμετοχή επαγγελματιών αλιέων, επιχειρησιακό σχεδιασμό από τις Περιφέρειες και επιστημονική παρακολούθηση.
21. Πότε θα ξεκινήσει η εφαρμογή του;
Η πρόσκληση έχει αναρτηθεί και η προθεσμία για την υποβολή κοινής πρότασης από τις Περιφέρειες Κρήτης και Νοτίου Αιγαίου λήγει στις 30 Σεπτεμβρίου 2026, αλλά αναμένεται να υποβληθεί αρκετά νωρίτερα.
Η πρακτική εφαρμογή για τους αλιείς θα ξεκινήσει αφού υποβληθεί, αξιολογηθεί και ενταχθεί η πράξη και αφού οριστικοποιηθούν τα σημεία παράδοσης, οι υποδομές, οι διαδικασίες, οι έλεγχοι και ο τρόπος πληρωμής.
22. Ποιος είναι ο τελικός στόχος του προγράμματος;
Ο στόχος είναι τριπλός: να περιοριστεί η πίεση που ασκεί ο λαγοκέφαλος στα θαλάσσια οικοσυστήματα, να στηριχθούν οι επαγγελματίες αλιείς που πλήττονται από την εξάπλωσή του και να δημιουργηθεί ένα οργανωμένο, επιστημονικά αξιολογημένο μοντέλο διαχείρισης για ένα σοβαρό πρόβλημα των ελληνικών θαλασσών.
Η πιλοτική εφαρμογή σε Κρήτη και Νότιο Αιγαίο θα δώσει τα απαραίτητα δεδομένα, ώστε να αξιολογηθεί η αποτελεσματικότητα της δράσης και να σχεδιαστούν τα επόμενα βήματα.
