Με ομόφωνη απόφασή του το Δημοτικό Συμβούλιο Αγίου Νικολάου εξέφρασε τη θετική ανταπόκριση του Δήμου για την υπογραφή προγραμματικής σύμβασης με το Πανεπιστήμιο Αθηνών, προκειμένου να συνεχιστεί η παλαιοντολογική ανασκαφή και έρευνα στο Οροπέδιο Καθαρού, όπου έχουν εντοπιστεί απολιθώματα νάνων ιπποποτάμων κλπ.
Όπως αναφέρεται σε ρεπορτάζ του Νίκου Τραντά στην ΑΝΑΤΟΛΗ η συστηματική ανασκαφή στη θέση «Διγενής» ή «Ανάσκαμμα» και η έρευνα που είχε ξεκινήσει τον Αύγουστο του 2000 με επικεφαλής τους τότε καθηγητές Γεωλογίας – Παλαιοντολογίας του Πανεπιστημίου, Μιχ. Δερμιτζάκη και Π. Παυλάκη, ύστερα από μια σχετικά βραχείας διάρκειας έρευνα διεκόπη, με αποτέλεσμα το πολύ σημαντικό ζήτημα της ανάδειξης του παλαιοντολογικού πλούτου του Καθαρού να «παγώσει» και να χαθεί πολύτιμος χρόνος στην πρόοδο της έρευνας, ανάδειξης και προβολής της περιοχής, που διαθέτει αυτό το θησαυρό.
Στα μεγαλεπήβολα και επανειλημμένως ανακοινωθέντα σχέδια αξιοποίησης των πολύτιμων ευρημάτων, συμπεριλαμβάνονταν η κατασκευή στεγάστρου για την προστασία και «in situ» ανάδειξη των απολιθωμάτων που έφεραν στο φως οι ανασκαφές, αλλά και η ανέγερση Παλαιοντολογικού Μουσείου, τα οποία ουδέποτε υλοποιήθηκαν. Το εγκληματικό της υπόθεσης έγκειται στο ότι, δυστυχώς, ούτε η θέση με τα εντοπισμένα και ανασκαφέντα απολιθώματα κατέστη δυνατόν να προστατευτεί πλήρως στο διάβα του χρόνου (είχαν προκύψει διαθέσεις κατάληψης της έκτασης προς καλλιέργεια…), ούτε και γνωρίζει κανείς (εκτός ίσως από τον πρώην Κοινοτάρχη της Κριτσάς Γιάννη Σιγανό) για την τύχη των απολιθωμάτων, που είχαν πρόχειρα σκεπαστεί μετά την αναστολή των ανασκαφικών εργασιών, λόγω έλλειψης χρηματοδότησης.
Οι επαφές με τον Τομέα Ιστορικής Γεωλογίας
Στις αρχές του μήνα ο Καθηγητής Γεώργιος Αναστασάκης, διευθυντής του Τομέα Ιστορικής Γεωλογίας- Παλαιοντολογίας του Πανεπιστημίου, έστειλε επιστολή στον Δήμαρχο Αγίου Νικολάου Αντ. Ζερβό, υπενθυμίζοντάς του την επικοινωνία που είχαν πριν τρία χρόνια και την υποβολή σχεδίου προγραμματικής σύμβασης, για τη συνέχιση των ανασκαφών από το Πανεπιστήμιο Αθηνών.
Ο κ. Αναστασάκης είχε μάλιστα επισκεφθεί το Καθαρό τον Αύγουστο του 2017 συνοδευόμενος από τον τότε αντιδήμαρχο Σπύρο Μασσάρο και τον τότε Κοινοτάρχη Κριτσάς Νίκο Ζαχαριάδη. Το Εργαστήριο Ιστορικής Γεωλογίας και Παλαιοντολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, του οποίου προΐσταται σήμερα ο κ. Αναστασάκης, είχε πραγματοποιήσει το 2001 συστηματική ανασκαφή και είχε υποβάλει και προτάσεις για την περαιτέρω εξερεύνηση και ανάδειξη των απολιθωμάτων θηλαστικών στην ευρύτερη περιοχή του Οροπεδίου Καθαρού, αποτελούμενες από πέντε ενότητες.
Επανήλθε τώρα, υπενθυμίζοντας το γεγονός και ζητώντας να του γνωστοποιήσει ο Δήμαρχος την πρόθεση του Δήμου Αγίου Νικολάου, ώστε να προχωρήσει η υπογραφή αυτής της προγραμματικής σύμβασης.
Στη σχετική συζήτηση που έγινε στο Δημοτικό Συμβούλιο κατέστη σαφές ότι για φέτος κάτι τέτοιο δε διαφαίνεται εφικτό με όλα όσα συμβαίνουν, κάτι για το οποίο ήδη προϊδέασε ο Δήμαρχος τον κ. Αναστασάκη στην επικοινωνία που είχαν.
Για το επόμενο έτος το θέμα θα εξεταστεί, ανάλογα με τις εξελίξεις και, φυσικά, ανάλογα με την οικονομική κατάσταση που θα έχει διαμορφωθεί στο Ταμείο του Δήμου. Ο κ. Ζερβός ζήτησε από τον καθηγητή να επικαιροποιηθεί το σχέδιο της προγραμματικής σύμβασης (που είχε σταλεί πριν 3 χρόνια) ως προς το χρηματικό ποσό που χρειάζεται να καταβάλει ο Δήμος.
Για τη χρονολόγηση
Με τον Καθηγητή Γεώργιο Αναστασάκη είχαμε συνομιλήσει το 2017, κατά την επίσκεψή του στον Άγιο Νικόλαο και παραθέτω ένα κομμάτι από τις δηλώσεις του στην ΑΝΑΤΟΛΗ:
«Αξίζει να εκτεθούν “in situ” μερικά “μπλόκια” με μεγάλη συγκέντρωση απολιθωμάτων από κόκαλα που είναι εντυπωσιακά σαν θανατοκοινωνία. Ορισμένα μεμονωμένα ευρήματα θα εξαχθούν από το έδαφος και θα υποστούν την προβλεπόμενη συντήρηση. Υπάρχουν παραδίπλα θέσεις, οι οποίες δεν έχουν ανασκαφεί ποτέ και οι οποίες θέλουν ανάπτυξη. Και αυτές έχουν το μεγαλύτερο δυναμικό γιατί είναι και στρωματογραφικά αδιατάραχτες».
Μελετώντας τα κροκαλοπαγή εδάφη μέσα στα οποία είναι εγκλωβισμένα τα κόκαλα, θα γίνει κατανόηση της προέλευσής τους ώστε να κατανοηθεί η θανατοκοινωνία της περιοχής. Θα μελετηθεί στρωματογραφικά η ακολουθία των απολιθωμάτων, σε στρώματα θανατοκοινωνιών που συνέβησαν με διαφορά 100.000, 200.000 ή 10.000 χρόνια.
Τα παλαιότερα απ’ αυτά τοποθετούνται στο Πλειστόκαινο, αλλά η στρωματογραφία και η χρονολόγηση δεν είναι ακριβής στα 500.000 ή στα 100.000 χρόνια… Η καλύτερη χρονολόγηση γίνεται με «άνθρακα 14» σε δείγματα, που φτάνει μέχρι τα 50.000 χρόνια. Θα δούμε τί θα χρονολογήσουμε, γιατί ίσως να μη χρονολογήσουμε κόκαλα, αλλά ξύλα ή ασβεστόλιθο “in situ” ή λιμναία…
Πρέπει να γίνει ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα που να έχει διαφορετικά στάδια ανάπτυξης και εκτέλεσης. Στην Επιστήμη, όσο προχωράς, τόσο αλλάζεις και συμπληρώνεις. Δεν μπορεί κανείς να ξέρει τί θα γίνει από την αρχή ως το τέλος μια τέτοιας έρευνας», τόνισε.
Για τη δημιουργία μουσείου
Ο κ. Αναστασάκης υποστήριξε την πρόταση για δημιουργία ενός μικρού μουσείου- εκθετηρίου παλαιοντολογικών στοιχείων στην Κριτσά και παράλληλα να προστατευτούν μερικοί χώροι παλαιοντολογικού ενδιαφέροντος στο Καθαρό, που θα είναι επισκέψιμοι. Αυτοί οι χώροι θα πρέπει, όπως είπε να περιφραχθούν ώστε να μην πάει κανείς να τους οργώνει και να τους σπέρνει.
Υπογράμμισε ιδιαίτερα την ανάγκη να ενημερωθούν καλύτερα οι κάτοικοι της Κριτσάς ώστε να κατανοήσουν τη σημασία αυτών των ευρημάτων για ολόκληρη την περιοχή. «Πρωτίστως οι ντόπιοι που ζουν, επισκέπτονται και δραστηριοποιούνται στη συγκεκριμένη περιοχή του Καθαρού, να έχουν και την ευαισθησία να προστατεύσουν τον τόπο αυτό. Και, βεβαίως, πρέπει να υπάρξει και έλεγχος και αστυνόμευση, ώστε να αποφευχθούν φαινόμενα κλοπής και εμπορίας απολιθωμάτων…». Θα πρέπει να γίνει κατανοητό ότι τα απολιθώματα είναι αντίστοιχα με τα αρχαιολογικά ευρήματα και η κατοχή ή εμπορία τους είναι κολάσιμη πράξη. «Εξάλλου εάν οργανωθεί όλο αυτό και τα επισκέπτονται οι ξένοι σε συνδυασμό με άλλες δραστηριότητες, το όφελος θα το έχουν πρωτίστως οι Κριτσώτες», τόνισε ο καθηγητής, κατανοώντας τη δυσκολία που ενέχει όλο αυτό το εγχείρημα και αντιμετωπίζοντας με συγκατάβαση τη δυσκολία της τοπικής κοινωνίας να το κατανοήσει και να το προστατεύσει.
Καταγραφή και πρόγραμμα
Απαντώντας στην ερώτηση, για το ποιός θα είναι ακριβώς ο ρόλος που αναλαμβάνει το Πανεπιστήμιο από τούδε και στο εξής, ο κ. Αναστασάκης είπε ότι θα γίνει καταγραφή της υφιστάμενης κατάστασης και κατάρτιση ενός προγράμματος με διάφορες φάσεις, που θα αφορά το ερευνητικό κομμάτι.
Θα έχει τη μορφή πρότασης ώστε αυτή να μπορεί, μέσω του Δήμου Αγίου Νικολάου, να υποβληθεί στην Περιφέρεια Κρήτης για να εντοπιστεί πρόγραμμα ή προγράμματα απ’ όπου θα μπορούσε να αντληθεί χρηματοδότηση της έρευνας αυτής και των έργων που θα απαιτηθούν για την προστασία και ανάδειξη των ευρημάτων.
Όλο αυτό θα το αναλάβει το Τμήμα Γεωλογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και ως γενικός επικεφαλής αυτού του προγράμματος θα είναι ο κ. Αναστασάκης. Στα δε επιμέρους κομμάτια του προγράμματος αυτού θα οριστούν αντίστοιχα επιστημονικά υπεύθυνοι.
«Σημασία έχει να συνεχιστεί συστηματικά η δουλειά του Πανεπιστημίου στο Καθαρό», κατέληξε ο καθηγητής. Μάλιστα υπενθύμισε την κριτσώτικη ρίζα του, εκ μητρός (προπάππος του ήταν ο Γραμματικογιώργης, δήμαρχος Κριτσάς το 1892-96) και σημειώνοντας ότι η υπόθεση τον ενδιαφέρει και προσωπικά.
