Ο χρόνος κυλά με αδυσώπητους ρυθμούς και ήδη διανύουμε το πρώτο μισό του Μαρτίου του 2026. Εδώ, από τον Άγιο Νικόλαο, την πρωτεύουσα του Λασιθίου, και με το βλέμμα στραμμένο σε ολόκληρη την Κρήτη, παρακολουθούμε με έκδηλη αγωνία αλλά και προσμονή το πώς διαμορφώνεται το σκηνικό για τη νέα τουριστική περίοδο.
Ο τουρισμός δεν είναι ένας πυλώνας της τοπικής μας οικονομίας. Είναι ο ίδιος ο αιμοδότης της κοινωνίας μας, ο κινητήριος μοχλός που καθορίζει την ευημερία χιλιάδων οικογενειών, από τους ξενοδοχοϋπαλλήλους και τους εστιάτορες μέχρι τους παραγωγούς του πρωτογενούς τομέα, τους εμπόρους και τους μεταφορείς.
Η πρόσφατη ολοκλήρωση της Διεθνούς Έκθεσης Τουρισμού ITB στο Βερολίνο, η οποία παραδοσιακά λειτουργεί ως ο πιο αξιόπιστος προπομπός των διαθέσεων της ευρωπαϊκής αγοράς, μας προσέφερε τα πρώτα, εξαιρετικά κρίσιμα συμπεράσματα για το τι μέλλει γενέσθαι τους επόμενους, θερμούς μήνες.
Αναλύοντας τα μηνύματα από τη γερμανική πρωτεύουσα και αφουγκραζόμενοι τους ανθρώπους που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή, όπως τον έμπειρο παράγοντα του τουρισμού Γιώργο Πελεκανάκη (Πρόεδρος Διευθυντών Ξενοδοχείων Ελλάδας – ΠΟΔΙΞ), αντιλαμβανόμαστε ότι βρισκόμαστε μπροστά σε μια χρονιά λεπτών ισορροπιών. Μαζί με την πάντα πολύτιμη ανάγνωση που προσφέρει ο πολύπειρος Μιχάλης Βλατάκης, (Πρόεδρος Τουριστικών και Ταξιδιωτικών Γραφείων Κρήτης – ACCTA), η στήλη αναλύει τα δεδομένα, με τα στοιχεία που διαβάζουν οι παράγοντες του κρητικού τουρισμού.
Η πρώτη ανάγνωση των δεδομένων της αγοράς δημιουργεί ένα αίσθημα ανακούφισης, το οποίο ωστόσο δεν πρέπει επουδενί να μεταφραστεί σε εφησυχασμό. Είναι σαφές πως η δυναμική της Κρήτης παραμένει ισχυρή. Οι προκρατήσεις, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, εξελίσσονται με εξαιρετικά θετικό πρόσημο, διατηρώντας ρυθμούς αντίστοιχους με τις προσδοκίες των επαγγελματιών. Το κλίμα κατά τη διάρκεια των επαφών στο Βερολίνο περιγράφεται ως απόλυτα ομαλό, χωρίς να καταγράφονται αιφνίδιες αλλαγές στρατηγικής ή διαφοροποιήσεις στη στάση των μεγάλων τουριστικών οργανισμών και των ξενοδόχων.
Οι πιέσεις των Tour Operators
Αυτό που έχει ίσως τη μεγαλύτερη βαρύτητα για την ψυχολογία της αγοράς είναι το γεγονός ότι μέχρι και αυτή τη στιγμή δεν έχει σημειωθεί καμία απολύτως ακύρωση προγραμματισμένης πτήσης. Το συγκεκριμένο στοιχείο αποτελεί την πιο σαφή ψήφο εμπιστοσύνης προς το νησί μας. Επιβεβαιώνει ότι οι ευρωπαϊκές αγορές, παρά τις όποιες εσωτερικές τους δυσκολίες, εξακολουθούν να θεωρούν την Κρήτη ως έναν από τους πλέον ασφαλείς, αξιόπιστους και ελκυστικούς προορισμούς της Μεσογείου. Η θεμελίωση αυτής της εμπιστοσύνης έχει χτιστεί με κόπο δεκαετιών από τους ντόπιους επιχειρηματίες και τους εργαζόμενους και αποδεικνύεται ικανή να συγκρατήσει τον βασικό κορμό των αφίξεων.
Ωστόσο, κάτω από αυτή την επιφάνεια της φαινομενικής ηρεμίας και της σταθερότητας των προκρατήσεων, υποβόσκει μια τεράστια, δομική ανησυχία που απειλεί να αλλάξει τους κανόνες του παιχνιδιού. Το πεδίο της μάχης για τη φετινή χρονιά δεν θα κριθεί σε αυτούς που έχουν ήδη κλείσει τις διακοπές τους, αλλά σε εκείνους που περιμένουν. Το μεγάλο, σκοτεινό σύννεφο πάνω από την τουριστική βιομηχανία εντοπίζεται στη συμπεριφορά των κρατήσεων της τελευταίας στιγμής, των γνωστών σε όλους μας last minute bookings.
Το κόστος των καυσίμων
Ο φόβος που εκφράζεται ανοιχτά πλέον από τους επαγγελματίες πηγάζει από μια εξωγενή, παγκόσμια κρίση, η οποία δεν είναι άλλη από τo συνεχιζόμενo ράλι στο κόστος των καυσίμων και ευρύτερα στην αγορά της ενέργειας.
Η εξίσωση είναι αδυσώπητη και απολύτως γραμμική. Η ραγδαία αύξηση της τιμής των καυσίμων μεταφράζεται αναπόφευκτα σε κατακόρυφη αύξηση του λειτουργικού κόστους των αεροπορικών εταιρειών. Αυτό το κόστος, με τη σειρά του, μετακυλίεται βίαια στην τιμή του αεροπορικού εισιτηρίου. Για τον μέσο Ευρωπαίο πολίτη, ο οποίος βλέπει καθημερινά το διαθέσιμο εισόδημά του να ροκανίζεται από τον πληθωρισμό στη χώρα του, το πανάκριβο αεροπορικό εισιτήριο καθιστά ολόκληρο το τουριστικό πακέτο σχεδόν απαγορευτικό. Σε αυτό ακριβώς το σημείο ενεργοποιείται ένας φαύλος κύκλος πιέσεων, τον οποίο εμείς εδώ στο Λασίθι γνωρίζουμε πολύ καλά από το παρελθόν, αλλά φέτος τον βλέπουμε να έρχεται με πολλαπλάσια ένταση.
Τα ανθεκτικά θεμέλια του κρητικού τουρισμού
Οι μεγάλοι Tour Operators, βλέποντας τον κίνδυνο να τους μείνουν αδιάθετα πακέτα εξαιτίας των ακριβών πτήσεων, αναζητούν διέξοδο προκειμένου να ρίξουν το συνολικό κόστος που προσφέρουν στον πελάτη. Και όπως συμβαίνει σχεδόν νομοτελειακά σε αυτές τις περιπτώσεις, η πίεση μεταφέρεται στον τελευταίο κρίκο της αλυσίδας: τον ξενοδόχο. Η απαίτηση των ξένων πρακτορείων είναι ξεκάθαρη και ωμή. Ζητούν από τις ξενοδοχειακές μονάδες να προχωρήσουν σε γενναίες εκπτώσεις, να ρίξουν τις τιμές των δωματίων και να δημιουργήσουν ελκυστικές προσφορές της τελευταίας στιγμής, ώστε να αντισταθμιστεί η ζημιά από το κόστος των πτήσεων.
Εδώ όμως ακριβώς συναντάμε το μεγάλο αδιέξοδο της φετινής χρονιάς. Ο κρητικός ξενοδόχος του 2026 δεν έχει απολύτως κανένα περιθώριο ελιγμού. Όπως χαρακτηριστικά και απολύτως ρεαλιστικά τονίζεται από ανθρώπους της αγοράς, είναι πρακτικά αδύνατον για τα καταλύματα να απορροφήσουν αυτή την πίεση κάνοντας προσφορές. Και ο λόγος είναι προφανής. Η ίδια ενεργειακή κρίση που εκτοξεύει την τιμή της κηροζίνης για τα αεροπλάνα, εκτοξεύει ταυτόχρονα και τα λειτουργικά έξοδα του κάθε ξενοδοχείου στον Άγιο Νικόλαο, στην Ελούντα, στην Ιεράπετρα και στη Σητεία. Η αύξηση στα καύσιμα συμπαρασύρει ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα. Σημαίνει αυτόματα τρομακτική αύξηση στο κόστος των τροφίμων, στο κόστος μεταφοράς των πρώτων υλών, στο κόστος ηλεκτροδότησης και ψύξης των τεράστιων μονάδων. Πώς μπορεί, λοιπόν, μια επιχείρηση που βλέπει τα έξοδά της να πολλαπλασιάζονται καθημερινά, να μειώσει την τιμή του προϊόντος της; Η απάντηση είναι απλή: δεν μπορεί, παρά μόνο αν αποφασίσει να κάνει εκπτώσεις στην ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών ή αν επιλέξει να οδηγηθεί μαθηματικά στην οικονομική καταστροφή.
Εξοικειωμένοι με μεταναστευτικό και κρίσεις
Μέσα σε όλο αυτό το πολύπλοκο μακροοικονομικό περιβάλλον, έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον να παρατηρήσουμε πώς οι ευρωπαϊκές αγορές φιλτράρουν άλλου είδους κρίσεις, οι οποίες στο παρελθόν αποτελούσαν μόνιμο πονοκέφαλο. Ένα τέτοιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το μεταναστευτικό ζήτημα, το οποίο απασχολεί έντονα τη γεωπολιτική σκακιέρα της Μεσογείου. Είναι εντυπωσιακό, αλλά ταυτόχρονα και ενδεικτικό της αλλαγής της κοινωνικής ψυχολογίας, το γεγονός ότι οι Ευρωπαίοι ταξιδιώτες δεν φαίνονται πλέον να επηρεάζονται στις αποφάσεις τους για διακοπές από τις μεταναστευτικές ροές. Η εξήγηση που δίνεται από τους ειδικούς του κλάδου είναι κυνική αλλά αληθινή. Οι πολίτες της Κεντρικής και Βόρειας Ευρώπης έχουν πλέον ενσωματώσει αυτή την πραγματικότητα στην κοσμοθεωρία τους. Αντιμετωπίζουν αντίστοιχα ή και πολύ πιο έντονα προβλήματα κοινωνικής συνοχής και μεταναστευτικών ροών μέσα στις ίδιες τους τις πόλεις, στις ίδιες τους τις χώρες. Συνεπώς, η γεωγραφική εγγύτητα της Ελλάδας στα εξωτερικά σύνορα της Ευρώπης δεν αποτελεί πια αποτρεπτικό παράγοντα για αυτούς. Το έχουν συνηθίσει, και η προτεραιότητά τους παραμένει η εξεύρεση ενός ποιοτικού καταλύματος σε ένα όμορφο φυσικό περιβάλλον.
Στόχος το οικονομικό αποτέλεσμα που σώζει τη σεζόν
Αυτό βεβαίως δεν σημαίνει ότι η τουριστική βιομηχανία λειτουργεί σε καθεστώς ανοσίας. Η ευρύτερη γειτονιά μας παραμένει μια εξαιρετικά εύφλεκτη ζώνη. Όπως επισημαίνουν οι αναλυτές, η σημερινή ομαλή πορεία θα μπορούσε να ανακοπεί μόνο εάν υπάρξουν ακραίες γεωπολιτικές εκτροπές, γεγονότα δηλαδή τεράστιας κλίμακας που θα κλονίσουν συθέμελα το αίσθημα ασφάλειας σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Εφόσον όμως αποφύγουμε ένα τέτοιο σκοτεινό σενάριο, το οποίο κανείς δεν θέλει καν να σκέφτεται, η σεζόν αναμένεται να κυλήσει ομαλά ως προς τις ροές των επισκεπτών.
Συνοψίζοντας την εικόνα που διαμορφώνεται σήμερα, λίγο πριν την επίσημη έναρξη της καλοκαιρινής περιόδου του 2026, οδηγούμαστε σε ένα ξεκάθαρο συμπέρασμα. Ο τουρισμός της Κρήτης και του Λασιθίου καλείται να δώσει φέτος μια μάχη όχι τόσο για την αύξηση των αφίξεων, αλλά κυρίως για την προστασία του οικονομικού του αποτελέσματος. Το να γεμίσουν τα ξενοδοχεία είναι το μισό στοίχημα. Το άλλο μισό, και ίσως το πιο κρίσιμο για την επιβίωση της τοπικής οικονομίας, είναι τα ξενοδοχεία αυτά να δουλέψουν με όρους υγιούς επιχειρηματικότητας και όχι υπό το καθεστώς εκβιαστικών μειώσεων. Η περιοχή μας έχει επενδύσει πάρα πολλά στην ποιότητα. Έχουμε αναβαθμίσει τις υποδομές μας, έχουμε παντρέψει τον τουρισμό με την εξαιρετική τοπική μας γαστρονομία και έχουμε αναδείξει την αυθεντικότητα του κρητικού τοπίου. Αυτό το υπεραξιακό προϊόν δεν μπορούμε και δεν πρέπει να το ξεπουλήσουμε στον βωμό της ακρίβειας των αεροπορικών καυσίμων. Απαιτείται στρατηγική ψυχραιμία από όλους τους εμπλεκόμενους φορείς, συνεργασία μεταξύ των τοπικών επιχειρήσεων και σταθερή προσήλωση στην παροχή υπηρεσιών υψηλού επιπέδου, οι οποίες στο τέλος της ημέρας είναι αυτές που πείθουν τον επισκέπτη ότι τα χρήματα που διέθεσε έπιασαν τόπο.
ΜΙΧΑΛΗΣ ΑΤΣΑΛΑΚΗΣ
- Από τη στήλη “ΙΧΝΗΛΑΣΙΕΣ” της έντυπης έκδοσης της ΑΝΑΤΟΛΗΣ
