Στην ημερίδα που διοργάνωσε η Δημοκρατική Συμπαράταξη Μηχανικών (ΔΗΣΥΜ) του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας (ΤΕΕ) με αντικείμενο το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό τοποθετήθηκε η Βουλευτής Λασιθίου και Τομεάρχης Τουρισμού του ΠΑΣΟΚ, Κατερίνα Σπυριδάκη, παρουσιάζοντας μια συνολική πολιτική προσέγγιση για τον τρόπο με τον οποίο οφείλει να σχεδιάζεται ο χωρικός προγραμματισμός του ελληνικού τουρισμού.
Κατά την παρέμβασή της, η κα Σπυριδάκη ξεκαθάρισε εξαρχής ότι η χώρα έχει ανάγκη από ένα νέο και σύγχρονο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό, επισημαίνοντας όμως ότι το σχέδιο που βρίσκεται σήμερα σε διαβούλευση δεν απαντά στα κρίσιμα στρατηγικά ερωτήματα για το μέλλον του ελληνικού τουρισμού και αντιμετωπίζει τον χωρικό σχεδιασμό ως μια τεχνική διαδικασία και όχι ως εργαλείο υλοποίησης μιας εθνικής τουριστικής πολιτικής.
Ξεκινώντας την ομιλία της, εξήγησε ότι η ανάγκη αναθεώρησης του ισχύοντος πλαισίου είναι κοινή διαπίστωση τόσο της αγοράς όσο και των τοπικών κοινωνιών.
Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε: «Η χώρα χρειαζόταν ένα νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό. Το ζητούσαν οι επιχειρήσεις. Το ζητούσαν οι επενδυτές. Το ζητούσαν οι τοπικές κοινωνίες. Το ζητούσε η ίδια η ανάγκη να αποκτήσει επιτέλους η χώρα σταθερούς κανόνες, ασφάλεια δικαίου και έναν μακροπρόθεσμο σχεδιασμό για τον σημαντικότερο παραγωγικό της κλάδο.»
Στη συνέχεια έθεσε το βασικό πολιτικό ερώτημα της παρέμβασής της, εξηγώντας ότι ένα χωροταξικό σχέδιο δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως ένας απλός χάρτης χρήσεων γης ή ως ένας κατάλογος επιτρεπόμενων δραστηριοτήτων.
Όπως σημείωσε: «Γιατί τι είναι τελικά ένα Χωροταξικό για τον Τουρισμό; Είναι απλώς ένας χάρτης με χρήσεις γης; Είναι μία λίστα με επιτρεπόμενες και μη επιτρεπόμενες δραστηριότητες; Είναι ένας κατάλογος απαγορεύσεων; Όχι. Ένα χωροταξικό για τον τουρισμό οφείλει να είναι κάτι πολύ περισσότερο. Οφείλει να μας δείχνει τι έχουμε, πού το έχουμε, πού μπορούμε να αναπτυχθούμε, πόσο μπορούμε να αναπτυχθούμε, με ποιους όρους μπορούμε να αναπτυχθούμε και κυρίως να απαντά γιατί επιλέγουμε αυτή την ανάπτυξη και όχι κάποια άλλη.»
Η Βουλευτής υπογράμμισε ότι το πρώτο και σημαντικότερο πρόβλημα του σχεδίου είναι πως επιχειρεί να οργανώσει χωρικά τον τουρισμό χωρίς να έχει προηγηθεί η διαμόρφωση μιας ολοκληρωμένης εθνικής στρατηγικής για τον κλάδο.
Όπως χαρακτηριστικά τόνισε: «Το Χωροταξικό είναι η χωρική έκφραση της τουριστικής πολιτικής της χώρας μας. Είναι το εργαλείο που μεταφράζει στον χώρο την εθνική στρατηγική για τον τουρισμό. Και εδώ ακριβώς βρίσκεται το πρώτο και μεγαλύτερο πρόβλημα αυτού του σχεδίου. Προσπαθεί να οργανώσει χωρικά τον τουρισμό, χωρίς να έχει προηγηθεί η εθνική στρατηγική που καλείται να υπηρετήσει. Δεν μπορεί να προηγείται το εργαλείο από τη στρατηγική. Δεν μπορεί να προηγείται ο χάρτης από το όραμα.»
Αναπτύσσοντας περαιτέρω τη θέση της, έθεσε μια σειρά κρίσιμων ερωτημάτων για το τουριστικό μοντέλο που επιδιώκει η χώρα τα επόμενα χρόνια.
Όπως ανέφερε: «Ποιο είναι το μοντέλο του ελληνικού τουρισμού που θέλει η Κυβέρνηση για τα επόμενα δέκα ή είκοσι χρόνια; Ποια Ελλάδα θέλει να αναδείξει; Ποιοι προορισμοί πρέπει να ενισχυθούν; Θέλουμε περισσότερους επισκέπτες; Θέλουμε μεγαλύτερη κατά κεφαλήν δαπάνη; Θέλουμε επιμήκυνση της τουριστικής περιόδου; Θέλουμε νέους προορισμούς; Θέλουμε περισσότερες ειδικές μορφές τουρισμού; Ή μήπως θέλουμε όλα αυτά μαζί; Και αν ναι, πώς θα το επιτύχουμε; Μέσω των απαγορεύσεων;»
Η κα Σπυριδάκη στάθηκε ιδιαίτερα και στον ρόλο του Υπουργείου Τουρισμού, σημειώνοντας ότι θα έπρεπε να βρίσκεται στον πυρήνα του σχεδιασμού και όχι να παρακολουθεί τις εξελίξεις.
Όπως χαρακτηριστικά είπε: «Το Υπουργείο Τουρισμού εμφανίζεται περισσότερο ως παρατηρητής μιας διαδικασίας που αφορά τον ίδιο τον πυρήνα των αρμοδιοτήτων του, παρά ως ο φορέας που καθορίζει το μέλλον του ελληνικού τουρισμού.»
Σημαντικό μέρος της ομιλίας της αφιερώθηκε στον τρόπο με τον οποίο το προτεινόμενο σχέδιο προσεγγίζει τους τουριστικούς προορισμούς, επισημαίνοντας ότι η τουριστική ανάπτυξη δεν μπορεί να αξιολογείται αποκλειστικά με χωροταξικούς και πολεοδομικούς δείκτες.
Όπως ανέφερε: «Ένας τουριστικός προορισμός δεν είναι μόνο οι χρήσεις γης. Δεν είναι μόνο οι συντελεστές δόμησης. Είναι οι άνθρωποί του, οι επιχειρήσεις του, οι εργαζόμενοί του, η ταυτότητά του, η εμπειρία που υπόσχεται στον επισκέπτη, η δυνατότητά του να δημιουργεί θέσεις εργασίας, να παράγει εισόδημα και προστιθέμενη αξία για την τοπική κοινωνία. Κι όμως, το προτεινόμενο Χωροταξικό επιλέγει να προσεγγίσει τη δυναμική ενός προορισμού σχεδόν αποκλειστικά μέσα από στενούς χωροταξικούς και πολεοδομικούς δείκτες.»
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην έννοια της φέρουσας ικανότητας, υποστηρίζοντας ότι αντιμετωπίζεται λανθασμένα ως στατικός δείκτης και όχι ως δυναμικό εργαλείο σχεδιασμού.
Όπως χαρακτηριστικά τόνισε: «Η φέρουσα ικανότητα δεν είναι μία στατική έννοια. Δεν είναι μία ταμπέλα που κολλάμε σε έναν προορισμό και τελειώνει εκεί η συζήτηση. Η φέρουσα ικανότητα μπορεί να ενισχυθεί. Με καλύτερες υποδομές. Με καλύτερη διαχείριση. Με καλύτερο σχεδιασμό. Με επενδύσεις που αναβαθμίζουν τον τόπο. Με πολιτικές που αυξάνουν την ανθεκτικότητα του προορισμού. Γιατί ο στόχος της τουριστικής πολιτικής δεν είναι να χαρακτηρίζει έναν προορισμό ως κορεσμένο. Ο στόχος είναι να του δίνει τα εργαλεία ώστε να αξιοποιεί, με βιώσιμο τρόπο, το μέγιστο των δυνατοτήτων του.»
Η Βουλευτής υπογράμμισε ακόμη ότι η Ελλάδα δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως ένας ενιαίος και ομοιογενής τουριστικός προορισμός, καθώς κάθε περιοχή διαθέτει διαφορετικά χαρακτηριστικά, ανάγκες και αναπτυξιακές δυνατότητες.
Όπως σημείωσε: «Η Ελλάδα δεν είναι ένας ενιαίος τουριστικός προορισμός και αυτό είναι στρατηγικό πλεονέκτημα. Είναι δεκάδες διαφορετικοί κόσμοι. Δεν μπορεί η ίδια λογική να εφαρμόζεται στην Πάρο, στη Σαμοθράκη, στην Κρήτη και στην Αστυπάλαια. Δεν μπορεί η ίδια πολιτική να αντιμετωπίζει με τον ίδιο τρόπο προορισμούς που βρίσκονται σε τελείως διαφορετικό στάδιο ανάπτυξης. Γιατί η μεγαλύτερη δύναμη του ελληνικού τουρισμού είναι ακριβώς η διαφορετικότητά του.»
Στο ίδιο πλαίσιο εξέφρασε τον έντονο προβληματισμό της για το ενδεχόμενο δημιουργίας ενός τουρισμού δύο ταχυτήτων, επισημαίνοντας ότι αρκετές από τις προτεινόμενες ρυθμίσεις φαίνεται να επιβαρύνουν δυσανάλογα τις μικρές και μεσαίες τουριστικές επιχειρήσεις.
Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε: «Οι αυξημένες αρτιότητες, τα όρια κλινών και οι περιορισμοί που εισάγονται, ποιον επηρεάζουν τελικά περισσότερο; Τον μικρό οικογενειακό επιχειρηματία; Το ξενοδοχείο που θέλει να εκσυγχρονιστεί; Τη μικρή επένδυση που θέλει να αναβαθμιστεί; Ή τα μεγάλα οργανωμένα επενδυτικά σχήματα που εξακολουθούν να διαθέτουν πολλαπλές δυνατότητες ανάπτυξης; Γιατί αν τελικά δημιουργούμε έναν τουρισμό δύο ταχυτήτων, τότε δεν υπηρετούμε ούτε τη βιώσιμη ανάπτυξη ούτε τη χωρική δικαιοσύνη.»
Κλείνοντας την ομιλία της, η κα Σπυριδάκη υπογράμμισε ότι το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι η διαχείριση των περιορισμών αλλά ο σχεδιασμός του μέλλοντος του ελληνικού τουρισμού.
Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε: «Δεν αρκεί να χαρακτηρίζεις μία περιοχή ώριμη ή κορεσμένη. Το πραγματικό ζητούμενο είναι τι κάνεις από εκεί και πέρα. Πώς θα αυξήσεις την ανταγωνιστικότητά της; Πώς θα αναβαθμίσεις το τουριστικό προϊόν; Πώς θα ενισχύσεις τις ειδικές μορφές τουρισμού; Πώς θα συνδέσεις τον τουρισμό με την τοπική παραγωγή; Πώς θα κρατήσεις την προστιθέμενη αξία στον τόπο; Πώς θα εξασφαλίσεις ότι οι πόροι που παράγει ο τουρισμός επιστρέφουν στις ίδιες τις τοπικές κοινωνίες; Γιατί αν δεν υπάρχουν απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα, τότε το Χωροταξικό παύει να είναι εργαλείο τουριστικής ανάπτυξης. Γίνεται απλώς ένα εργαλείο διαχείρισης περιορισμών. Και η Ελλάδα δεν έχει ανάγκη από έναν τουρισμό που απλώς διαχειρίζεται τα προβλήματά του. Έχει ανάγκη από έναν τουρισμό που σχεδιάζει το μέλλον του.»
