Σε μια κρίσιμη συγκυρία για τη χώρα, με τις γεωπολιτικές αλλαγές να διαμορφώνουν ένα ρευστό τοπίο και την εθνική οικονομία να αναζητά σταθερό βηματισμό, η Ένωση Περιφερειών Ελλάδας (ΕΝΠΕ) έστειλε το δικό της σαφές μήνυμα για την ανάγκη η περιφερειακή αυτοδιοίκηση να λειτουργήσει πλήρως στην πράξη. Και η φωνή που ξεχώρισε, συμπυκνώνοντας το μεγάλο διακύβευμα της επόμενης ημέρας για την Αυτοδιοίκηση, ήταν αυτή του Περιφερειάρχη Κρήτης και Α΄ Αντιπροέδρου της ΕΝΠΕ, Σταύρου Αρναουτάκη.
Η παρέμβασή του στη Γενική Συνέλευση της Ένωσης, την Πέμπτη 13 Νοεμβρίου, αποτέλεσε μια ομιλία υψηλού συμβολισμού, που έθεσε με απόλυτη σαφήνεια τον πήχη των προσδοκιών ενόψει του Νέου Κώδικα της Αυτοδιοίκησης. Ο κ. Αρναουτάκης δεν μίλησε μόνο για την αναγκαιότητα να προχωρήσουν απαιτούμενες αλλαγές. Μίλησε ουσιαστικά για μια «χειραφέτηση» της Αυτοδιοίκησης από τον εναγκαλισμό και τον έλεγχο του κράτους. Μια πρακτική αντιαναπτυξιακή. Δεν ζήτησε απλώς να υπάρξουν αρμοδιότητες ξεκάθαρες αλλά απαίτησε τη μετάβαση από την Περιφερειακή Αυτοδιοίκηση στην «Περιφερειακή Διακυβέρνηση».
Αυτό είναι το μεγάλο στοίχημα. Και ο Περιφερειάρχης Κρήτης το έκανε σαφές προς κάθε κατεύθυνση, παρουσία και της πολιτικής ηγεσίας του Υπουργείου και των εκπροσώπων των κομμάτων. Το μήνυμα ήταν ότι οι Περιφέρειες δεν μπορούν και δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται πλέον ως «εκτελεστικός βραχίονας του κράτους». Αυτή η αντίληψη, που θέλει την περιφέρεια να εκτελεί απλώς εντολές και να διαχειρίζεται κονδύλια που αποφασίζονται κεντρικά, ανήκει στο παρελθόν.
Ο Σταύρος Αρναουτάκης περιέγραψε ένα εντελώς διαφορετικό μοντέλο. Αυτό των Περιφερειών ως «αναπτυξιακών μοχλών», ως «αυτόνομων πολιτικών πεδίων» που σχεδιάζουν και υλοποιούν πολιτικές «από τα κάτω προς τα πάνω». Ένα μοντέλο όπου η κοινωνία μετατρέπεται από «παθητικό σε ενεργό πολιτικό υποκείμενο».
Η παρέμβαση αυτή αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς έρχεται λίγο πριν την κατάθεση του νέου νομοθετικού πλαισίου. Ο κ. Αρναουτάκης, με την εμπειρία του, γνωρίζει καλά την «απροθυμία του κεντρικού κράτους», όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, «για μεταφορά αρμοδιοτήτων και λειτουργιών που συνοδεύονται από τους ανάλογους πόρους». Γι’ αυτό και χαρακτήρισε τον Νέο Κώδικα ως τη «Βίβλο» της Αυτοδιοίκησης, το κείμενο-ορόσημο που θα πρέπει να απαντήσει ρεαλιστικά σε αυτή την παθογένεια.
Ο Α΄ Αντιπρόεδρος της ΕΝΠΕ δεν δίστασε να περιγράψει τη σκληρή πραγματικότητα. Υπενθύμισε ότι η τοπική αυτοδιοίκηση στην Ελλάδα, παρά τις φιλόδοξες μεταρρυθμίσεις του παρελθόντος, παραμένει ουραγός μεταξύ των χωρών της ΕΕ και του ΟΟΣΑ σε όρους οικονομικής αυτοτέλειας, τόσο στα έσοδα όσο και στις δαπάνες. Ταυτόχρονα, παραμένει φορτωμένη με γραφειοκρατία και συγκεχυμένες διαδικασίες.
Το διακύβευμα, λοιπόν, δεν είναι μια ακόμη ανακατανομή αρμοδιοτήτων. Το διακύβευμα είναι η «γενναία αποκέντρωση». Είναι η δημιουργία ενός συστήματος όπου οι περιφερειακές αναπτυξιακές ταυτότητες θα μπορούν να συγκροτηθούν με σαφήνεια, μέσα από συμφωνίες με τις ζωντανές, δημιουργικές δυνάμεις κάθε τόπου.
Η ομιλία Αρναουτάκη δεν είχε το χαρακτήρα μιας θεσμικής τοποθέτησης στο πλαίσιο της διεκδίκησης που γνωρίζουμε από το κεντρικό κράτος. Ήταν η αποτύπωση ενός ολοκληρωμένου οράματος για έναν αναντικατάστατο δημοκρατικό θεσμό, που θεμελιώνεται στην «αδιαμεσολάβητη σχέση με τον πολίτη». Το μήνυμα προς την κυβέρνηση ήταν σαφές. Ο νέος κύκλος μεταρρυθμίσεων που ξεκινά, οφείλει να οδηγήσει στην ουσιαστική χειραφέτηση της Αυτοδιοίκησης και στη θεσμική της ολοκλήρωση. Μόνο έτσι η χώρα θα μπορέσει να αξιοποιήσει τα συγκριτικά πλεονεκτήματα των Περιφερειών της και να διατηρήσει τη θέση της στη ζώνη των ανεπτυγμένων οικονομικά χωρών.
ΜΙΧΑΛΗΣ ΑΤΣΑΛΑΚΗΣ
