Του Μανολη Πεπονη, Προεδρου του Εργατικου Κεντρου Λασιθιου
Παρακολουθούμε τα τελευταία χρόνια την συνεχώς αυξανόμενη αύξηση του τουρισμού στην Κρήτη αλλά και στο Νομό Λασιθίου. Μια αύξηση η οποία είναι ραγδαία και σύμφωνα με τις προβλέψεις, μετά την λειτουργία του νέου αεροδρομίου στο Καστέλι, θα προσεγγίζει ασύλληπτα νούμερα με δεδομένα μιας δεκαετίας πριν. Υπολογίζεται σε 15 εκατομμύρια επιβάτες μετά την πρώτη πενταετία λειτουργίας του, όταν το 2025 το αεροδρόμιο Νίκος Καζαντζάκης υποδέχθηκε περίπου δέκα εκατ. και χαρακτηρίστηκε χρονιά ρεκόρ. Αντιλαμβανόμαστε επομένως ότι ο τουρισμός στο νησί μας θα φτάσει σε νούμερα ανυπολόγιστα.
Εδώ όμως θα πρέπει να αρχίσομε να προβληματιζόμαστε αν οι φυσικοί πόροι του νησιού μας, οι δημόσιες υποδομές και το διαθέσιμο εργατικό δυναμικό θα έχουν την δυνατότητα να ανταπεξέλθουν σε πολλαπλάσια νούμερα επισκεπτών από τους μόνιμους κατοίκους. Μια συζήτηση που όποτε τεθεί σε διάλογο, το λιγότερο υποβιβάζεται. Ας υποθέσομε όμως ότι αυτή η συζήτηση είναι πρόωρη. Αυτό όμως που δεν είναι πρόωρο να συζητηθεί, αντίθετα πρέπει να μας απασχολεί διαχρονικά, είναι η διάχυση της ωφέλειας του τουρισμού στην τοπική κοινωνία. Ότι δηλαδή πρέπει να διασφαλίζεται τα οικονομικά κέρδη να μην περιορίζονται στις μεγάλες επιχειρήσεις μόνο, αλλά να διαχέονται και στην τοπική κοινωνία και μέσω των διαφόρων διαύλων, οικονομικών, κοινωνικών και θεσμικών να έχουν τελικούς αποδέκτες και τους κατοίκους της περιοχής.
Και είναι πολυποίκιλοι οι τρόποι διάχυσης των ωφελειών αυτών. Που δεν έχουν μόνο «άμεσο οικονομικό» αντίκτυπο αλλά εξ ίσου κοινωνικό και αναπτυξιακό. Στήριξη Μικρομεσαίων Επιχειρήσεων (MME), σύνδεση με πρωτογενή τομέα, επενδύσεις σε Υποδομές Κοινής Ωφέλειας κ.α.
Εξ ίσου όμως σημαντική είναι η συνεισφορά του τουρισμού στην δημιουργία θέσεων εργασίας. Ο τουρισμός εκτιμάται ότι συνεισφέρει άμεσα στο 16,5% της συνολικής απασχόλησης, ενώ αν συνυπολογιστούν οι έμμεσες θέσεις εργασίας, το ποσοστό αυξάνεται σημαντικά. Το σύνολο της απασχόλησης που δημιούργησε ο τουρισμός στην Ελλάδα κατά την αιχμή της σεζόν του 2025 εκτιμάται σε περίπου 713.000 έως 730.000 θέσεις εργασίας. Επομένως είναι κατανοητή η συνεισφορά του τουρισμού στην δημιουργία θέσεων εργασίας και στην απασχόληση ντόπιου εργατικού δυναμικού.
Όλοι αναγνωρίζουμε την προσφορά των εργαζόμενων στο να θεωρείται σήμερα ο τουρισμός η «βαριά βιομηχανία» της χώρας. Όλοι παραδεχόμαστε ότι οι εργαζόμενοι είναι αυτοί οι οποίοι με επαγγελματισμό και κυρίως με το αίσθημα φιλοξενίας που τους διακρίνει και στην περιοχή μας, ανέβασαν ψηλά τον πήχη ώστε να θεωρείται η Κρήτη και ειδικά ο Νομός μας και το Μεραμπέλο, προορισμός περιζήτητος και υψηλών προδιαγραφών. Σίγουρα συνέβαλαν σε αυτό και επιχειρηματίες, παλαιότεροι και νεότεροι με όραμα και κυρίως με γνώση ότι δεν αρκούν μόνο οι πράγματι εντυπωσιακές εγκαταστάσεις, αν δεν συνοδεύονται από το φιλότιμο, το αίσθημα φιλοξενίας και υπευθυνότητας και αυτών αλλά και του ντόπιου εργαζόμενου.
Δυστυχώς όμως πολλά άλλαξαν με την πάροδο του χρόνου και κυρίως σιγά σιγά επικράτησε η ψυχρή λογική των αριθμών έναντι των ανθρώπινων σχέσεων μεταξύ εργαζομένων-εργοδοτών. Με αποτέλεσμα ένα περιζήτητο επάγγελμα λίγα χρόνια πριν να απαξιώνεται σιγά σιγά, με ευθύνη του κράτους βασικά αλλά και της λογικής του μεγαλύτερου κέρδους και της επικράτησης ότι ο παράγοντας άνθρωπος-εργαζόμενος είναι σε δεύτερη μοίρα. Το αποτέλεσμα; «κροκοδείλια δάκρυα» για την έλλειψη εργατικών χεριών στον τουρισμό, αλλά καμιά προσπάθεια για να ανακτήσει ξανά ο κλάδος την ελκυστικότητα μερικών χρόνων πριν, όπου για να εργαστεί ένας εργαζόμενος σε «καλό ξενοδοχείο» (από άποψη μισθών, συμπεριφορών και συνθηκών εργασίας) πολλές φορές χρειαζόταν πολιτικό μέσο!! Ενώ με απλά βήματα θα μπορούσε να ελκύσει ξανά ντόπιους εργαζόμενους και ειδικά νέους, το αποφεύγουν μεθοδικά οι υπεύθυνοι χάραξης τουριστικής πολιτικής.
– Αλήθεια γιατί πεισματικά και διαχρονικά δεν επεκτείνεται το ταμείο ανεργίας 2-3 μήνες όπως παλαιότερα ώστε να μπορούν οι εποχικά εργαζόμενοι να καλύψουν έστω βασικές ανάγκες κατά την διάρκεια του χειμώνα;
-Γιατί να μην ισχύει το επίδομα ανεργίας στους εποχικά εργαζόμενους, χωρίς όρους και προϋποθέσεις, στο 80%, όπως ισχύει και στο τακτικό επίδομα ανεργίας; Γατί δεν επαναφέρεται η απονομή του εφάπαξ στην 20ετία, όπως ίσχυε δεκαετίες πριν από τον νόμο Κατρούγκαλου;
– Γιατί δεν ενισχύονται οι ελεγκτικοί μηχανισμοί ώστε να μπορούν να διασφαλίσουν αξιοπρεπείς όρους αμοιβής και εργασίας των εργαζομένων, καθώς και την υγεία και την ασφάλειά τους;
– Γιατί ενώ η εκπαίδευση στον τουρισμό και τον επισιτισμό αποτελεί στρατηγικό πυλώνα για την ανάπτυξη, την ποιότητα και τη βιωσιμότητα του τουριστικού προϊόντος, ιδιαίτερα για χώρες όπως η Ελλάδα, όπου ο κλάδος αποτελεί την «ατμομηχανή» της οικονομίας, εν τούτοις συστηματικά έχει υποβαθμιστεί στην χώρα μας τα τελευταία χρόνια; Οι σχολές στου Κοκκίνη Χάνι που για δεκαετίες παρείχαν αξιόλογα μικρομεσαία στελέχη έχουν κλείσει εδώ και χρόνια, οι δυο ΑΣΤΕ (Κρήτης και Ρόδου) αναβαθμίζονται κάθε τόσο… επικοινωνιακά, τα ταχύρρυθμα σεμινάρια για εμπειρικά εργαζόμενους λιγόστεψαν και έχει μείνει η μόνιμη επωδός ότι δεν υπάρχουν εξειδικευμένα στελέχη στοντουρισμό…
Αντί λοιπόν η πολιτεία να δώσει λύσεις απλά και χωρίς μεγάλο κόστος, θεωρεί ότι η εισαγωγή 80.000 εργαζομένων και μάλιστα όχι εξειδικευμένων από τρίτες χώρες, είναι το «μάνα εξ ουρανού».
Και θεωρώ ότι δεν είναι λύση, όχι για ρατσιστικούς λόγους (μακριά από μένα τέτοιες αντιλήψεις), αλλά καθαρά και μόνο από την εμπειρία μου και την πεποίθηση μου ότι οι εργαζόμενοι στον τουρισμό και τη φιλοξενία, απετέλεσαν και αποτελούν το κρισιμότερο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα του ελληνικού τουριστικού προϊόντος, με την φιλοξενία και το υψηλό επίπεδο εξυπηρέτησης να παραμένουν διαχρονικά τα στοιχεία που καθορίζουν την επιτυχία του ελληνικού τουρισμού. Αρκετές έρευνες καταδεικνύουν ότι ο κλάδος φιλοξενίας και τουρισμού, για να προσελκύσει κυρίως νέους εργαζόμενους χρειάζεται να επενδύσει περισσότερο στην αναγνώριση, την εκπαίδευση, στις συνθήκες εργασίας, στην επαγγελματική εξέλιξη και τις παροχές, ώστε να παραμείνει ελκυστικός και να υποστηρίξει τις φιλοδοξίες των εργαζομένων του. Στις σκανδιναβικές χώρες η φιλοξενία αντιμετωπίστηκε τα τελευταία χρόνια ως κανονική επαγγελματική διαδρομή και στην Ελλάδα, αντίθετα, το πρόβλημα της στελέχωσης παραμένει εγκλωβισμένο σε έναν φαύλο κύκλο. Η έντονη εποχικότητα, η περιορισμένη διαθεσιμότητα προσιτής στέγασης για εργαζόμενους σε τουριστικές περιοχές, η αποσπασματική σύνδεση εκπαίδευσης και αγοράς εργασίας, δημιουργούν ένα περιβάλλον που δυσκολεύεται να ανταγωνιστεί άλλα ευρωπαϊκά μοντέλα στην προσέλκυση εργαζομένων και ειδικά νέων στον τουρισμό. Το αποτέλεσμα; Μεταξύ των νέων που μεταναστεύουν στο εξωτερικό, πάρα πολλοί να είναι και από τον κλάδο του τουρισμού!
Μανόλης Πεπόνης
Πρόεδρος Εργατοϋπαλληλικού Κέντρου Λασιθίου
