Ομιλία του Διευθυντή του ΓΕΛ Σητείας Μανόλη Τσιφετάκη στην Τελετή Αποφοίτησης:
Κύριε Δήμαρχε, κύριε Αντιδήμαρχε, κύριε Γαλανάκη πρόεδρε της Στέγης Βιτσέντζος Κορνάρος
Αγαπητοί συνάδελφοι, αγαπητοί γονείς, αγαπημένα μας παιδιά,
Κάθε χρόνο, σε μια βραδιά σαν τη σημερινή, επιστρέφουν σχεδόν οι ίδιες λέξεις. Μιλάμε για το τέλος μιας διαδρομής, για μια καινούργια αρχή, για τα όνειρα που ανοίγονται μπροστά στους νέους ανθρώπους που αποχαιρετούν το σχολείο τους. Και είναι φυσικό. Οι αποφοιτήσεις είναι γιορτές και οι γιορτές θέλουν αισιοδοξία. Σκέφτομαι όμως ότι η ζωή, την οποία τώρα ξεκινάτε να γνωρίζετε λίγο πιο αυτόνομα, είναι πολύ πιο σύνθετη από όσα συνήθως χωρούν σε μια βραδιά σαν τη σημερινή.
Γιατί η ζωή δεν αποτελείται μόνο από στόχους που κατακτώνται, από επιτυχίες που γιορτάζονται και από όνειρα που πραγματοποιούνται. Περιλαμβάνει και στιγμές αμφιβολίας, απογοήτευσης, αναθεώρησης. Περιλαμβάνει και εκείνες τις φορές που ο άνθρωπος συνειδητοποιεί ότι τα πράγματα δεν εξελίχθηκαν όπως τα είχε σχεδιάσει. Και ίσως αυτό να είναι κάτι που δεν συζητούμε αρκετά.
Ζούμε σε μια εποχή που συχνά μας δημιουργεί την εντύπωση ότι οι ζωές των άλλων προχωρούν χωρίς εμπόδια, χωρίς να κάνουν λάθη, χωρίς να λυγίζουν. Ότι κάποιοι άνθρωποι ξέρουν από νωρίς τι θέλουν, ακολουθούν μια ευθύγραμμη πορεία και πετυχαίνουν ακριβώς όσα είχαν σχεδιάσει. Ωστόσο, η πραγματική ζωή των ανθρώπων πολύ απέχει από αυτό. Σχεδόν κανείς δεν πορεύεται χωρίς αβεβαιότητα. Σχεδόν κανείς δεν αποφεύγει τις διαψεύσεις. Και σχεδόν κανείς δεν φτάνει εκεί που βρίσκεται ακολουθώντας ακριβώς τη διαδρομή που είχε φανταστεί στα δεκαοκτώ του χρόνια.
Κάποτε θα διαπιστώσετε ότι πολλές από τις σημαντικές αποφάσεις της ζωής σας θα προκύψουν ύστερα από αναθεωρήσεις. Ότι δρόμοι που θεωρούσατε κλειστούς θα ανοιχτούν μπροστά σας και ότι άλλοι, που έμοιαζαν βέβαιοι, θα σας οδηγήσουν αλλού. Και αυτό δεν είναι αποτυχία, είναι η ζωή.
Όλοι σας, μέσα σε αυτά τα τρία χρόνια, αισθανθήκατε ότι αποτύχατε κάποια στιγμή. Μια χαμηλή επίδοση σε ένα διαγώνισμα, μια μέτρια προσπάθεια, μια σχέση που δεν ευδοκίμησε, κάτι που θέλατε πολύ και δεν βγήκε όπως το είχατε σκεφτεί. Υπήρξαν στιγμές που αμφισβητήσατε τον εαυτό σας. Ωστόσο αυτό, σίγουρα δεν σας καθιστά αποτυχημένους. Εξάλλου, ήταν απαραίτητο «να μη σας λείπει η λύπη» γιατί « μόνο αν πάθης, μπορείς και τί ΄ναι η χαρά να μάθης» (Ι. Γρυπάρης). Ήταν ακριβώς αυτές οι στιγμές που σας έκαναν πιο ώριμους, πιο δυνατούς, πιο ολοκληρωμένους.
Αυτό προσπαθήσαμε να σας μεταδώσουμε και εμείς εδώ — όχι να φοβάστε την αποτυχία, αλλά να την αξιοποιείτε. Να μη συνθηκολογείτε μπροστά της, αλλά και να μην την αγνοείτε. Να την κοιτάτε κατάματα και να της λέτε: «Έμαθα. Συνεχίζω». Το μόνο που μετράει είναι να μην αφήσετε την αποτυχία να σας καθορίσει. Να μείνει αυτό που είναι — ένας λόγος για αναστοχασμό και επαναπροσδιορισμό, όχι εμπόδιο στον δρόμο σας.
Αγαπημένα μας παιδιά,
Την προσεχή Πέμπτη θα ανακοινωθούν οι βαθμολογίες των Πανελλαδικών Εξετάσεων. Είναι απολύτως φυσικό να περιμένετε με αγωνία. Πίσω από αυτή την αγωνία βρίσκονται μήνες ή και χρόνια προσπάθειας, θυσιών, κόπου και προσδοκιών. Θα ήθελα να θυμάστε ότι η αξία ενός ανθρώπου δεν εξαντλείται ποτέ σε έναν αριθμό, σε μια επίδοση ή σε μια στιγμή της ζωής του, όποιος και αν είναι αυτός ο αριθμός, μικρός ή μεγάλος. Οι εξετάσεις αξιολογούν γνώσεις και δεξιότητες. Δεν μπορούν να μετρήσουν το ήθος του ανθρώπου: την καλοσύνη, την επιμονή, την εντιμότητα, την ευαισθησία, την ικανότητα να αγαπάς, να συνεργάζεσαι, να νοιάζεσαι για τους άλλους. Και αυτό διότι οι ποιότητες του κάθε ανθρώπου, τα στοιχεία που τελικά δίνουν νόημα στη ζωή και τον καθιστούν μοναδικό, είναι απεριόριστες και ανεξάντλητες, υπερβαίνοντας τα όρια κάθε βαθμολογικής κλίμακας.
Παρ’ όλα αυτά, η κοινωνία δεν χρειάζεται μόνο τους καλούς αλλά και τους καταρτισμένους. Οι εξετάσεις δεν μετρούν την αξία σας αλλά σας προετοιμάζουν για τη μετάβαση στην ενήλικη ζωή, όπου καθένας και καθεμία ξεχωριστά θα αναλάβετε έναν σημαντικό ατομικό και ταυτόχρονα συλλογικό ρόλο ως αναπόσπαστο μέρος μιας κοινωνίας όπου όλοι και όλες είναι απαραίτητοι/-ες και καλούνται να αφήσουν το προσωπικό τους αποτύπωμα, υπηρετώντας είτε τις επιστήμες είτε την τεχνολογία, είτε τα γράμματα είτε τις τέχνες, είτε τον άνθρωπο, είτε τα ζώα, είτε τη γη. Ανήκετε στη γενιά που ενηλικιώνεται σε έναν κόσμο όπου η τεχνητή νοημοσύνη δεν αποτελεί πλέον μια υπόσχεση για το μέλλον, αλλά παρεισφρέει με γοργό ρυθμό σε κάθε πτυχή της καθημερινότητάς μας επιφέροντας σαρωτικές αλλαγές σε όλους τους τομείς.
Δανείζομαι τα λόγια του Ευγένιου Αρανίτση, ο οποίος, με διορατική ματιά, σημείωνε ήδη από την προηγούμενη δεκαετία: «Είμαι πεπεισμένος ότι ζούμε το τρεμόπαιγμα της φλόγας ενός κόσμου που σβήνει». Πολλά από τα επαγγέλματα που γνωρίζουμε θα αλλάξουν. Κάποια θα εξαφανιστούν, ενώ άλλα, που σήμερα ακόμη δεν μπορούμε να φανταστούμε, θα αναδυθούν μέσα από τις ανάγκες της νέας εποχής. Οι δυνατότητες που θα έχετε στα χέρια σας θα είναι πολύ μεγαλύτερες από εκείνες που είχαν οι προηγούμενες γενιές. Η συμβολή της τεχνητής νοημοσύνης στον τομέα της Υγείας, της Παιδείας, της Άμυνας και σε κάθε πυλώνα που συνέχει μια κοινωνία και ένα κράτος δικαίου είναι αδιαμφισβήτητη. Η μετάβαση στο ψηφιακό σύμπαν, του οποίου αποτελούμε ιστορικό κομμάτι, ως μέρος της τέταρτης Βιομηχανικής Επανάστασης, συντελείται με ιλιγγιώδη ταχύτητα, αλλάζοντας συθέμελα τις έως τώρα ισορροπίες. Εδώ ελλοχεύει ο κίνδυνος, η παντοδυναμία του μέσου να υποσκελίσει τον άνθρωπο, που το δημιούργησε, καθιστώντας τον μοντέλο που πλέον έχει αποσυρθεί από την κυκλοφορία.
Σε αυτό το πλαίσιο κάποιοι θα ισχυρισθούν ότι ο άνθρωπος θα γίνεται ολοένα και λιγότερο σημαντικός, όπως πιστεύεται σε κάθε εποχή που φέρνει μαζί της την αγωνία του καινούργιου. Πιστεύω ακράδαντα ότι συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο. Σε έναν κόσμο όπου οι μηχανές θα μπορούν να δίνουν απαντήσεις, θα αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη αξία οι άνθρωποι που ξέρουν να θέτουν τα σωστά ερωτήματα. Σε έναν κόσμο όπου η πληροφορία θα παράγεται με πρωτοφανή ταχύτητα, θα αποδεικνύεται ακόμη πιο πολύτιμη η κρίση, η υπευθυνότητα και η ικανότητα να ξεχωρίζει κανείς το αληθινό από το ψευδές. Και σε έναν κόσμο όπου πολλά θα αυτοματοποιηθούν, εκείνο που θα παραμένει βαθιά ανθρώπινο και αναντικατάστατο θα είναι η ενσυναίσθηση, η δημιουργικότητα, η συνεργασία, η αγάπη, η αίσθηση δικαιοσύνης, η ανάγκη μας να δίνουμε νόημα σε όσα ζούμε, οι αξίες, οι ιδέες και οι αρχές που έχουμε ταχθεί, οι εκπαιδευτικοί, να εμφυσούμε σε εσάς, όπως και στους προηγούμενους από εσάς αλλά και στους επόμενους από εσάς, στο πλαίσιο του δικού μας ρόλου στην κοινωνία της οποίας είμαστε μέρος.
Ως εκπαιδευτικοί, περάσαμε αρκετά χρόνια μαζί σας. Σας είδαμε να αλλάζετε, να ωριμάζετε, να γελάτε, να αγχώνεστε, να συγκρούεστε, να συμφιλιώνεστε, να απογοητεύεστε, να πεισμώνετε και να ξαναπροσπαθείτε. Και αν υπάρχει κάτι που μας γεμίζει αισιοδοξία, δεν είναι μόνον οι επιδόσεις σας. Είναι το ότι πίσω και πέρα από αυτές βλέπουμε νέους ανθρώπους με ευαισθησίες, με προβληματισμούς, με χιούμορ, με ανθρωπιά. Διότι σε έναν κόσμο όπου όλα αλλάζουν, «σημασία έχει να παραμένεις άνθρωπος» (Κ. Γώγου).
Αγαπητοί γονείς,
απόψε, δικαιολογημένα, αισθάνεστε υπερηφάνεια. Μαζί με τα παιδιά σας ολοκληρώνετε και εσείς μια μεγάλη διαδρομή. Δεν ήταν πάντοτε εύκολη. Είχε χαρές, αγωνίες, διαφωνίες, συγκρούσεις, στιγμές που ανησυχήσατε, που φοβηθήκατε, στιγμές που χρειάστηκε να κάνετε ιώβεια υπομονή, να υποχωρήσετε, να αγκαλιάστε, να ενθαρρύνετε, να δρέψετε τους καρπούς της παιδείας και της ανατροφής που δώσατε, να εμπιστευθείτε τα παιδιά σας και να πιστέψετε στις δυνάμεις τους.
Αυτό είναι και το πιο δύσκολο κομμάτι της γονεϊκότητας: Να μαθαίνει κανείς να κάνει ένα βήμα πίσω, χωρίς όμως να απομακρύνεται. Να αφήνει χώρο στα παιδιά του/της να αναπτύξουν την προσωπικότητά τους, να ακολουθήσουν τα δικά τους «θέλω» και να χαράξουν τον δικό τους δρόμο, παραμένοντας πάντοτε διαθέσιμος/-η ως σταθερό σημείο αναφοράς.
Αγαπητοί/-ες συνάδελφοι,
σε εποχές που οι αλλαγές μοιάζουν συντελειακές, η Παιδεία και ειδικότερα η Εκπαίδευση εξακολουθεί να στηρίζεται στην ίδια βαθιά ανθρώπινη βάση: στη σχέση ανάμεσα στον εκπαιδευτικό και τον μαθητή. Σε κάθε ώρα που αφιερώσαμε στο πλαίσιο της εκπαιδευτικής διαδικασίας μέσα στην τάξη, σε κάθε συζήτηση που ξεπέρασε τα όρια του μαθήματος, σε κάθε φορά που μείναμε λίγο παραπάνω για έναν μαθητή ή μαθήτρια που είχε ανάγκη αντικατοπτρίζεται αυτή η αδιάρρηκτη σχέση. Σήμερα απολαμβάνουμε τους καρπούς αυτής της προσπάθειας. Και άξιζε κάθε λεπτό της.
Και αν κάτι μας ανταμείβει, είναι αυτές ακριβώς οι στιγμές. Το να βλέπουμε τους μαθητές και τις μαθήτριές μας να αποφοιτούν από το σχολείο έτοιμοι/-ες να χορέψουν πάνω στο φτερό του καρχαρία (Ν. Καββαδίας), να αναλάβουν την ευθύνη της ζωής τους και να κατακτήσουν τον κόσμο.
Σας ευχαριστώ μέσα από την καρδιά μου που για άλλη μια χρονιά εργαστήκατε με το ήθος, τη συνέπεια και την υπευθυνότητα που σας διακρίνουν τιμώντας την εμπιστοσύνη των γονέων στο σχολείο μας συμβάλλοντας ώστε το Γενικό Λύκειο Σητείας να σημειώσει και φέτος επιτυχίες και διακρίσεις αναδεικνύοντας τις ιδιαίτερες κλίσεις και δεξιότητες των μαθητών και των μαθητριών μας και προάγοντας την εξωστρέφεια προς την κοινωνία.
Αγαπημένα μας παιδιά,
επανερχόμενος σε εσάς, δεν ξέρω πού θα σας βρει η ζωή τα επόμενα χρόνια. Ούτε εσείς το γνωρίζετε. Θα σας οδηγήσει σε τόπους που δεν έχετε φανταστεί, θα σας χαρίσει ανθρώπους που ακόμη δεν γνωρίζετε, θα σας φέρει μπροστά σε διλήμματα και επιλογές που σήμερα δεν μπορείτε καν να προβλέψετε. Εύχομαι μόνο, σε όποια διαδρομή και αν ακολουθήσετε, να μη βιαστείτε να γίνετε κάτι άλλο από αυτό που είστε. Να κρατήσετε την ευαισθησία σας, την αλληλεγγύη σας, την αξιοπρέπειά σας, την περιέργεια για τη γνώση, τη χαρά της δημιουργίας και την πίστη στους ανθρώπους. Και αν τα πράγματα δεν έρθουν όπως τα περιμένατε —γιατί αυτό αναπόφευκτα θα συμβεί κάποια στιγμή σε όλους μας— να έχετε την υπομονή να δώσετε στον εαυτό σας χρόνο και ηρεμία για να συνεχίσετε την προσπάθειά σας στον δρόμο για την αυτοπραγμάτωση, τη δική σας «Ιθάκη». Και όταν, αργότερα, πολύ αργότερα, «θα αράξετε στο νησί», «πλούσιοι», «σοφοί» και «με τόση πείρα», τότε θα καταλάβετε «η Ιθάκες τί σημαίνουν» (Κ. Π. Καβάφης).
Είστε η γενιά που θα συνεργάζεται καθημερινά με μηχανές που «σκέφτονται». Εύχομαι όμως, όσο και αν αυτές εξελιχθούν, «να μένει πάντα η σκέψη σας υψηλή και εκλεκτή συγκίνηση το πνεύμα και το σώμα σας να αγγίζει» (Κ. Π. Καβάφης). Να μην επιτρέψετε να ατονήσουν η δική σας κριτική σκέψη, το τωρινό ανήσυχο πνεύμα σας, η εσωτερική σας πυξίδα, η πίστη σε αξίες και ιδανικά που σας καθοδηγούν στο να είστε και να παραμένετε άνθρωποι, ως φωτεινοί φάροι που ξεχωρίζουν μέσα στον ψηφιακό κόσμο, του αυτοματισμού, της μοναξιάς και της αποξένωσης.
Απόψε, λοιπόν, δεν αποχαιρετούμε μόνο μαθητές και μαθήτριες. Αποχαιρετούμε νέους ανθρώπους στους οποίους παραδίδουμε το σήμερα και τους εμπιστευόμαστε για ένα καλύτερο αύριο. Και αυτό, για όλους εμάς που σας γνωρίσαμε και πορευτήκαμε μαζί σας, είναι λόγος υπερηφάνειας και ελπίδας.
Ξεκινήστε λοιπόν το ταξίδι της ζωής, με τόλμη, με όνειρα και με καλοσύνη.
Δεν λέμε «αντίο», αλλά «στο επανιδείν»!
Σας ευχαριστώ
Μανώλης Τσιφετάκης
Διευθυντής ΓΕΛ Σητείας
