Του Ν. Καραβελάκη
Το Πιλοτικό Ερευνητικό Δίκτυο Σχολικών Σεισμογράφων στην Κρήτη, που υλοποιήθηκε από την Περιφέρεια και το ΕΛΜΕΠΑ και θα συνεχίσει να υλοποιείται σε οκτώ σχολικές μονάδες της Κρήτης, δύο σε κάθε νομό, στέφθηκε με απόλυτη επιτυχία.
Η αποτίμηση του προγράμματος παρουσιάστηκε πρόσφατα σε εκδήλωση στην περιφέρεια Κρήτης, επιβεβαιώνοντας πως η άμεση πρόσβαση των σχολείων σε καταγραφές σεισμών μέσα από τους σχολικούς σεισμογράφους αναπτύσσει την επιστημονική σκέψη των μαθητών και τους εξοικειώνει με την επιστήμη της σεισμολογίας, αλλά και με τις γεωεπιστήμες γενικότερα.
Σε όλες τις τοποθετήσεις των επιστημόνων τονίστηκε ότι οι σεισμοί στην περιοχή μας είναι συχνό φαινόμενο, λόγω της τεκτονικής δυναμικής του Ελληνικού τόξου, οπότε η ευαισθητοποίηση των μαθητών σχετικά με τα θέματα των σεισμών πρέπει να αποτελεί βασικό στόχο στα προγράμματα σπουδών της Εκπαίδευσης.
Το 2ο ΓΕΛ Αγίου Νικολάου αποτέλεσε βασικό κόμβο της δράσης, με τον εκπαιδευτικό Καραβελάκη Νικόλαο και την ομάδα του (Αρχαύλη Μανώλη, Καρτεράκη Νεκτάριο και Σαρρή Γιάννη) να αναπτύσσει μέσω αυτού του προγράμματος ουσιαστικές παιδαγωγικές πρωτοβουλίες για την εξοικείωση και ευαισθητοποίηση των μαθητών με το φαινόμενο του σεισμού.
Σε πρώτη φάση απευθυνθήκαμε σε μαθητές των Γυμνασίων και Λυκείων της πόλης μας στους οποίους με τη βοήθεια των ΤΠΕ (Τεχνολογίες Πληροφορίας και Επικοινωνιών) και ιδιαίτερα ενός κατατοπιστικού power point, προσπαθήσαμε να κατανοήσουν και να εξοικειωθούν με έννοιες, δομή του εσωτερικού της Γης, δυναμική των τεκτονικών- λιθοσφαιρικών πλακών, πού εντοπίζεται το επίκεντρο, εστιακό βάθος, πώς δημιουργούνται οι σεισμοί και γιατί, σεισμικά κύματα, μέγεθος σεισμού και τέλος πώς λειτουργεί ο σχολικός σεισμογράφος, ώστε να αποκτήσουν κάποιο θεωρητικό υπόβαθρο όλων αυτών που θα μας απασχολήσουν και που έχουν σχέση με την επιστήμη της σεισμολογίας. Αφού ήλθαν και τα τελευταία εξαρτήματα του σεισμογράφου μας, έγινε η εγκατάστασή του σε κεντρική θέση του σχολείου μας ώστε να έχουν άμεση πρόσβαση όλοι.
Έτσι, μαθητές/τριες και εκπαιδευτικοί έχουν την δυνατότητα να παρακολουθούν κάθε σεισμική δραστηριότητα μέσα από μια οθόνη, με αποτέλεσμα το σχολείο να αποτελέσει αξιόπιστο κόμβο συλλογής πληροφοριών απαραίτητων για τη μελέτη και τη διαχείριση του σεισμικού κινδύνου.
Συγκεκριμένα, καθώς έγραφα το άρθρο για την τοπική εφημερίδα, ημέρα Σάββατο 20 Ιουνίου, οι δύο σεισμογράφοι Ιεράπετρας και Αγίου Νικολάου κατέγραψαν δύο σεισμικές δονήσεις η πρώτη αφορούσε σεισμική δόνηση 4,7 βαθμών στις 12:31 ώρα Ελλάδος και η δεύτερη αφορούσε σεισμική δόνηση με μέγεθος 5,3 στην κλίμακα Richter σημειώθηκε στις 12:37 ώρα Ελλάδος με το επίκεντρο της δόνησης να εντοπίζεται στο θαλάσσιο χώρο 7 χλμ. Ανατολικά – Βορειο-ανατολικά της Γαύδου.
Σε δεύτερη φάση, η εκπαιδευτική διαδικασία συνεχίστηκε δίνοντας έμφαση στη βιωματική μάθηση, στο σημαντικό ρόλο που παίζει η εμπειρία στη διαδικασία της μάθησης, όπου οι περισσότεροι μαθητές θα έχουν τη δυνατότητα να συλλέγουν και να επεξεργάζονται δεδομένα από διάφορους σεισμογράφους, επιτυγχάνοντας περισσότερη εξοικείωση με τις βασικές σεισμολογικές διαδικασίες, με την πειραματική μέτρηση, τη διερευνητική μάθηση και την επιστημονική σκέψη. Η μεταφορά της γνώσης και της ερευνητικής πρακτικής από την ακαδημαϊκή-ερευνητική κοινότητα στην δευτεροβάθμια εκπαίδευση αποτελεί από τις πρώτες προτεραιότητες του προγράμματος.
Το πρόγραμμα στοχεύει επίσης στην ενίσχυση των δεξιοτήτων των μαθητών, στην καλλιέργεια της κριτικής σκέψης, στη δημιουργία θετικού κλίματος επικοινωνίας, στη συνεργασία μεταξύ τους, αλλά και με τους άλλους φορείς που εμπλέκονται στο πρόγραμμα, κάτι που τελικά θα τους βοηθήσει στη συνολική εκπαιδευτική και κοινωνική τους εξέλιξη, καθώς και στην ανάπτυξη της ιδιότητας του ενεργού και ενημερωμένου πολίτη.
Ομάδα δέκα μαθητών μας από την Α΄ Λυκείου αποτελούμενη από τους Αλεξανδράκη Μιχάλη, Ανδρουλάκη Μαρία-Γεωργία, Βερυκοκίδη Πρόδρομο, Δρακωνάκη Μιχάλη, Καραβελάκη Ζωή, Λουκάκη Μανώλη, Πατσάκη Γεώργιο, Πυθαρούλη Στυλιανό-Παναγιώτη, Φαρσάρη Γεώργιο και Χωραφά Δημήτρη, που είναι οι άμεσοι συνεργάτες μας από την πλευρά της μαθητικής κοινότητας, επισκέφτηκε το ΕΚΦΕ (Εργαστηριακό Κέντρο Φυσικών Επιστημών) Λασιθίου στην Ιεράπετρα, όπου ο Μιχάλης Ορφανάκης (Υπεύθυνος ΕΚΦΕ Λασιθίου) τους παρουσίασε το πλαίσιο για την εκπαιδευτική αξιοποίηση των σχολικών σεισμογράφων και υλοποίησε μαζί τους το πρώτο βιωματικό εργαστήριο του προγράμματος.
Οι μαθητές εκπαιδεύτηκαν στη συλλογή και ανάλυση πραγματικών σεισμολογικών δεδομένων και πραγματοποιήθηκαν ασκήσεις για την εκτίμηση βασικών παραμέτρων σεισμικών γεγονότων. Κατάφεραν με την χρήση υπολογιστών και κατάλληλων φύλλων εργασίας να εκτελέσουν τυπικές σεισμολογικές διαδικασίες, όπου μετρώντας από την οθόνη του σεισμογράφου την διαφορά χρόνου που φτάνουν σε αυτόν τα πρωτεύοντα διαμήκη (primary) και τα δευτερεύοντα εγκάρσια (secondary) κύματα μιας σεισμικής δραστηριότητας, να υπολογίσουν την απόσταση, τις ταχύτητες των σεισμικών κυμάτων, του επικέντρου και να εκτιμήσουν το μέγεθος, ενός σεισμικού γεγονότος.
Η πρώτη επαφή των μαθητών με τη σύγχρονη επιστημονική έρευνα, συνδυάζοντας τη θεωρία με την πράξη, τη συλλογή πραγματικών επιστημονικών δεδομένων και επεξεργασία τους ήταν γεγονός. Η ικανοποίηση μετά το τέλος αυτής της δραστηριότητας ήταν διάχυτη στα πρόσωπα των μαθητών.
Η συνέχιση της δράσης και το επόμενο σχολικό έτος θεωρείται αναγκαία, άλλωστε το πρόγραμμα για μας στο οποίο συμμετέχουμε ξεκινά μόλις τώρα. Στη νέα χρονιά θα δοθεί έμφαση στη βιωματική μάθηση, όπου περισσότεροι μαθητές με τη βοήθεια του προγράμματος jamaseis και την τεχνογνωσία που αποκτήσαμε με την βοήθεια του ΕΚΦΕ Λασιθίου, θα έχουν τη δυνατότητα να συλλέγουν και να επεξεργάζονται δεδομένα. Το συγκεκριμένο πρόγραμμα δίνει τη δυνατότητα στους μαθητές να έχουν πρόσβαση όχι μόνο στο σεισμογράφο μας, αλλά και σε σεισμογράφους που υπάρχουν σε όλο το κόσμο και οι οποίοι καταγράφουν σεισμούς σε πραγματικό η παρελθόντα χρόνο.
Συνεχίζοντας, θα υπάρξουν επίσης οριζόντιες συνεχείς δράσεις οι οποίες θα ενεργοποιούνται όταν συμβαίνει ένα σεισμικό γεγονός. Ειδικότερα, μετά την ολοκλήρωση ενός σεισμικού γεγονότος, οι μαθήτριες και οι μαθητές θα μπορούν να εκτελούν τυπικές σεισμολογικές διαδικασίες (π.χ. εκτίμηση μεγέθους, επικέντρου κλπ.), αναρτώντας στον κοινό δικτυακό τόπο του προγράμματος τα αποτελέσματα του. Έτσι, θα μοιράζονται τα δεδομένα τους, θα συνεργάζονται με άλλα σχολεία του δικτύου και θα συγκρίνουν τις μετρήσεις τους σε πραγματικό χρόνο.
Παράλληλα με αυτές τις δράσεις, όλες οι καταγραφές θα συγκεντρώνονται σε εξυπηρετητή στο Ινστιτούτο Φυσικής Εσωτερικού της Γης και Γεωκαταστροφών του Πανεπιστημιακού Ερευνητικού Κέντρου ΕΛΜΕΠΑ, που θα επιλύει και θα ενημερώνει για κάθε σεισμικό γεγονός τα συμμετέχοντα σχολεία με σκοπό την συνεχή αλληλεπίδραση και τη βελτίωση της «σεισμολογικής μαθητικής ομάδας».
Οι πρωτοβουλίες και δράσεις μας δεν θα περιοριστούν μόνο στη σχολική κοινότητα, αλλά ξεκινώντας από τα παιδιά και το εκπαιδευτικό περιβάλλον θα επεκταθούν με σκοπό την προώθηση κουλτούρας πρόληψης και ετοιμότητας απέναντι στον σεισμικό κίνδυνο σε ολόκληρη την τοπική κοινωνία, ώστε να αποτελέσουν το κλειδί στην ανάπτυξη και ενδυνάμωση μιας γενικότερης κουλτούρας απέναντι στην αντιμετώπιση του σεισμικού κινδύνου με κύριο άξονα την πρόληψη.
Στα πλαίσια λοιπόν της προέκτασης αυτής της σχέσης, της δημοσιοποίησης της δράσης και εξοικείωσης της τοπικής κοινωνίας σε θέματα σεισμικού κινδύνου και φυσικών καταστροφών, της ενδυνάμωσης της σχέσης της κοινωνίας με τις επιστημονικές γνώσεις και καλλιέργειας μιας ευρύτερης επιστημονικής και ερευνητικής κουλτούρας, κάτι που δεν καταφέραμε να κάνουμε φέτος, θα υλοποιήσουμε βιωματικές δράσεις ευαισθητοποίησης της τοπικής κοινωνίας γύρω από το σεισμικό φαινόμενο και την πολιτική προστασία, μέσω ανοιχτών εκδηλώσεων-επισκέψεων πολιτών στο χώρο της εγκατάστασης του σεισμογράφου ώστε η όλη γνώση να διαχυθεί και στη τοπική κοινωνία. Θα εξηγήσουμε με απλά λόγια τον τρόπο λειτουργίας του σεισμογράφου, θα τους δείξουμε πώς με τη βοήθεια του διαδικτύου θα έχουν πρόσβαση στην εγκατάσταση, θα μπορούν να παρακολουθούν τα σεισμικά γεγονότα και θα τους τονίσουμε ότι, παρ’ όλο που πρόκειται για σχολικό σεισμογράφο μερικών εκατοντάδων ευρώ, πρόκειται για ένα σύστημα με μεγάλη εμβέλεια και αρκετή ευαισθησία και ακρίβεια.
Κλείνοντας, θα ήθελα να τονίσω ότι παρά την απρόβλεπτη φύση του φαινομένου, μέσα από τη συνεχή πρόοδο της επιστήμης και την απόκτηση μεγαλύτερης επιστημονικής γνώσης, τη θωράκιση των υποδομών μας και τη σωστή εκπαίδευση, μετατρέπουμε τον φόβο σε γνώση, διασφαλίζοντας το μέλλον μας.
Επίσης να ευχαριστήσω τον κ. Μιχάλη Ορφανάκη (Υπεύθυνο ΕΚΦΕ Λασιθίου) για την αμέριστη συμπαράσταση και βοήθεια, όπως και τον Σύλλογο Γονέων και κηδεμόνων του 20 Λυκείου Αγίου Νικολάου και ιδιαίτερα την πρόεδρο κ. Χαλκιαδάκη Ανθή για την οικονομική και γενικότερη βοήθεια στη προσπάθειά μας.
Καλό καλοκαίρι! Και μην ξεχνάτε το συναρπαστικό ταξίδι στο χώρο της σεισμολογίας από την επόμενη σχολική χρονιά θα έχει πρωταγωνιστές και εσάς!!!!!
ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΒΕΛΑΚΗΣ
ΦΥΣΙΚΟΣ
2Ο ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ
