Τα έθιμα του γάμου, με επίκεντρο τη χειροποίητη προίκα της νύφης αποτελούμενη από έργα εκπληκτικής δεξιοτεχνίας, φαντασίας, καλαισθησίας και τεχνικής – έργα που αποκαλύπτουν τον μεγάλο πλούτο της κρητικής υφαντικής και κεντητικής τέχνης, είχαν ως θέμα τα «2α Ανυφαντοξομπλιάσματα» που διοργάνωσαν οι «Υφάντρες» του Προοδευτικού Συλλόγου Ελούντας, την περασμένη εβδομάδα, στην Ελούντα.
Ήταν μια σπονδυλωτή εκδήλωση, με θέμα τον κρητικό γάμο και τα παραδοσιακά έθιμα που συνδέονται με «Τα παντρολοήματα» μιας άλλης εποχής, που τηρούσε αυστηρούς τύπους και κώδικες, ακολουθώντας ένα ξεχασμένο πλέον σύστημα αρχών και αξιών. Πλήθος πληροφοριών, μια πολύτιμη γνώση για τα έθιμα αλλά και για τις τεχνικές δημιουργίας και συντήρησης των θησαυρών που κάποιοι φρόντισαν να διατηρήσουν σε μπαούλα, μέχρι σήμερα, ως πολύτιμη κληρονομιά από γενιές που πέρασαν από τούτη τη ζωή και τα άφησαν ως προσωπικό ίχνος για τη διατήρηση της μνήμης, της παράδοσης και της γνώσης. Όλα αυτά τα αντικείμενα, τα ήθη και τα έθιμα συνδέονται, είναι προϊόντα ενός πιο εκλεπτυσμένου πολιτισμού…
Τα αντικείμενα που εκτέθηκαν στην αίθουσα της Κοινότητας ήταν προσφορές κυρίως κατοίκων της Ελούντας, στους οποίους και θα επιστρέψουν μετά την εκδήλωση. Αρκετά, χαρακτηριστικά και πολύτιμα χειροτεχνήματα ανήκουν στη συλλογή της Ελένης Κουκουλάκη, δασκάλας υφαντικής και χειροποίητου κοσμήματος, από το Σκαλάνι Ηρακλείου.
Την Κυριακή, η εκδήλωση ήταν αφιερωμένη στο «Γάμο» και τους συμβολισμούς του τελετουργικού, από τα αρραβωνιάσματα, την προίκα ως την τέλεση του μυστηρίου, με κεντρική ομιλήτρια την Ελένη Κουκουλάκη. Την εκδήλωση παρακολούθησαν, η βουλευτίνα Ν. Λασιθίου Κατερίνα Σπυριδάκη, ο Δήμαρχος Αγίου Νικολάου Μαν. Μενεγάκης, ντόπιοι και επισκέπτες που παραθερίζουν στην Ελούντα, παίρνοντας μια καλή γεύση από τη γνήσια λαϊκή παράδοση του τόπου μας.
Είχαν προηγηθεί την Παρασκευή, η αναφορά στην «Στράτα του Έρωτα» με ομιλήτρια τη Δρα Ελληνικής Φιλολογίας και συγγραφέα Αταλάντη Μιχελογιαννάκη – Καραβελάκη, μια βραδιά που πλαισιώθηκε μουσικά από το ντουέτο του Βαγγέλη Βαρδάκη και Κωστή Αβυσσινού.
Το Σάββατο, έγινε αναπαράσταση της μεταφοράς της προίκας με ομιλήτρια την Ελένη Κουκουλάκη και τα μουσικά ακούσματα από τους μουσικούς Στέλιο Σφυράκη, Ραφαήλ Σφυράκη και Μάνο Σφυράκη.
Τη Δευτέρα ολοκληρώθηκε το τετραήμερο αφιέρωμα, με κρητική καντάδα στην Πάνω Ελούντα και κεράσματα από τις γυναίκες του χωριού.
Παρουσίαση μιας εντυπωσιακής συλλογής νυφικών ρούχων
Εντυπωσιακή ήταν η συλλογή κάθε λογής και χρήσης υφαντών, πλεκτών και κεντημένων ρούχων και εσώρουχων, ραμμένα από πολύτιμα μεταξένια και λινά υφάσματα για τις νύφες. Νυφικά φορέματα με πολύτιμες δαντέλες φτιαγμένες με βελονάκι ή κοπανέλι ή εισαγόμενες από τη Γαλλία, ραμμένες πάνω σε ατλάζια, φίνα λινά, μουσελίνες, ολομέταξα υφάσματα, ημιδιάφανα βαμβακερά, εισαγόμενα από τις περίφημες αγορές της εποχής, το Παρίσι, τη Μασσαλία, τη Σμύρνη ή την Αλεξάνδρεια… Κομμάτια πολύτιμα και ακριβά τα οποία μπορούσαν να αποκτήσουν μόνο οι οικονομικά εύπορες οικογένειες, για να προικίσουν τις κόρες τους που παντρεύονταν.
Νυφικά, φορέματα και εσώρουχα από τα μέσα του 19ου αιώνα μέχρι τη δεκαετία του 1970 παρουσιάστηκαν στην αίθουσα της Κοινότητας Ελούντας, η οποία μετατράπηκε σε ένα μικρό μουσείο, για τις ανάγκες της εκδήλωσης. Πολύτιμες και οι πολλές γαμήλιες φωτογραφίες νεονύμφων που πόζαραν για να θυμούνται την ευτυχισμένη ημέρα των γάμων τους, αποκαλύπτουν στους σημερινούς μια διαφορετική αισθητική αντίληψη αλλά και μαρτυρούν για τις διαφορετικές κοινωνικές συνθήκες μιας ολόκληρης εποχής και ενός τόπου, που σήμερα ελάχιστη σχέση έχει από κοινωνικο-οικονομική άποψη με ό,τι ίσχυε ένα και ενάμισι αιώνα πριν… Το στολισμένο νυφικό κρεβάτι, τα κοφίνια με τα ρούχα του γαμπρού, ένας από τους παλιούς αργαλειούς στον οποίο υφαίνουν οι Υφάντρες της Ελούντας, δύο πλήρεις παλιές παραδοσιακές αντρικές στολές, με το αδιάβροχο ρασίδι με κουκούλα, υφασμένο με νήμα από γιδότριχα, φτιαγμένο πριν από 80 χρόνια και πλήθος άλλων αντικειμένων είχαν την ευκαιρία να δουν και να θαυμάσουν όσοι παρακολούθησαν τις εκδηλώσεις.
Η κλεψά, τα προξενιά και άλλα παλιά συνήθεια
Η «ψυχή» της Ομάδας των Υφάντρων της Ελούντας, η Κατερίνα Λεμπιδάκη – Λουκάκη κάνοντας την Κυριακή μια σύνοψη των εκδηλώσεων, είπε:
«Η κ. Αταλάντη Μιχελογιαννάκη μας παρουσίασε με τον τρόπο που μόνο εκείνη γνωρίζει, πώς πλησίαζε ο νέος τη νέα, πως αντάλλασαν γράμματα οι ερωτευμένοι, πως γινόταν η «κλεψά» και τα προξενιά. Ο Βαγγέλης Βαρδάκης και ο Κωστής Αβυσσινός μας καθήλωσαν με τη μουσική και το τραγούδι τους και το Χορευτικό Τμήμα του Συλλόγου μας χόρεψε τον «Αγκαλιαστό» που χορευόταν στο τέλος κάθε γλεντιού. Η σχεδιάστρια μόδας Αγάπη Ζαρούμπα έγινε μοντέλο φορώντας το νυφικό, το σχεδιασμένο από την ίδια, ραμμένο από μετάξι και χειροποίητο κρητικό κοπανέλι, πλεγμένο από τα χέρια της Ελένης Κουκουλάκη. Η Μαρίνα Φουντουλάκη, παρουσίασε την Ελένη Κουκουλάκη, τη γυναίκα που όλοι θα θέλαμε να είχαμε φίλη και συνεργάτιδα. Δεν έχουμε γνωρίσει άλλον άνθρωπο με τόση αγάπη για την λαϊκή μας παράδοση. Η κ. Κουκουλάκη μας εξήγησε το περιεχόμενο των πανεριών, στη μεταφορά της προίκας. Γυναίκες και άντρες του χωριού, ακολουθώντας τους μουσικούς περπάτησαν τραγουδώντας την προίκα της νύφης στην πλατεία του χωριού και οι Στέλιος Σφυράκης, Ραφαήλ Σφυράκης και Μάνος Σφυράκης μας διασκέδασαν στο τέλος της εκδήλωσης».
Συγκινητική ήταν η παρουσία των δύο ηλικιωμένων μαντιναδολόγων, της Ιουλίας Τυράκη και του Γιάννη Λουκάκη, οι οποίοι, συνοδεία γαμήλιων κρητικών σκοπών, τραγούδησαν μαντινάδες του γάμου. Επίσης ο Γιάννης Λουκάκης και ο γιος του Μανόλης Λουκάκης τραγούδησαν Ερωτόκριτο.
«Εκθετήριο Υφαντικής και Κεντητικής»
Στην ερώτηση της ΑΝΑΤΟΛΗΣ, αν υπάρχει προοπτική δημιουργίας Λαογραφικού Μουσείου στην Ελούντα, η Κατερίνα Λεμπιδάκη είπε ότι καταβάλλεται προσπάθεια, σε συνεννόηση με το Δήμο για την παραχώρηση και διαμόρφωση κτίσματος (δημοτικού κληροδοτήματος) που βρίσκεται πλησίον του Κοινοτικού Καταστήματος, για να μετατραπεί από ένα εγκαταλειμμένο κτίριο σε «Εκθετήριο Υφαντικής και Κεντητικής». Η αποκατάσταση και μετατροπή του σε ένα τέτοιο κέντρο προβολής της λαϊκής παράδοσης της Ελούντας, θα πρέπει να γίνει με ένταξή του σε κάποιο πρόγραμμα για να χρηματοδοτηθεί, όπως πχ. Leader ή άλλο.
« Η παραχώρηση είχε γίνει από πέρυσι για είκοσι χρόνια και τώρα είμαστε στη φάση να προλάβουμε να ετοιμάσουμε το φάκελο για να μπει στο πρόγραμμα Leader», κατέληξε η κ. Λεμπιδάκη.
ΝΙΚΟΣ ΤΡΑΝΤΑΣ
