Το Περιφερειακό Συμβούλιο Κρήτης, κατά τη δια ζώσης συνεδρίασή του που πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή 12 Ιουνίου 2026 στο Ηράκλειο, αποφάσισε ομόφωνα την έκδοση ψηφίσματος για τα «Ιδιοκτησιακά δικαιώματα των πολιτών της Κρήτης από το Ελληνικό Δημόσιο, σχετικά με την ανάρτηση του Κτηματολογίου και των Δασικών χαρτών».
Η προστασία της ιδιοκτησίας αποτελεί συνταγματικά κατοχυρωμένο δικαίωμα των πολιτών και υποχρέωση της Πολιτείας, και όχι προνόμιο. Στο πλαίσιο αυτό, το Περιφερειακό Συμβούλιο Κρήτης ζητά να δοθεί άμεση και οριστική λύση στο ιδιοκτησιακό ζήτημα της Κρήτης, διασφαλίζοντας τον σεβασμό της ιδιωτικής περιουσίας, την ασφάλεια δικαίου και την αναπτυξιακή προοπτική του νησιού.
Το κείμενο υπογράφουν ο Πρόεδρος του Π.Σ. Ευάγγελος Ζάχαρης, ο Γραμματέας
Δημήτριος Βρύσαλης και Τα μέλη του Περιφερειακού Συμβουλίου.
Ακολουθεί το κείμενο της απόφασης:
ΑΠΟΦΑΣΙΖΕΙ ΟΜΟΦΩΝΑ
Το Περιφερειακό Συμβούλιο Κρήτης κατά τη δια ζώσης συνεδρίαση του, που πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή 12 Ιουνίου 2026 και ώρα 12:00, στο Ηράκλειο (ξενοδοχείο ΑΤΛΑΝΤΙΣ – αίθουσα ΜΙΝΩΣ – οδός Υγείας αριθμ. 2) αποφάσισε ομόφωνα την έκδοση ψηφίσματος για τα «Ιδιοκτησιακά δικαιώματα των πολιτών της Κρήτης από το Ελληνικό Δημόσιο, σχετικά με την ανάρτηση του Κτηματολογίου και των Δασικών χαρτών» ως παρακάτω:
«Το Περιφερειακό Συμβούλιο Κρήτης ζητά από την Κυβέρνηση και τα συναρμόδια Υπουργεία:
– Την άμεση παύση κάθε αμφισβήτησης ιδιωτικών ακινήτων στην Κρήτη από το Ελληνικό Δημόσιο στις περιπτώσεις όπου δεν υφίσταται αποδεδειγμένος τίτλος κυριότητας υπέρ του Δημοσίου.
– Την πλήρη εφαρμογή από όλες τις δημόσιες υπηρεσίες των διατάξεων:
* του άρθρου 62 του Ν.998/1979,
* του άρθρου 37 του Ν.4280/2014,
* του άρθρου 10 του Ν.3208/2003 όπως ισχύει,
* της εγκυκλίου ΥΠΕΝ ΠΔ/115255/6217/2-12-2021,
* και της σχετικής νομολογίας του Αρείου Πάγου.
– Την έκδοση άμεσης και δεσμευτικής οδηγίας προς:
* το Ελληνικό Κτηματολόγιο,
* τις Διευθύνσεις Δασών,
* τις Κτηματικές Υπηρεσίες,
* το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους,
ώστε να παύσουν να προβάλλουν αξιώσεις κυριότητας χωρίς συγκεκριμένους τίτλους του Δημοσίου.
– Την ανάκληση ή επανεξέταση όλων των εκκρεμών δηλώσεων, ενστάσεων και διεκδικήσεων του Δημοσίου στην Κρήτη που δεν στηρίζονται σε νόμιμο τίτλο.
– Την κατάθεση στη Βουλή πλήρους απολογισμού για:
* τον αριθμό των ακινήτων που έχουν δηλωθεί από το Δημόσιο στην Κρήτη,
* τον αριθμό των εκκρεμών δικαστικών υποθέσεων,
* τη νομική βάση κάθε κατηγορίας διεκδίκησης.
Το Περιφερειακό Συμβούλιο Κρήτης ερωτά την Κυβέρνηση:
Για ποιο λόγο οι αρμόδιες υπηρεσίες εξακολουθούν να ενεργούν κατά τρόπο που φαίνεται να αγνοεί ή να παρακάμπτει:
* τις προαναφερόμενες νομοθετικές διατάξεις,
τις εγκυκλίους και οδηγίες της Διοίκησης,
* τη νομολογία του Αρείου Πάγου,
με αποτέλεσμα να στερούνται ή να κινδυνεύουν να στερηθούν οι νόμιμοι ιδιοκτήτες την περιουσία τους και να πλήττεται η εμπιστοσύνη των πολιτών προς το κράτος δικαίου.
- Σε περίπτωση οποιασδήποτε αμφισβήτησης κυριότητας, το Κράτος οφείλει να αποδείξει την κυριότητα του με συγκεκριμένους τίτλους.
- Το Περιφερειακό Συμβούλιο Κρήτης ζητά να δοθεί άμεση και οριστική λύση στο ιδιοκτησιακό ζήτημα της Κρήτης, διασφαλίζοντας τον σεβασμό της ιδιωτικής περιουσίας, την ασφάλεια δικαίου και την αναπτυξιακή προοπτική του νησιού. Η προστασία της ιδιοκτησίας δεν αποτελεί προνόμιο. Αποτελεί συνταγματικά κατοχυρωμένο δικαίωμα των πολιτών και υποχρέωση της Πολιτείας.
- Την παράταση της προθεσμίας υποβολής ενστάσεων και αιτήσεων διόρθωσης στο πλαίσιο της προσωρινής ανάρτησης της κτηματογράφησης στην Περιφερειακή Ενότητα Ρεθύμνου, από δύο (2) μήνες σε δώδεκα (12) μήνες, ώστε οι πολίτες να έχουν επαρκή και ουσιαστικό χρόνο για τον έλεγχο των κτηματολογικών στοιχείων, τη συγκέντρωση των αναγκαίων τίτλων και αποδεικτικών εγγράφων, τη λήψη τεχνικής και νομικής συνδρομής και την άσκηση των νόμιμων δικαιωμάτων τους.
- Την αντίστοιχη προσαρμογή και παράταση του συνολικού χρονοδιαγράμματος της κτηματογράφησης στην Περιφερειακή Ενότητα Ρεθύμνου, λαμβανομένου ιδίως υπόψη ότι δεν προηγήθηκε στάδιο προανάρτησης, με αποτέλεσμα οι διαδικασίες να συμπιεστούν υπέρμετρα και να μη δοθεί στους πολίτες ο αναγκαίος χρόνος για ουσιαστικό έλεγχο, τεχνική και νομική υποστήριξη και αποτελεσματική άσκηση των δικαιωμάτων τους με την θέσπιση 12μηνής προθεσμίας εξέτασης των ενστάσεων.
- Την ειδική αντιμετώπιση των ιδιοκτησιακών ιδιαιτεροτήτων της Κρήτης, με σεβασμό στο ισχύον νομικό πλαίσιο, στον Αστικό Κρητικό Κώδικα, στο άρθρο 62 του Ν. 998/1979 και στην πάγια νομολογία.
- Τη μη αποδοχή δηλώσεων κυριότητας του Ελληνικού Δημοσίου με μόνη αιτία τον δασικό χαρακτήρα της έκτασης, ιδίως στις περιοχές όπου, σύμφωνα με το άρθρο 62 του Ν. 998/1979, δεν ισχύει υπέρ του Δημοσίου το τεκμήριο κυριότητας.
- Την υποχρέωση του Ελληνικού Δημοσίου να αποδεικνύει την κυριότητά του με τίτλους ή άλλα επαρκή νόμιμα αποδεικτικά στοιχεία, και όχι απλώς με επίκληση δασικού χαρακτήρα ή με γενικές διοικητικές εγγραφές.
- Την ενίσχυση των μηχανισμών ενημέρωσης και υποστήριξης των πολιτών, με σαφείς οδηγίες, προσβάσιμη πληροφόρηση, επαρκή στελέχωση των γραφείων κτηματογράφησης και δυνατότητα ουσιαστικής εξυπηρέτησης.
- Την πρόβλεψη ειδικής διαδικασίας ταχείας επίλυσης διαφορών μεταξύ ιδιωτών και Ελληνικού Δημοσίου, με δυνατότητα διαμεσολάβησης ή άλλου εξωδικαστικού μηχανισμού, ώστε να αποφεύγεται η μαζική προσφυγή των πολιτών στα δικαστήρια.
- Την αυτόματη διασύνδεση και ενημέρωση των κτηματολογικών εγγραφών με βάση τις αποφάσεις που εκδίδονται επί αντιρρήσεων κατά των δασικών χαρτών, δεδομένου ότι η διαχείριση των σχετικών πλατφορμών γίνεται από τον ίδιο φορέα. Οι αποφάσεις αυτές θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη αυτεπαγγέλτως από το Κτηματολόγιο και να επιφέρουν την αναγκαία διόρθωση ή ενημέρωση των αντίστοιχων κτηματολογικών στοιχείων, χωρίς να μετακυλίεται στον πολίτη η υποχρέωση νέας αίτησης, πρόσθετης διαδικασίας ή οικονομικής επιβάρυνσης.
- Τη λήψη ειδικών νομοθετικών μέτρων για την Κρήτη, τα οποία θα λαμβάνουν υπόψη το ιστορικό, ιδιοκτησιακό και γαιοκτησιακό καθεστώς του νησιού και θα διασφαλίζουν ότι η διαδικασία της κτηματογράφησης δεν θα οδηγήσει σε άδικη απώλεια περιουσιακών δικαιωμάτων και ειδικότερα :
(Α) . Την τροποποίηση του άρθρου 10 Ν. 3208/2003 ως εξής : << 1. «Το Δημόσιο δεν προβάλλει δικαιώματα κυριότητας σε δάση, δασικές εκτάσεις και στις εκτάσεις των περιπτώσεων α` και β` της παραγράφου 5 του άρθρου 3 του παρόντος νόμου και παραιτείται από ενδεχόμενη προβολή τέτοιων δικαιωμάτων που:…….. «IVα. Περιλαμβάνονται σε περιοχές του δευτέρου εδαφίου του άρθρου 62 του ν. 998/1979 (Α` 289), για τις οποίες το Ελληνικό Δημόσιο δεν διαθέτει τίτλους ιδιοκτησίας ή άλλα επαρκή στοιχεία απόδειξης της κυριότητάς του, όπως πράξεις μίσθωσης, παραχώρησης ή άλλης εκμετάλλευσης, αξιοποίησης και προστασίας της έκτασης ως δημόσιας και, συγχρόνως, οι διεκδικούντες την έκταση διαθέτουν τίτλους ιδιοκτησίας, οι ίδιοι ή οι δικαιοπάροχοί τους. Εκκρεμείς εμπράγματες αγωγές του Δημοσίου που αφορούν στις εν λόγω εκτάσεις και οι οποίες βασίζονται σε τίτλους ιδιοκτησίας ή άλλα επαρκή στοιχεία απόδειξης της κυριότητάς του, δεν επηρεάζονται από τη ρύθμιση του παρόντος άρθρου. Σε περίπτωση που το δικαίωμα της κυριότητας επί των ανωτέρω εκτάσεων έχει καταχωρηθεί υπέρ ιδιωτών ή νομικών προσώπων δημοσίου ή ιδιωτικού δικαίου στα κτηματολογικά βιβλία των οικείων κτηματολογικών γραφείων, το Ελληνικό Δημόσιο δεν προβάλλει δικαιώματα κυριότητας επ` αυτών και δεν ασκεί τα ένδικα βοηθήματα που προβλέπονται στο άρθρο 6 του ν. 2664/1998 (Α` 275). β. Οι δηλώσεις του Ελληνικού Δημοσίου κατά τη διαδικασία της κτηματογράφησης περί ιδιοκτησίας του σε εκτάσεις στις ως άνω περιοχές με μόνη επικαλούμενη αιτία τον δασικό τους χαρακτήρα θεωρούνται απαράδεκτες και
απορρίπτονται. Η κτηματολογική εγγραφή στις περιπτώσεις αυτές φέρει το όνομα του φυσικού ή νομικού, ιδιωτικού ή δημοσίου δικαίου, προσώπου που επικαλείται χρησικτησία με κάθε πρόσφορο μέσο, όπως δικαστική απόφαση, πρακτικό συμβιβασμού, ένορκες βεβαιώσεις» γ. Αν, σε περιπτώσεις ακινήτων που κείνται στις ως άνω περιοχές για τις οποίες δεν υφίσταται κυρωμένος δασικός χάρτης, έχει εκδοθεί απόφαση των επιτροπών του άρθρου 10 παράγραφος 3 του Ν. 998/1979 επί ενστάσεων και προσφυγών που ποβλήθηκαν κατά το άρθρο 14 παράγραφος 3 του ίδιου νόμου και έχει περατωθεί η
διοικητική διαδικασία, ο Προϊστάμενος του Κτηματολογικού Γραφείου προβαίνει σε διόρθωση της σχετικής κτηματολογικής εγγραφής, ύστερα από αίτηση όποιου έχει έννομο συμφέρον>>.
(Β) Την προσθήκη παραγράφου 3 στο άρθρο 338 ΚΠολΔ ως εξής : «3. Αγωγή ή αίτηση του Ελληνικού Δημοσίου με αντικείμενο την αναγνώριση της κυριότητας του σε εκτάσεις των περιοχών του άρθρου 62 εδ. β του Ν.998/1979 με μόνη επίκληση το δασικό τους χαρακτήρα είναι απαράδεκτη».
(Γ) Την καθιέρωση Υποχρεωτική Διαμεσολάβηση σε Διαφορές Κυριότητας μεταξύ Ιδιωτών και Ελληνικού Δημοσίου επί εκτάσεων αναρτημένων σε Δασικούς Χάρτες και Κτηματολόγιο, ως εξής :
- Σε κάθε περίπτωση κατά την οποία το Ελληνικό Δημόσιο έχει δηλώσει δικαιώματα κυριότητας επί ακινήτων στο Κτηματολόγιο, δυνάμει χαρακτηρισμού αυτών ως δασικών στους αναρτημένους ή κυρωμένους δασικούς χάρτες, και υφίσταται αντίθετη δήλωση ιδιώτη περί ιδίας κυριότητας, εφαρμόζεται υποχρεωτικά η διαδικασία του παρόντος άρθρου.
- Υποχρεωτική προσφυγή σε διαμεσολάβηση. Πριν από την άσκηση οποιασδήποτε αγωγής ή αίτησης ενώπιον των πολιτικών δικαστηρίων, τα μέρη υποχρεούνται να προσφύγουν σε διαδικασία διαμεσολάβησης, σύμφωνα με τον ν. 4640/2019.
- Η πρόσκληση για τη διενέργεια διαμεσολάβησης απευθύνεται προς τον αρμόδιο Υπουργό και κοινοποιείται υποχρεωτικά με αρμόδιο Δικαστικό Επιμελητή, τουλάχιστον τριάντα (30) ημέρες πριν από την ορισθείσα ημερομηνία διεξαγωγής της διαδικασίας.
- Το Ελληνικό Δημόσιο υποχρεούται να συμμετέχει στη διαδικασία διαμεσολάβησης, εκπροσωπούμενο από το αρμόδιο όργανο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, ο οποίος φέρει ειδική εντολή για συμβιβασμό. Η αδικαιολόγητη άρνηση συμμετοχής ή η μη προσέλευση του Δημοσίου τεκμαίρεται ως αποδοχή των ισχυρισμών του ιδιώτη.
- Κατά τη διαδικασία της διαμεσολάβησης, το Ελληνικό Δημόσιο φέρει το βάρος απόδειξης της κυριότητάς του επί του ακινήτου. Ελλείψει επαρκών αποδεικτικών στοιχείων (τίτλων, διοικητικών πράξεων κλπ), τεκμαίρεται ότι δεν διαθέτει δικαίωμα κυριότητας. Το αυτό σημειώνεται στο πρακτικό αποτυχίας.
- Σε περίπτωση συμφωνίας των μερών, συντάσσεται πρακτικό διαμεσολάβησης, στο οποίο αναγνωρίζεται το δικαίωμα κυριότητας του ιδιώτη. Το πρακτικό κατατίθεται στο αρμόδιο Πρωτοδικείο, επικυρώνεται κατά την συνήθη διαδικασία και αποτελεί τίτλο εκτελεστό που εγγράφεται απευθείας στο αρμόδιο Κτηματολογικό Γραφείο και επιφέρει διόρθωση των πρώτων εγγραφών.
- Σε περίπτωση αδικαιολόγητης άρνησης συμμετοχής ή η μη προσέλευσης του Δημοσίου ή σε περίπτωση αποτυχίας της διαμεσολάβησης, κατά την οποία υπάρχει επισημείωση του κτηματολογικού διαμεσολαβητή για έλλειψη τίτλων του δημοσίου, το πρακτικό που συντάσσεται προσκομίζεται στο αρμόδιο Δικαστήριο με τη διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας.
- Η διαδικασία της κτηματογράφησης αποτελεί έργο μείζονος σημασίας για την ασφάλεια των συναλλαγών, την προστασία της ιδιοκτησίας και την οργάνωση του χώρου. Δεν μπορεί όμως να ολοκληρωθεί εις βάρος των πολιτών, χωρίς επαρκή χρόνο, χωρίς σαφείς εγγυήσεις, χωρίς ουσιαστική δυνατότητα διόρθωσης των σφαλμάτων και χωρίς αξιοποίηση των ήδη υφιστάμενων διοικητικών δεδομένων. Για τον λόγο αυτό, η παράταση της προθεσμίας υποβολής ενστάσεων και αιτήσεων διόρθωσης, η αντίστοιχη παράταση του συνολικού χρονοδιαγράμματος, η θεσμική αντιμετώπιση των ιδιαιτεροτήτων της Κρήτης και η διαλειτουργικότητα των διαδικασιών δασικών χαρτών και Κτηματολογίου αποτελούν αναγκαίες προϋποθέσεις για μια δίκαιη, αξιόπιστη και νόμιμη ολοκλήρωση της κτηματογράφησης στην Περιφερειακή Ενότητα Ρεθύμνου.
- Για όλες τις εκτάσεις που ήταν και είναι αγροτικές και δεν αμφισβητείται ο αγροτικός χαρακτήρας ενώ περιλαμβάνονται στις εκτάσεις που έχουν κηρυχθεί αναδασωτέες, το κράτος με δική του ευθύνη να αντιμετωπίσει το πρόβλημα χωρίς καμιά οικονομική επιβάρυνση στα λαϊκά στρώματα.
- Να μην χρησιμοποιηθούν οι δασικοί χάρτες και γενικότερα η δασική πολιτική ως εργαλείο ομηρίας των λαϊκών στρωμάτων και επιτάχυνσης των κερδοφόρων επενδυτικών σχεδίων των ομίλων.
- Να ληφθούν όλα τα απαραίτητα διοικητικά μετρά από το κράτος, ώστε να μην επιβαρυνθούμε από διαδικασίες που το ίδιο το κράτος μας ανάγκασε να μπούμε, χωρίς δική μας ευθύνη.
- Εξασφάλιση του αναγκαίου προσωπικού, μέσων, πόρων στις αρμόδιες κρατικές υπηρεσίες για να ολοκληρωθεί η διαδικασία των ενστάσεων.
- Ριζική αναθεώρηση του πλαισίου, των κριτηρίων και των στόχων των δασικών χαρτών στην κατεύθυνση αντιμετώπισης των σύγχρονων λαϊκών αναγκών.».
- Το κόστος των ενστάσεων και των διορθώσεων να το επβαρυνθεί το κράτος.
- Να στελεχωθούν οι υπηρεσίες ώστε να μην υπάρξουν καθυστερήσεις στις διαδικασίες,
σύμφωνα και με όσα αναφέρονται στο σκεπτικό της παρούσας απόφασης.
