Η Κρήτη θρηνεί ξανά. Τα Βορίζια έγιναν ο τελευταίος, προς το παρόν, σταθμός σε έναν ατέλειωτο κύκλο αίματος που βυθίζει στο πένθος, τον φόβο και τον σπαραγμό ολόκληρες κοινωνίες. Και όταν μια κοινωνία δοκιμάζεται τόσο σκληρά, τα λόγια μοιάζουν φτωχά, ανίκανα να περιγράψουν την οδύνη. Αλλά ακριβώς τότε, η ώρα για δράση και πρωτοβουλίες δεν είναι απλώς αναγκαία. Είναι η μόνη απάντηση. Η σιωπή, η αδράνεια, η κρυφή ανοχή, είναι συνενοχή.
Η αποστροφή μας σε κάθε μορφής βία οφείλει να είναι δεδομένη και αδιαπραγμάτευτη. Αλλά ας είμαστε ειλικρινείς, πρώτα με τον εαυτό μας. Εδώ, στον τόπο μας, έχουμε αποτύχει. Έχουμε αποτύχει να διαχωρίσουμε τη βία από την παράδοση, την εγκληματική συμπεριφορά από μια δήθεν «λεβεντιά». Έχουμε επιτρέψει σε μια μικρή, αλλά θορυβώδη και επικίνδυνη, μειοψηφία να αμαυρώσει την εικόνα μας, να ορίσει την ταυτότητά μας με τα πιο μελανά χρώματα: αυτά του μπαρουτιού και του αίματος.
Ο Πολιτισμός της αλληλεγγύης
Ας μιλήσουμε για τον πολιτισμό και την κουλτούρα της Κρήτης. Όχι γι’ αυτή τη στρεβλή καρικατούρα που προβάλλεται μέσα από τις κάννες των καλάσνικοφ. Αλλά για την πραγματική, τη βαθιά, την ουσιαστική κουλτούρα αυτού του τόπου.
Η Κρήτη είναι η γη της αξιοπρέπειας, της ανθρωπιάς, του φιλότιμου και της αλληλεγγύης. Αυτές είναι οι αξίες που σφυρηλάτησαν τον Κρητικό μέσα στους αιώνες, που τον κράτησαν όρθιο απέναντι σε κατακτητές. Το φιλότιμο, αυτή η μοναδική ελληνική λέξη, στην Κρήτη βρήκε την απόλυτη έκφρασή του. Είναι η υπέρτατη τιμή που πηγάζει από τον σεβασμό στον εαυτό σου, και γι’ αυτό ακριβώς, από τον απόλυτο σεβασμό στον Άλλον. Είναι η ανοιχτή πόρτα του σπιτιού, το τραπέζι που στρώνεται για τον ξένο, η βοήθεια στον γείτονα που έχει ανάγκη, ο λόγος-συμβόλαιο, η ντομπροσύνη που δεν χρειάζεται φωνές.
Ο Κρητικός πολιτισμός είναι η αλληλοβοήθεια στα δύσκολα, είναι η αυτοσυγκράτηση, η σοφία του λιτού λόγου, ο σεβασμός στους γεροντότερους και η προστασία των αδυνάμων. Είναι η υπερηφάνεια που πηγάζει από τη δημιουργία, από τον μόχθο στη γη, από την πνευματική αναζήτηση, και όχι από την καταστροφή.
Το «υπέρ – εγώ» της κατσούνας
Απέναντι σε αυτόν τον λαμπερό πολιτισμό, τα τελευταία χρόνια έχει γιγαντωθεί ένα τέρας. Ένα «υπερ-εγώ» που καλλιεργείται συστηματικά ως επίδειξη δύναμης. Είναι ένα «υπερ-εγώ» που δεν έχει καμία σχέση με τον Κρητικό. Είναι η μετάλλαξή του. Είναι η άρνησή του.
Αυτό το «υπερ-εγώ» χαρακτηρίζεται από τρεις απόλυτες απουσίες:
Χωρίς Αιδώ (ντροπή): Είναι η επίδειξη του παράνομου πλούτου και, πάνω απ’ όλα, του παράνομου όπλου. Είναι η μπαλωθιά μέρα-μεσημέρι, η κουμπούρα στη ζώνη μέσα στο καφενείο, το βίντεο στα social media με πυροβολισμούς. Είναι η απόλυτη περιφρόνηση στον συνάνθρωπο που τρομοκρατείται, στον νόμο που γελοιοποιείται, στην ίδια την ιερότητα της ζωής. Είναι η νίκη του «φαίνεσθαι» πάνω στο «είναι».
Χωρίς Αρχές: Οι αρχές του αληθινού Κρητικού (τιμή, λόγος, σεβασμός) αντικαθίστανται από έναν κώδικα μαφίας. Η «τιμή» εδώ δεν είναι η προσωπική ακεραιότητα, αλλά η εικόνα της κυριαρχίας. Κάθε διαφωνία, κάθε στραβό βλέμμα, κάθε ασήμαντη κτηματική διαφορά, γίνεται αφορμή για πόλεμο. Δεν υπάρχει διάλογος, δεν υπάρχει Δικαιοσύνη. Υπάρχει μόνο ο νόμος του όπλου, ο νόμος του ισχυρότερου «εγώ».
Χωρίς τις Παραδοσιακές Αξίες: Αυτό το «υπερ-εγώ» είναι ο απόλυτος προδότης των αξιών που ισχυρίζεται ότι υπερασπίζεται. Ποια αλληλεγγύη υπάρχει στον φόβο που σπέρνει; Ποιο φιλότιμο υπάρχει στην αφαίρεση μιας ζωής; Ποια αξιοπρέπεια υπάρχει στην επίδειξη της βαρβαρότητας; Είναι μια κενή, νάρκισσιστική κουλτούρα που χρησιμοποιεί την παράδοση ως σημαία ευκαιρίας για να δικαιολογήσει τα εγκλήματά της.
Η Ρίζα του «Κακού»
Η παρέμβασή μας, λοιπόν, είναι περισσότερο αναγκαία στη ρίζα αυτού του «κακού». Και η ρίζα είναι βαθιά.
Πρώτη και κύρια, η καταπολέμηση της οπλοκατοχής. Ας τελειώνουμε με το παραμύθι του «εθίμου». Τα όπλα δεν είναι παράδοση. Είναι εργαλεία θανάτου. Η Κρήτη είναι ένα οπλοστάσιο. Η ανοχή στην «μπαλωθιά» του γάμου είναι που εκπαιδεύει τον αυριανό δολοφόνο. Είναι η ίδια η Πολιτεία που, με την πολυετή αδράνειά της, επιτρέπει σε αυτή τη γάγγραινα να απλώνεται. Η Αστυνομία συχνά κάνει φιλότιμες προσπάθειες, αλλά χωρίς καθολική πολιτική βούληση, χωρίς έναν ολοκληρωτικό, μόνιμο, στοχευμένο μηχανισμό αφοπλισμού, απλώς ξύνει την επιφάνεια.
Δεύτερη ρίζα, η σιωπή. Η κοινωνική ανοχή. «Μην ανακατεύεσαι», «κοίτα τη δουλειά σου», «εδώ είναι Κρήτη». Αυτές οι φράσεις είναι το λίπασμα που θρέφει το «υπερ-εγώ». Η ευθύνη βαραίνει όλους μας. Τον πολιτικό που φοβάται να μιλήσει για να μην χάσει ψήφους. Τον τοπικό παράγοντα που κάνει πλάτες. Τον ιερέα που δεν βάζει τον λόγο του Θεού πάνω από τον φόβο του ποιμνίου του. Τον πολίτη που βλέπει και σωπαίνει.
Τρίτη ρίζα, η αίσθηση ατιμωρησίας. Όταν η Δικαιοσύνη είναι αργή, ή όταν οι ποινές μοιάζουν με χάδι, ο πολίτης χάνει την εμπιστοσύνη του. Και σε αυτό το κενό εμπιστοσύνης, ο νόμος της ζούγκλας, ο νόμος της βεντέτας, βρίσκει πρόσφορο έδαφος.
Η Ώρα για κοινή δράση
Η τραγωδία στα Βορίζια δεν πρέπει να είναι απλώς ένας ακόμη κρίκος στην αλυσίδα. Πρέπει να είναι το τέλος της. Χρειάζεται μια γιγαντιαία συστράτευση. Το κράτος, η Εκκλησία, οι εκπρόσωποι της Κρήτης στο Κοινοβούλιο, η Περιφερειακή και Τοπική Αυτοδιοίκηση, οι φορείς κάθε περιοχής, ο καθένας και η καθεμιά που μπορεί να συνεισφέρει.
Η Πολιτεία οφείλει να προχωρήσει ένα σχέδιο «αφοπλισμού» της Κρήτης. Όχι για τα μάτια του κόσμου. Με αξιοποίηση πληροφοριών, με συνεχείς ελέγχους, με αυστηροποίηση των ποινών χωρίς αναστολή. Όποιος συλλαμβάνεται με παράνομο οπλισμό, πρέπει να ξέρει ότι θα χάσει την ελευθερία του. Η Εκκλησία της Κρήτης έχει τεράστιο κύρος. Ο λόγος της πρέπει να γίνει πιο δυνατός από τις σφαίρες. Να μιλήσει για τον σεβασμό στη ζωή, να απομονώσει τους φορείς της βίας, να σταθεί μπροστάρης στην προσπάθεια για ειρήνευση.
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση πρέπει να δώσει το δικό της στίγμα. Ενδεχομένως να αρνούνται την παρουσία τους σε οποιαδήποτε κοινωνική εκδήλωση ακουστεί έστω και μία μπαλωθιά. Να διακόπτουν τη χρηματοδότηση σε συλλόγους που ανέχονται ή προωθούν τέτοιες συμπεριφορές.
Όλοι οι πολίτες πρέπει να ξαναβρούμε τη φωνή μας. Να σπάσουμε τον φόβο. Να απομονώσουμε κοινωνικά τους «νταήδες». Να ξαναδιδάξουμε στα παιδιά μας τι θα πει «φιλότιμο» και «αξιοπρέπεια». Να τους μάθουμε ότι η πραγματική λεβεντιά είναι η ψυχραιμία, ο σεβασμός και η αυτοσυγκράτηση.
Κάθε τοπική κοινωνία που βρίσκεται στο επίκεντρο μιας τραγωδίας χρειάζεται τη στήριξη της οργανωμένης πολιτείας. Χρειάζεται ψυχολόγους, κοινωνικούς λειτουργούς, χρειάζεται την Αστυνομία να εγγυηθεί την ασφάλεια. Αλλά πάνω απ’ όλα, χρειάζεται να δει ότι όλοι μαζί είμαστε αποφασισμένοι να πούμε «φτάνει!». Το οφείλουμε στον τόπο μας. Το χρωστάμε στα παιδιά μας.
Οφείλουμε να τους παραδώσουμε την Κρήτη του πολιτισμού, της αλληλεγγύης και της ανθρωπιάς. Όχι μια γη που κυβερνάται από το άρρωστο «υπερ-εγώ» της κουμπούρας. Η ώρα για την κοινή δράση είναι τώρα.
ΜΙΧΑΛΗΣ ΑΤΣΑΛΑΚΗΣ
