Μια θαυμάσια περιπατητική ξενάγηση στον αρχαίο Ολούντα είχαμε την τύχη και παρακολουθήσαμε. Έγινε στο πλαίσιο των Πολιτιστικών Διαδρομών του Υπουργείου Πολιτισμού και ξεναγός μας ήταν ο αρχαιολόγος της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων Θεοτόκης Θεοδούλου, ο οποίος τα τελευταία χρόνια έχει πραγματοποιήσει πολλές υποβρύχιες αρχαιολογικές έρευνες στο χώρο του αρχαίου Ολούντος.
Η δράση περιλάμβανε την περιήγηση από τις Αλυκές, τον Πόρο και το Κανάλι, μέχρι τον κόλπο του Μελισσού, όπου εντοπίζονται βυθισμένα κτιριακά κατάλοιπα, τμήμα αρχαίου πύργου, καθώς και θεμέλια μιας βυζαντινής βασιλικής.
Ήταν μια από τις πλέον ενδιαφέρουσες ξεναγήσεις που έχουμε παρακολουθήσει, όσον αφορά το ιστορικό παρελθόν του τόπου μας. Ο κ. Θεοδούλου, στην διάρκεια της ξενάγησής του, δεν αρκέστηκε μόνο στην ενημέρωση για τον αρχαίο Ολούντα. Μας εξήγησε ακόμα πόσο σημαντικό είναι να παραδίδουμε αναλλοίωτα, η μια γενιά στην άλλη, αυτά τα οποία παραλαμβάνουμε. Το νησί της Κολοκύθας έχει ενταχθεί ως Α΄ αρχαιολογική ζώνη και έτσι έχουμε καταφέρει να διατηρούμε αναλλοίωτο το τοπίο και τα μνημεία που υπάρχουν σ’ αυτό.
Η κρητική πόλη του αρχαίου Ολούντος βρισκόταν στο ένα από τα δύο μεγάλα φυσικά λιμάνια της βόρειας ακτής της Κρήτης (κόλποι Σούδας και Ελούντας). Ήταν ιδιαίτερα μεγάλη η ακμή της στα ιστορικά χρόνια μέχρι και την πρώτη βυζαντινή περίοδο, οπότε εγκαταλείπεται και πιθανότατα ξεκινά η βύθισή της εξαιτίας γεωλογικών αιτίων.
«Η προσπάθειά μας είναι να ευαισθητοποιηθεί η τοπική κοινωνία, αλλά και οι επισκέπτες μας, ώστε να προστατεύσουν, να κατανοήσουν και να αγαπήσουν αυτό το πολιτιστικό περιβάλλον, ενταγμένο μέσα στο φυσικό περιβάλλον», ανέφερε ο κ. Θεοδούλου.
Ξεχωρίσαμε και αναφέρουμε κάποιες από τις πληροφορίες του αρχαιολόγου που έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον:
α) Υπάρχουν αρχαιολογικές και γεωφυσικές έρευνες με τις οποίες μπορούμε, με αρκετή βεβαιότητα, να πούμε ότι μεγάλο μέρος του Κόρφου της Ελούντας ήταν κάποτε λίμνη! Οι αρχαιολογικές έρευνες έχουν σχέση με τα θεμέλια κτιρίων που σήμερα βρίσκονται μέσα στο νερό, που σημαίνει ότι είχαμε τη στεριά πιο ψηλά, ενώ οι γεωλογικές έρευνες μας έχουν δείξει ότι αυτό που βλέπουμε στη μέση του κόλπου δεν είναι θαλασσινές αποθέσεις. Αυτά μας οδηγούν στο συμπέρασμα ότι μάλλον εδώ είχαμε μία λίμνη.
β) Εκτός από τις γνωστές Βασιλικές, εκκλησιές του Πόρου και της Κολοκύθας, υπάρχει μία ακόμη Βασιλική, μικρότερων διαστάσεων στη θέση Μελισσός ή Τσιμπάκι. Σώζεται η περιμετρική θεμελίωση σε ημιεμφανή κατάσταση. Η πιθανότερη χρονολόγησή της είναι τα έτη 550 ως το 824 μ.Χ. [Την αναφέρει και ο Μανόλης Μακράκης στο βιβλίο του «Ελούντα». Είναι κτισμένη σε βραχώδες ασβεστολιθικό υπόβαθρο, σε απόσταση 50 μ. από τη θάλασσα. Δεν υπάρχουν μαρτυρίες ή γραπτές αναφορές Ελλήνων ή ξένων αρχαιολόγων ή περιηγητών, που ασχολήθηκαν με τις άλλες δύο βασιλικές της Ελούντας. Πιθανότατα λεηλατήθηκε και καταστράφηκε ολοσχερώς κατά τις επιδρομές των Σαρακηνών πειρατών το διάστημα από τα μέσα του 7ου αιώνα. Φαίνεται πως ήταν αφιερωμένη στο Σωτήρα Χριστό, όπως φανερώνει η γκραβούρα του Βενετού μηχανικού Francesco Basilicata (1618) που καταγράφει τον όρμο ως «CHRISTO».]
γ) Κοντά στην εκκλησία στη θέση Μελισσός, διακρίνουμε τεράστιες λαξευμένες πέτρες που έχουν στοιχεία βάσης πύργου. Στο ίδιο σημείο γινόταν και επεξεργασία πορφύρας, καθώς υπάρχουν αμέτρητα κελύφη οστράκων από τα οποία έβγαινε η πανάκριβη πορφύρα, που τότε είχε αξία όση το χρυσάφι!
ΛΕΩΝ.Κ.
