Για τρίτη χρονιά το Φόρουμ του Κέντρου του ΟΟΣΑ στην Κρήτη για τις Πληθυσμιακές Δυναμικές θα φιλοξενηθεί στα Χανιά και αναμένουμε με ενδιαφέρον να αναδείξει τα δεδομένα που μας απασχολούν ιδιαίτερα ως χώρα.
Τον Νοέμβριο του 2024, στο 1ο Φόρουμ, ο καθηγητής Tito Boeri προειδοποίησε ότι «είναι κοντά η στιγμή που θα έχουμε έναν εργαζόμενο για έναν συνταξιούχο». Ο Περιφερειάρχης Σταύρος Αρναουτάκης χαρακτήρισε τότε το δημογραφικό «ωρολογιακή βόμβα στα θεμέλια της κοινωνικής και οικονομικής ανάπτυξης».
Το Κέντρο του ΟΟΣΑ στην Κρήτη ιδρύθηκε τον Ιανουάριο του 2023. Οργανώνει το Φόρουμ κάθε χρόνο, μαζί με το Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών και τον Δήμο Χανίων. Η φετινή διοργάνωση έχει τίτλο «Demography driven resilient societies: sustainable growth, social and territorial cohesion». Θα γίνει στο Κέντρο Αρχιτεκτονικής της Μεσογείου. Εστιάζει στο έλλειμμα γεννήσεων, στις ελλείψεις εργατικού δυναμικού, στη μετανάστευση και στη στέγαση. Περισσότεροι από 25 ομιλητές έχουν επιβεβαιώσει τη συμμετοχή τους, ανάμεσά τους ο Υπουργός Επικρατείας Άκης Σκέρτσος. Το πρόγραμμα και οι εγγραφές είναι στο populationdynamics.gr.
Το 2024 στο Λασίθι γεννήθηκαν 519 παιδιά και πέθαναν 947 κάτοικοι. Για κάθε παιδί που ήρθε στον κόσμο, ο νομός έχασε σχεδόν δύο ανθρώπους. Το 2023 οι γεννήσεις ήταν 585 και οι θάνατοι 987. Μέσα σε έναν χρόνο οι γεννήσεις μειώθηκαν κατά 11,3%.
Το παράδοξο της απογραφής
Η τελευταία απογραφή δίνει με την πρώτη ματιά αντίθετη εικόνα. Το 2021 το Λασίθι είχε 77.819 κατοίκους, 2.438 περισσότερους από το 2011. Η Κρήτη συνολικά κατέγραψε οριακή άνοδο 0,2%, ενώ η χώρα έχασε περισσότερους από 330.000 κατοίκους. Η αύξηση οφειλόταν, πρωτίστως, στο γεγονός πως ήταν αναγκαίο να εγγραφούν Δημότες ακόμα και απόδημοι για να ενισχυθεί το πληθυσμιακό στοιχείο. Η αύξηση δηλαδή δεν ήρθε από τις γεννήσεις. Ήρθε από ανθρώπους που εγκαταστάθηκαν στον νομό, κυρίως στις πόλεις ή έγιναν δημότες. Η Δημοτική Ενότητα Σητείας κέρδισε 1.102 κατοίκους, της Ιεράπετρας 1.041 και του Αγίου Νικολάου 883.
Η ενδοχώρα αντίθετα έχασε. Η Λεύκη έχασε 231 κατοίκους, η Νεάπολη 143, το Οροπέδιο 129 και ο Ίτανος 94. Οι απώλειες συγκεντρώνονται στους μικρούς οικισμούς. Το Λασίθι κινείται έτσι με δύο ταχύτητες: οι πόλεις και τα παράλια μεγαλώνουν, τα ορεινά χωριά αδειάζουν και γερνούν.
Ιστορικό χαμηλό σε όλη τη χώρα
Το 2025 στην Ελλάδα γεννήθηκαν 65.594 παιδιά, ο μικρότερος αριθμός που έχει καταγραφεί ποτέ. Το 2024 ο πληθυσμός μειώθηκε κατά 58.449 ανθρώπους, σχεδόν τρεις φορές τον πληθυσμό της Σητείας. Από το 2011 οι θάνατοι ξεπερνούν κάθε χρόνο τις γεννήσεις.
Ο δείκτης γονιμότητας έπεσε το 2024 στο 1,24 παιδιά ανά γυναίκα, σύμφωνα με τη Eurostat. Ο μέσος όρος της Ε.Ε. είναι 1,34, ενώ για να ανανεώνεται ο πληθυσμός χρειάζονται 2,1. Σύμφωνα με το Κέντρο του ΟΟΣΑ, έως το 2050 η χώρα θα έχει 8,5 εκατομμύρια κατοίκους. Θα έχει επίσης 2 εκατομμύρια λιγότερους ανθρώπους σε ηλικία εργασίας.
Η Κρήτη ήταν το 2025 η μόνη από τις 13 περιφέρειες όπου οι γεννήσεις αυξήθηκαν, έστω κατά 129. Στο Λασίθι όμως η πτώση συνεχίζεται.
Στέγη και δουλειά
Οι νέοι που μένουν στον τόπο τους συναντούν άλλα εμπόδια. Τα σπίτια γίνονται τουριστικά καταλύματα και τα ενοίκια ανεβαίνουν πιο γρήγορα από τους μισθούς. Οι νέοι στην Ελλάδα φεύγουν από το πατρικό στα 30,6 χρόνια, ενώ στην Ε.Ε. στα 26,3. Ξενοδοχεία, θερμοκήπια και οικοδομές ψάχνουν προσωπικό και στηρίζονται όλο και περισσότερο σε εργαζόμενους από άλλες χώρες.
Το Λασίθι δείχνει ότι μπορεί να προσελκύει κατοίκους. Το ζητούμενο είναι να γεννιούνται παιδιά και να μένουν ζωντανά και τα χωριά του, όχι μόνο οι πόλεις.
ΜΙΧΑΛΗΣ ΑΤΣΑΛΑΚΗΣ
