Θεωρείται ο μεγαλύτερος σε μέγεθος Ναός στο νομό Λασιθίου και ο δεύτερος μεγαλύτερος στην Κρήτη, μετά τον Άγιο Μηνά. Ο Μητροπολιτικός Ναός της Μεγάλης Παναγίας στη Νεάπολη αποτελεί σημείο αναφοράς της θρησκευτικής ζωής στη Μητρόπολη Πέτρας και Χερρονήσου, μνημείο αλλά και σύμβολο του μεγάλου ιστορικού φορτίου που κουβαλάει η Νεάπολη, από την εποχή της μεγάλης άνθησης και του ρόλου της ως διοικητικού κέντρου του νομού, μέχρι σήμερα ως ιστορική πρωτεύουσα του Δήμου Αγίου Νικολάου.
Ο Ναός όπου οι πιστοί του Μεραμπέλλου συρρέουν κάθε Δεκαπενταύγουστο για να εορτάσουν το Πάσχα του καλοκαιριού, φέτος, αποτελεί το επίκεντρο μιας διαφορετικής, πνευματικής εκδήλωσης, η οποία εστιάζει στην ανάδειξη της ιστορίας του ναού και τη σχέση που διαμόρφωσαν οι άνθρωποι του τόπου με το Ναό. Προφανώς και το εκκλησιαστικό γεγονός πραγματώνεται μέσα από τις ακολουθίες που θα τελεστούν αφ’ εσπέρας και ανήμερα της εορτής της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, όμως, εκτός από τις εκκλησιαστικές τελετές – για πρώτη φορά – με κοινή πρωτοβουλία που ανέλαβαν ο Δήμος Αγίου Νικολάου και η Ιερά Μητρόπολη Πέτρας και Χερρονήσου, θα έχουμε μια διαφορετική εκδήλωση στο πλαίσιο του Δεκαπενταύγουστου, έξω από τα ειωθότα των παράπλευρων νυκτερινών πανηγύρεων, και σε πιο κατανυκτικό κλίμα.
Ο Ναός της Μεγάλης Παναγίας θα είναι στο κέντρο της αναφοράς, ως ο Ιερός Χώρος στον οποίο έχουν εξελιχθεί, ιστορικά, κοινωνικά και θρησκευτικά γεγονότα με σημασία για τη ζωή των ανθρώπων και της τοπικής κοινωνίας σε τρεις διαφορετικούς αιώνες. Οι ομιλητές της εκδήλωσης αναλαμβάνουν να ανασκαλέψουν μνήμες, να ανασύρουν ιστορικά γεγονότα για την Μεγάλη Παναγία και να παρουσιάσουν εκ νέου, με στοιχεία που εν πολλοίς παραμένουν άγνωστα, την ιστορία του Ναού και μαζί τον ανθρώπινο μόχθο, την βούληση, την επιμονή και την πίστη σπουδαίων εκκλησιαστικών ανδρών και των ανθρώπων της περιοχής για να δημιουργήσουν ένα εκκλησιαστικό κόσμημα, ένα θρησκευτικό μνημείο και παράλληλα ένα εξαίρετο λατρευτικό χώρο. Ένα Μητροπολιτικό Ναό που εξαρχής ήταν και συνεχίζει να είναι – και με τον περιβάλλοντα χώρο του – το σημείο συνάντησης της θρησκευτικής αλλά και της κοινωνικής ζωής για την τοπική κοινωνία.
Ο τσαρικός πολυέλαιος
Αξίζει να σημειωθεί πως υπάρχουν αρκετά και ενδιαφέροντα ιστορικά στοιχεία που σχετίζονται με την ιστορία του Ναού και αποκαλύπτουν ιστορικά δεδομένα παλαιότερων εποχών αλλά και τη δράση εκκλησιαστικών, πρωτίστως, προσώπων στην περιοχή. Ίσως ο άνθρωπος με την καλύτερη γνώση των δεδομένων να είναι ο προϊστάμενος του Ναού, πρωτοπρεσβύτερος Κωνσταντίνος Περβολαράκης, ο οποίος έχοντας με ζήλο και αυταπάρνηση αφιερώσει το μέγιστο της πολυετούς ιερατικής του θητείας στη Μεγάλη Παναγία, έχει καταβάλλει πολλές προσπάθειες για την συντήρηση του Ναού, έργο με πολλαπλές δυσκολίες. Με αφορμή τις φετινές εκδηλώσεις και την προσπάθεια συντήρησης του ναού, θυμάμαι μία αναφορά του για το απαιτητικό έργο της συντήρησης του κεντρικού πολυελαίου του ναού.
Ο Πολυέλαιος είχε έρθει στο ναό επί των ημερών του επισκόπου Νεαπολέως Διονυσίου Μαραγκουδάκη ο οποίος καταγόταν από τις Μαργαρίτες Μυλοποτάμου και πριν χειροτονηθεί επίσκοπος υπήρξε εφημέριος των τσαρικών ανακτόρων στη Ρωσία. Οι μελετητές της κρητικής – εκκλησιαστικής και όχι μόνο – ιστορίας, γνωρίζουν πως η πόλη και η περιοχή του Ρεθύμνου υπήρξε διαχρονικά τόπος ρωσικής «επιρροής» και μόνιμης παρουσίας του προξενείου στην Κρήτη, στοιχείο που αιτιολογεί και την παρουσία εκκλησιαστικών ηγετών στη βόρεια ορθόδοξη χώρα.
Ο Μητροπολίτης Διονύσιος, λοιπόν, ήταν εκείνος που ως νέος επίσκοπος αναγνώρισε την αξία του οικοδομήματος που δεν είχε ολοκληρωθεί και θέλησε να τελειώσει το έργο, όπως και έγινε. Ανάμεσα στα άλλα φρόντισε να προμηθευτεί τέσσερις πολυελαίους από τη Ρωσία! Πρόκειται για τον κεντρικό και ιδιαίτερα επιβλητικό πολυέλαιο, τον μικρότερο που βρίσκεται μετά την είσοδο στο ναό και τους δύο πολυέλαιους που βρίσκονται στο πλάι του μεγάλου κεντρικού (στα δύο κλίτη). Σύμφωνα με την παράδοση και τις διαθέσιμες πληροφορίες, ειδικά ο κεντρικός πολυέλαιος έχει ιδιαίτερη ιστορική αξία διότι ο αρχικός του προορισμός ήταν για τα τσαρικά ανάκτορα, αλλά χάρη στις ενέργειες του Μητροπολίτη, επί των ημερών του κατέληξε στη Μεγάλη Παναγία. Είναι μπρούτζινος, στην αρχή άναβε με κεριά και στην πορεία άλλαξε σε ηλεκτρικό και χρηματοδοτήθηκε από τους απόδημους Νεαπολίτες της Αμερικής.
Το ενδιαφέρον είναι πως όταν χρειάστηκε η συντήρηση και επισκευή του, πριν από δεκαπέντε περίπου χρόνια, ο πολυέλαιος έπρεπε να αποσυναρμολογηθεί για να γίνει το έργο του καθαρισμού. Όταν τελείωσε η διαδικασία αυτή, όπως μαρτυρεί ο πατήρ Κωνσταντίνος, ο πολυέλαιος είχε γίνει 17.500 κομμάτια τα οποία είχαν φωτογραφήσει με ιδιαίτερη προσοχή για να μπορέσουν να τον συναρμολογήσουν ξανά μετά την συντήρηση, με ιδιαίτερο κόπο και προσοχή.
ΜΙΧΑΛΗΣ ΑΤΣΑΛΑΚΗΣ
