Μια ομιλία που έγινε στην Αθήνα, από το Καναδικό Ινστιτούτο Ελλάδας, The Canadian Institute in Greece– παρουσιάζει εξαιρετικό ενδιαφέρον για τον Άγιο Νικόλαο, καθώς παρουσιάστηκαν τα αποτελέσματα των αρχαιολογικών ερευνών που έγιναν στη μικρή χερσόνησο που ονομάζουμε «κεφάλι του Σαρακηνού», μεταξύ των παραλιών Χαβάνια και Μεραμπέλλο. Οι ανασκαφές έλαβαν χώρα τα καλοκαίρια του 2019, του 2021 και του 2022.
Ο τίτλος της ομιλίας είναι «Having Our (Saracen’s) Head Examined: Recent Research by the CIG at Khavania, Crete» («Εξερευνώντας το Κεφάλι Σαρακινού: Πρόσφατη Έρευνα από το CIG στα Χαβάνια». Ομιλητές θα είναι ο Rodney D. Fitzsimons (Τμήμα Ανθρωπολογίας, Πανεπιστήμιο Trent) & Δ. Matthew Buell (Τμήμα Κλασικών, Σύγχρονων Γλωσσών και Γλωσσολογίας, Concordia University).
Όπως πληροφορούμαστε (cig-icg.blogspot) «οι δοκιμαστικές ανασκαφές της τοπικής Εφορείας είχαν φέρει στο φως τα ερείπια ενός σημαντικού λιμενικού οικισμού με κατοχή που εκτείνεται από την Πρώιμη Εποχή του Χαλκού (2000-1000 π.Χ.) Η εξερεύνηση των ανατολικών ακτών του κόλπου του Μιραμπέλλου μας έχει δώσει άφθονα στοιχεία για την πολιτιστική ανάπτυξη στην περιοχή, η οποία έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την έλλειψη προσοχής στη δυτική πλευρά του κόλπου, όπου βρίσκονται και τα Χαβάνια. Στα Χαβάνια εντοπίσαμε μια σειρά από δομικά χαρακτηριστικά, ενώ η περιορισμένη συλλογή επιφανειακών υλικών υποδηλώνει δραστηριότητα που εκτείνεται από την Πρώιμη Εποχή του Χαλκού έως τη Μεσαιωνική εποχή. Η ανάλυση υπολειμμάτων δείχνει ότι η περιοχή ήταν σταυροδρόμι πολλών σημαντικών διαδρομών επικοινωνίας που εκτείνονται κατά μήκος της βόρειας ακτής του νησιού.»
Για τα Χαβάνια, η προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Λασιθίου κ. Χρύσα Σοφιανού μας είχε ενημερώσει ότι «από την παραλία μέχρι ψηλά, τους Πίσσιδες και τα Κατσίκια, έχουμε κάποιες ενδείξεις και θέλουμε να μελετήσουμε την ύπαρξη ενός μινωικού οικισμού και τις πιθανές εγκαταστάσεις του».
Στην γύρω περιοχή, όπως έχουμε παρατηρήσει, χιλιάδες είναι τα όστρακα (κεραμικά). Στα Χαβάνια, όπως και στον Ολούντα, φαίνεται να υπάρχουν βυθισμένα κτίσματα, αλλά και πιθανή ύπαρξη βυθισμένου λιμανιού. Σύμφωνα με μια παράδοση, στα Χαβάνια έρχονταν οι Σαρακηνοί και άπλωναν τη λεία με τα χρυσάφια τους (εξ’ ου «Κεφάλι του Σαρακηνού»). Όποιος τολμούσε να κοιμηθεί εδώ και τα έβλεπε ήταν καταδικασμένος να πεθάνει!
Η περιοχή ήταν ναρκοθετημένη από την εποχή της Γερμανικής κατοχής και μέχρι να καθαριστεί, κανείς δεν τολμούσε να εγκατασταθεί εδώ. Σύμφωνα με άλλες πληροφορίες, εδώ υπήρχε και σπήλαιο με σταλακτίτες και νερό, αλλά έχει πια χαθεί. Στην περιοχή κάποτε υπήρχαν «χαβάνια», δηλαδή σημεία που έπλεναν οι ντόπιοι το λινάρι τους, καθώς, για την εξαγωγή των ινών το λινάρι πρέπει, αφού ξηρανθεί, να μπει για 8 έως 10 ημέρες σε καθαρό κυρίως νερό για να «σαπίσει» (μαρτυρία Ματθαίου Καρτέρη).
ΛΕΩΝ.Κ.
