Στη σύγχρονη γεωπολιτική και κοινωνική συγκυρία, η πραγματική ισχύς και η αναπτυξιακή δυναμική ενός τόπου δεν αποτυπώνονται αποκλειστικά στα μεγάλα έργα υποδομής, στις τουριστικές επιδόσεις ή στους φιλόδοξους ενεργειακούς σχεδιασμούς. Κρίνονται πρωτίστως από την ποιότητα, τη σταθερότητα και την ανθεκτικότητα των θεσμών του, την παραγωγή πρωτογενούς επιστημονικής γνώσης και, κυρίως, από την ικανότητά του να διαμορφώνει εφαρμοσμένες πολιτικές που βελτιώνουν ουσιαστικά την καθημερινότητα, την ασφάλεια και την αξιοπρέπεια των πολιτών.
Η επίσημη ανακοίνωση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ / WHO), με την οποία η Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Κρήτης ανακηρύσσεται για την επόμενη τετραετία ως επίσημο Συνεργαζόμενο Κέντρο του ΠΟΥ για την Ποιότητα Φροντίδας και τις Πολιτικές Υγείας με επίκεντρο τον Άνθρωπο, υπό τον διεθνή κωδικό WHO CC_GRE-33, συνιστά ένα γεγονός αναμφισβήτητης παγκόσμιας εμβέλειας. Πρόκειται για μια εξέλιξη που τοποθετεί την Κρήτη στον πυρήνα των ευρωπαϊκών υγειονομικών διεργασιών, επιβεβαιώνοντας ότι η περιφερειακή Ελλάδα μπορεί να παράγει πολιτική και καινοτομία υψηλότατου επιπέδου.
Το προφανές και επιτακτικό ερώτημα για τους αναγνώστες της στήλης, από τη σκοπιά του Αγίου Νικολάου και της Ανατολικής Κρήτης, είναι ευθύ. Πώς μια τέτοια ακαδημαϊκή επιτυχία παγκόσμιου βεληνεκούς ξεφεύγει από τα στενά όρια των πανεπιστημιακών αμφιθεάτρων και των ερευνητικών εργαστηρίων του Ηρακλείου και εξακτινώνεται στην πράξη, δίνοντας ουσιαστικές ανάσες στο δοκιμαζόμενο υγειονομικό τοπίο του Νομού Λασιθίου; Η στήλη διατυπώνει σήμερα μια πρόταση στρατηγικής αξίας για την Ανατολική Κρήτη, καθώς η ανάληψη μιας συντονισμένης πρωτοβουλίας για την εφαρμογή των κατευθυντήριων γραμμών του ΠΟΥ στο πεδίο μπορεί να ενισχύσει καθοριστικά την αναβάθμιση της δημόσιας υγείας και της ποιότητας ζωής ειδικά στον τόπο μας.
Το διεθνές πλαίσιο: ποιότητα, ανθρωποκεντρική φροντίδα και εμπιστοσύνη
Σύμφωνα με το επίσημο κείμενο του Περιφερειακού Γραφείου του ΠΟΥ για την Ευρώπη, το νέο Συνεργαζόμενο Κέντρο εντάσσεται οργανικά στις στρατηγικές προτεραιότητες του Δεύτερου Ευρωπαϊκού Προγράμματος Εργασίας 2026–2030. Η αποστολή του εστιάζει στην αξιοποίηση των συμπεριφορικών και πολιτισμικών δεδομένων για τη ριζική αναβάθμιση της ασφάλειας των ασθενών, του υγειονομικού γραμματισμού και της καλλιέργειας μιας κουλτούρας συμπονετικής φροντίδας.
Όπως χαρακτηριστικά δήλωσε ο επικεφαλής του Γραφείου του ΠΟΥ στην Αθήνα για την Ποιότητα της Φροντίδας και την Ασφάλεια των Ασθενών, Dr. Joγo Breda, τα Συνεργαζόμενα Κέντρα του ΠΟΥ συνδέουν την τεχνογνωσία, τους θεσμούς και τα δίκτυα για να ενισχύσουν τα συστήματα υγείας. Μέσα από την εστίασή του στην ποιότητα της φροντίδας και στις ανθρωποκεντρικές πολιτικές υγείας, αυτό το νέο κέντρο θα βοηθήσει τις χώρες να αναπτύξουν πρακτικές λύσεις για τη βελτίωση της ποιότητας, της ασφάλειας και της εμπειρίας της φροντίδας, ενισχύοντας ταυτόχρονα την εμπιστοσύνη, τον γραμματισμό υγείας και τη σύνδεση μεταξύ των πολιτών και των υπηρεσιών υγείας.
Κομβικό σημείο του σχεδιασμού αποτελεί η συγκρότηση της Κοινοπραξίας της Μεσογειακής Λεκάνης για Αξιόπιστα Συστήματα Υγείας και Φροντίδας, καθιστώντας την Κρήτη περιφερειακό κόμβο υγειονομικής διπλωματίας στη νοτιοανατολική Μεσόγειο, σε μια γεωγραφική ζώνη που δοκιμάζεται από έντονες δημογραφικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές πιέσεις.
Η επιστημονική ηγεσία πίσω από το επίτευγμα
Η διεθνής αυτή επιτυχία έχει συγκεκριμένη αρχιτεκτονική και φέρει τη σφραγίδα δύο κορυφαίων πανεπιστημιακών προσωπικοτήτων. Η Κοσμήτορας της Ιατρικής Σχολής, Καθηγήτρια Ελένη Παπαδάκη, Διευθύντρια της Αιματολογικής Κλινικής, της Μονάδας Κυτταρικής Θεραπείας και της Δημόσιας Τράπεζας Ομφαλοπλακουντιακού Αίματος στο ΠΑΓΝΗ, με πλούσια θεσμική εμπειρία σε ευρωπαϊκό επίπεδο, εντυπωσιακό ερευνητικό έργο και προϋπηρεσία σε διακεκριμένα ακαδημαϊκά ιδρύματα της Ευρώπης και των ΗΠΑ, προσδίδει στο Κέντρο το απαιτούμενο επιστημονικό κύρος, διεθνή δικτύωση και προσήλωση στα υψηλότερα πρότυπα διακυβέρνησης.
Από την άλλη πλευρά, ο Ομότιμος Καθηγητής Χρήστος Λιονής, πρώην Διευθυντής της Κλινικής Κοινωνικής και Οικογενειακής Ιατρικής, Πρόεδρος της Ομάδας Ψυχικής Υγείας του Παγκόσμιου Οργανισμού Οικογενειακών Ιατρών (WONCA) και κορυφαίος ερευνητής με παγκόσμια απήχηση, αποτελεί τον εγγυητή για την ενσωμάτωση της πρωτοβάθμιας φροντίδας και της κοινοτικής ιατρικής στον πυρήνα του έργου του ΠΟΥ. Στην προσπάθεια αυτή καθοριστική υπήρξε επίσης η συμβολή του Πρύτανη του Πανεπιστημίου Κρήτης, Καθηγητή Ιατρικής Γιώργου Κοντάκη, της ερευνήτριας Χριστίνας-Μαρίας Κράββαρη και μιας δυναμικής επιστημονικής ομάδας, αποδεικνύοντας ότι η Κρήτη διαθέτει ανεξάντλητο κεφάλαιο γνώσης.
Η θέση της 7ης ΥΠΕ και η θεσμική ευθύνη
Την εξέλιξη χαιρέτισε δημόσια ο Διοικητής της 7ης Υγειονομικής Περιφέρειας Κρήτης, Νεκτάριος Παπαβασιλείου, δηλώνοντας ότι εκφράζεται απόλυτη ικανοποίηση για αυτή τη σημαντική εξέλιξη για την Ιατρική Σχολή και το Πανεπιστήμιο Κρήτης, την Υγειονομική Περιφέρεια και κατ’ επέκταση για τη Χώρα, συγχαίροντας όλες και όλους που εργάστηκαν σε αυτή την κατεύθυνση, με το χαρακτηριστικό μήνυμα πως προχωράμε μπροστά.
Η δήλωση αυτή καταγράφει τη θεσμική ικανοποίηση, ταυτόχρονα όμως σηματοδοτεί και το μέγεθος της ευθύνης. Η διοίκηση της υγείας στην Κρήτη καλείται να λειτουργήσει ως ο επιχειρησιακός αγωγός που θα μεταφέρει τα επιστημονικά πορίσματα του ΠΟΥ στην καθημερινή πράξη των νοσοκομείων και των κέντρων υγείας του νησιού, μετατρέποντας τις διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες σε απτό υγειονομικό αποτέλεσμα.
Το διαχρονικό παράδοξο και το άλλοθι της γεωγραφίας στο Λασίθι
Εδώ ακριβώς βρίσκεται ο πυρήνας της σημερινής μας ανάλυσης, σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη περίοδο για τη δημόσια υγεία στην Ανατολική Κρήτη. Το νησί μας βιώνει ένα διαχρονικό παράδοξο. Διαθέτει μια Ιατρική Σχολή και ένα Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας που συγκαταλέγονται στην παγκόσμια ελίτ, ενώ την ίδια στιγμή το δημόσιο σύστημα υγείας στην περιφέρειά του, και κατεξοχήν στο Νομό Λασιθίου, αντιμετωπίζει δομικές ανισότητες, υποστελέχωση, αποσυντονισμό και λειτουργική κόπωση.
Στο Λασίθι επικαλούμαστε διαρκώς τη γεωγραφική ιδιαιτερότητα. Πίσω όμως από αυτό το αντικειμενικό δεδομένο, συχνά τοπικοί εκπρόσωποι και πολιτικά πρόσωπα επιχειρούν να κρύψουν την απουσία μακρόπνοου στρατηγικού σχεδιασμού, διεκδίκησης και παραγωγής μετρήσιμου έργου. Βαφτίζουν, με άλλα λόγια, την έλλειψη αντίληψης των πολιτικών λειτουργιών και την αδυναμία τους να παραγάγουν αποτελέσματα ως άλλοθι της γεωγραφίας.
Η πραγματικότητα παραμένει σκληρή. Η πολυδιάσπαση των μονάδων υγείας δημιουργεί ένα εξαιρετικά σύνθετο παζλ. Τα νοσοκομεία Αγίου Νικολάου, Ιεράπετρας, Σητείας και το Θεραπευτήριο Νεάπολης δίνουν καθημερινό αγώνα επιβίωσης για να καλύψουν βασικές εφημερίες και κρίσιμες ειδικότητες. Οι πολίτες εξαναγκάζονται σε διαρκείς, εξουθενωτικές μετακινήσεις προς τα νοσοκομεία του Ηρακλείου, ακόμα και για στοιχειώδεις εξετάσεις ή τακτικές παρακολουθήσεις. Παράλληλα, στα Κέντρα Υγείας και στα περιφερειακά ιατρεία της υπαίθρου, ο γερασμένος αγροτικός πληθυσμός έχει απόλυτη ανάγκη από συνεχή διαχείριση των χρόνιων νοσημάτων, προσβασιμότητα και ουσιαστική πρόληψη. Όταν οι τοπικές δομές αποδυναμώνονται, το πρώτο που διαρρηγνύεται είναι το θεμελιώδες αίσθημα ασφάλειας και εμπιστοσύνης της κοινωνίας απέναντι στο κράτος και στις υπηρεσίες δημόσιας υγείας.
Η νέα διοίκηση και η ευκαιρία μιας στρατηγικής επανεκκίνησης
Το τελευταίο διάστημα υπήρξε μια εξέλιξη με ιδιαίτερο ενδιαφέρον, με την τοποθέτηση στη θέση του Διοικητή των Διασυνδεόμενων Νοσοκομείων του Νομού Λασιθίου του Νίκου Κοκκίνη, ενός ανθρώπου με μακρά εμπειρία, αναγνωρισμένες ικανότητες διαχείρισης και καταγεγραμμένο έργο στον χώρο της δημόσιας υγείας. Πρόκειται για μια εξαιρετικά θετική κίνηση που χρειάζεται έμπρακτη στήριξη από το σύνολο των φορέων και της τοπικής κοινωνίας.
Πέρα όμως από την αυτονόητη και επείγουσα κάλυψη των κενών σε ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό, ανοίγεται μπροστά μας μια σπάνια ευκαιρία. Το Συνεργαζόμενο Κέντρο του ΠΟΥ δεν μπορεί να παραμείνει μια θεωρητική άσκηση επί χάρτου. Οφείλει να έχει άμεση, συντονισμένη και μετρήσιμη εξακτίνωση στο Λασίθι, λειτουργώντας ως καταλύτης για την ποιοτική αναβάθμιση των παρεχόμενων υπηρεσιών.
Οι άξονες της αναγκαίας εξακτίνωσης στο πεδίο
Η εφαρμογή των κατευθυντήριων αρχών του ΠΟΥ στο Λασίθι οφείλει να κινηθεί σε συγκεκριμένους άξονες άμεσης προτεραιότητας. Αρχικά, απαιτείται η δημιουργία ολοκληρωμένων διαύλων πλοήγησης ασθενών. Ο όρος ανθρωποκεντρική φροντίδα δεν είναι διακοσμητικός. Σημαίνει ότι ένας ηλικιωμένος ή χρονίως πάσχων από τη Ζάκρο, την Κριτσά, το Τζερμιάδων ή τον Μακρύ Γιαλό δεν πρέπει να χάνεται στη γραφειοκρατία και στις ουρές των νοσοκομείων, αλλά να υποστηρίζεται με σαφή πρωτόκολλα διασύνδεσης από το τοπικό ιατρείο μέχρι το τριτοβάθμιο νοσοκομείο.
Ταυτόχρονα, επείγει η εκπαίδευση και η ψυχολογική ενδυνάμωση των υγειονομικών. Η συμπονετική φροντίδα προϋποθέτει γιατρούς και νοσηλευτές που δεν λειτουργούν στα όρια της επαγγελματικής εξουθένωσης. Η 7η ΥΠΕ, σε συνεργασία με το Κέντρο του ΠΟΥ, οφείλει να υλοποιήσει άμεσα εκπαιδευτικά προγράμματα για το προσωπικό των δομών του Λασιθίου, προσφέροντας σύγχρονα εργαλεία διαχείρισης κρίσεων, επικοινωνίας και ουσιαστικής υποστήριξης.
Εξίσου αναγκαία είναι η ενίσχυση του υγειονομικού γραμματισμού στην κοινότητα, μέσα από στοχευμένες δράσεις πρόληψης και ενημέρωσης στους Δήμους Αγίου Νικολάου, Ιεράπετρας, Σητείας και Οροπεδίου Λασιθίου. Η ενδυνάμωση των ηλικιωμένων πολιτών και των οικογενειακών φροντιστών τους στην αυτοδιαχείριση των χρόνιων νοσημάτων μπορεί να αποσυμφορήσει θεαματικά τα Τμήματα Επειγόντων Περιστατικών των νοσοκομείων μας. Επιπλέον, η Κοινοπραξία της Μεσογείου για Αξιόπιστα Συστήματα Υγείας οφείλει να ορίσει ως πρωταρχικό πεδίο μελέτης και εφαρμογής τις περιφερειακές κοινότητες της ίδιας της Κρήτης. Αν το Λασίθι δεν αποτελεί την κατεξοχήν περιφέρεια της περιφέρειας στη δημόσια υγεία, τότε ποιος άλλος τόπος πληροί αυτά τα κριτήρια;
Από τις διακηρύξεις της Γενεύης στη δικαίωση του πολίτη
Η ανάδειξη της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης σε Συνεργαζόμενο Κέντρο του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας αποτελεί τίτλο τιμής για το νησί και ολόκληρη τη χώρα. Αποδεικνύει ότι όταν η ακαδημαϊκή στιβαρότητα της Ελένης Παπαδάκη συναντά την πρωτοπόρα παράδοση κοινωνικής ιατρικής του Χρήστου Λιονή, τα αποτελέσματα ξεπερνούν τα εθνικά σύνορα.
Όμως, για εμάς που καταγράφουμε καθημερινά την αγωνία των πολιτών στην Ανατολική Κρήτη, το μήνυμα είναι σαφές. Η διεθνής διάκριση αποκτά το πραγματικό της νόημα μόνο αν μεταφραστεί σε καλύτερη, ποιοτικότερη και δικαιότερη δημόσια υγεία για τον πολίτη του Λασιθίου. Το σύνθημα της 7ης ΥΠΕ για πορεία προς τα εμπρός δεν μπορεί να μείνει ένα επικοινωνιακό σχήμα. Θα κριθεί στην πράξη, στο αν η τεχνογνωσία του ΠΟΥ θα αποτελέσει το εφαλτήριο για να θωρακιστούν ουσιαστικά τα νοσοκομεία μας, να αναγεννηθεί η πρωτοβάθμια υγεία στα χωριά μας και να εμπεδωθεί σε κάθε γωνιά του τόπου μας το αναφαίρετο δικαίωμα στη σύγχρονη, ασφαλή και ανθρώπινη περίθαλψη. Κι αυτή είναι μια μεγάλη πρόκληση για δομημένες, πολύπλευρες συνέργειες που λείπουν από αυτόν τον τόπο και κάποτε οφείλουμε να τις αναπτύξουμε.
ΜΙΧΑΛΗΣ ΑΤΣΑΛΑΚΗΣ
- Από τη στήλη ΙΧΝΗΛΑΣΙΕΣ της έντυπης έκδοσης της ΑΝΑΤΟΛΗΣ
