Η Σπιναλόγκα δεν είναι ένας τυχαίος τόπος! Δεν είναι ένα από τα πολλά φρούρια που έκτισαν οι Βενετοί για να διασφαλίσουν την επικυριαρχία τους στη μεγαλόνησο… Δεν είναι απλά ένα νησάκι με εντυπωσιακή οχύρωση… Δεν υπήρξε απλά τόπος «εξορίας» απόβλητων και στιγματισμένων χανσενικών… Δεν αποτελεί μόνο ένα τουριστικό αξιοθέατο που ενισχύει την τουριστική ταυτότητα του Μεραμπέλου και παράγει οικονομικό πλούτο τροφοδοτώντας μια σειρά από επαγγελματικές δραστηριότητες.
Είναι όλα αυτά μαζί αλλά και κάτι παραπάνω. Και το πιστοποιεί συχνά πυκνά η ενασχόληση διακεκριμένων καλλιτεχνών, πνευματικών δημιουργών και επιστημόνων με τη Σπιναλόγκα. Το αποδεικνύει η διαχρονικά αυξανόμενη ροή επισκεπτών. Το δείχνει το ενδιαφέρον διεθνών οργανισμών. Δεν είναι τυχαία η βράβευση, πριν λίγες ημέρες, της Σπιναλόγκας από τον μη κερδοσκοπικό οργανισμό «The Fortress Study Group», ο οποίος ιδρύθηκε το 1975 και εδρεύει στην Οξφόρδη. Σκοπός του είναι να αξιολογήσει και να αναδείξει κάστρα που χτίστηκαν σε όλο τον κόσμο από την εφεύρεση της πυρίτιδας.
«Εκτός από την αρχιτεκτονική αξία των φρουρίων, ο συμβολισμός τους, ο ρόλος που έχουν διαδραματίσει στην ιστορία, τα έργα συντήρησης και αναστήλωσής τους και όλες οι τεχνικές παρεμβάσεις που έχουν λάβει, λαμβάνονται επίσης υπ’ όψιν» στη βράβευση. Η διάκριση και επιλογή της Σπιναλόγκας είναι άλλη μια απόδειξη της μεγάλης αξίας και πολυσήμαντης σημασίας, που διατηρεί έως σήμερα καθώς και η πολύ καλή δουλειά που γίνεται τα τελευταία χρόνια για την αναστήλωση και την προστασία της. Μένουν πολλά να γίνουν ακόμη, δε χωρεί αμφιβολία. Και τέτοιες βραβεύσεις, όπως αυτή από το «The Fortress Study Group» δεν συνιστά επανάπαυση σε ό,τι έχει γίνει, αλλά πρόκληση για να γίνουν με γοργότερους ρυθμούς όσα πολλά ακόμη χρειάζονται να γίνουν για την προστασία και περαιτέρω ανάδειξη του σπουδαίου αυτού μνημείου που διαθέτει ο τόπος μας.
Στην επίσημη ιστοσελίδα της Unesco (World Heritage Convention -Σύμβαση Παγκόσμιας Κληρονομιάς) επισημαίνεται η σημασία και παράλληλα η ιδιαιτερότητα που καθιστά τη Σπιναλόγκα μοναδικό μνημείο, τόσο για το ασύμμετρο οχυρωματικό έργο που φέρει όσο και ως «αποικία λεπρών»- ένα μνημείο ανθρώπινου πόνου και συγχρόνως σύμβολο θριάμβου του ανθρώπινου πνεύματος πάνω στην καταπίεση και τον βίαιο εγκλεισμό και του κοινωνικού στίγματος.
Ένταξη στον Κατάλογο
των Μνημείων Παγκόσμιας
Πολιτιστικής Κληρονομιάς
Εντούτοις, η Σπιναλόγκα, παρά τις εργώδεις προσπάθειες του Δήμου Αγίου Νικολάου τα προηγούμενα χρόνια και τη στήριξη της τοπικής κοινωνίας, δεν κατόρθωσε να ολοκληρώσει την ένταξή της στον οριστικό Κατάλογο των Μνημείων Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Το Υπουργείο Πολιτισμού «πάγωσε» τη διαδικασία, χωρίς μέχρι σήμερα να έχουν δοθεί επαρκείς εξηγήσεις, αφήνοντας αορίστως ανοιχτό το θέμα για δήθεν προοπτική συμπερίληψης της Σπιναλόγκας σε μια σειριακή εγγραφή ενετικών φρουρίων ανά τη Μεσόγειο. Αυτό όμως ακυρώνει τη μοναδικότητα του μνημείου και το υποβιβάζει στην κατηγορία απλών οχυρωματικών έργων, που η Μεσόγειος βρίθει από τέτοια..! Το ΥΠΠΟ προέταξε την σύνταξη φακέλου και ένταξη των μινωικών ανακτόρων…
Προεκλογικά οι τρεις τουλάχιστον δημοτικοί συνδυασμοί που διεκδίκησαν την δημαρχία του Αγίου Νικολάου, είχαν υποστηρίξει ότι θα συνέχιζαν την προσπάθεια για ένταξη της Σπιναλόγκας στον Κατάλογο της Unesco. Η νέα δημοτική αρχή, απ’ ό,τι έχει γνωστοποιηθεί ως σήμερα, ενάμιση χρόνο μετά τις εκλογές, δεν έχει κάνει κάποια συγκεκριμένη κίνηση προς την κατεύθυνση αυτή, προκειμένου να επανακινήσει το θέμα, θέτοντάς το σε υψηλό πολιτικό επίπεδο. Εφ’ όσον πραγματικά πιστεύει ότι αξίζει και μπορεί η Σπιναλόγκα να λάβει αυτή τη διεθνή αναγνώριση και πιστοποίηση ως μνημείο με μεγάλη πολιτισμική αξία και μεστό υψηλών πανανθρώπινων συμβολισμών.
Στην ιστοσελίδα της Unesco
Τί αναφέρει για τη Σπιναλόγκα, η ιστοσελίδα της Unesco;
«Η Σπιναλόγκα είναι ένα εξαιρετικό και μοναδικό παράδειγμα χρήσης ενός ιστορικού μνημείου ως λεπροκομίας χωρίς αλλοιώσεις στην εμφάνισή του. Τα μνημεία που αναφέρονται παρακάτω, με τα οποία θα μπορούσε να συγκριθεί η Σπιναλόγκα, δεν συνδυάζουν και τα δύο αυτά χαρακτηριστικά.
Όσον αφορά μόνο τις οχυρώσεις, η Σπιναλόγκα παρουσιάζει ομοιότητες με το οχυρωματικό συγκρότημα στο συγκρότημα νησιών Suomenlinna στα ανοιχτά του Ελσίνκι (Φινλανδία, 18ος αι.), μια ιδιοκτησία παγκόσμιας κληρονομιάς. Ωστόσο, οι οχυρώσεις της Σπιναλόγκας είναι προγενέστερες (τέλη 16ου αι.) και ο σχεδιασμός του οχυρωματικού της βάθους είναι εντυπωσιακός για την επιτυχή προσαρμογή του σε φυσικό έδαφος με μεγάλες υψομετρικές διακυμάνσεις, που σαφώς θέτει μεγαλύτερη αρχιτεκτονική πρόκληση. Περίπου παρόμοια χρονολόγηση με τη Σπιναλόγκα είναι τα φρούρια S. Andrea και S. Felice στη βενετική λιμνοθάλασσα, τα οποία αποτελούν μέρος της πλήρους επιγραφής του καταλόγου παγκόσμιας κληρονομιάς της Βενετίας. Το πρώτο είναι ένα εμβληματικό αναγεννησιακό φρούριο, αν και οι προς τη θάλασσα άμυνές του έχουν απλή διάταξη (ένας κεντρικός ημιμίληνος που σχηματίζει ένα λυγισμένο τόξο), ενώ ο σχεδιασμός του δεύτερου είναι εξαιρετικά απλός σε σύγκριση με αυτόν της Σπιναλόγκας.
Σε σύγκριση με άλλες οχυρωμένες νησίδες σε όλο τον κόσμο, όπως η Σούδα (Ελλάδα), το Forte S. Nicolò (Šibenik, Κροατία), το Chateau d’If (Μασσαλία), το Fort National, το Fort Petit Bé και το Fort de la Conchée (S. Malo, Γαλλία), το Fort Guesclin, το Fort Chapustime,C Fornettéhar, (Guernsey, UK), Vaxholm (Στοκχόλμη, Σουηδία) και Vyborg (Αγία Πετρούπολη, Ρωσία), η νησίδα Spinalonga ξεχωρίζει ως το μοναδικό παράδειγμα προηγμένης ασύμμετρης διάταξης του κύριου οχυρωματικού στοιχείου, του θαλάσσιου Michiel demilune, εξασφαλίζοντας την τέλεια προσαρμογή στο φυσικό ανάγλυφο και τις αμυντικές απαιτήσεις της νήσου Σπιναλόγκας και του ομώνυμου λιμανιού.
Όσον αφορά τη λειτουργία της Σπιναλόγκας ως αποικίας λεπρών, μπορεί να συγκριθεί με το νησί Robben της Νότιας Αφρικής, το οποίο είναι καταγεγραμμένο στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς ως σύμβολο του θριάμβου του ανθρώπινου πνεύματος, της ελευθερίας και της δημοκρατίας επί της καταπίεσης και χρησιμοποιήθηκε ως φυλακή και ως νοσοκομείο πασχόντων από λέπρα και χρόνιες και ψυχικές παθήσεις. Το ίδιο ισχύει για τα νησιά Chacachacare (Τρινιδάδ και Τομπάγκο), Sorok (Νότια Κορέα), Fantome (Αυστραλία), Ορτύκια (Νέα Ζηλανδία) και Culion (Φιλιππίνες)».
ΝΙΚΟΣ ΤΡΑΝΤΑΣ
