Με αφορμή δράση για δωρεάν σήμανση, στειρώσεις και κτηνιατρική φροντίδα ζώων συντροφιάς που πραγματοποιήθηκε στον Δήμο Αγίου Νικολάου το διάστημα 13-17 Ιουνίου, αλλά και της αλληλογραφίας που περιήλθε στην υπηρεσία μας, θα θέλαμε σαν Τμήμα Κτηνιατρικής Λασιθίου να προχωρήσουμε σε μια όσο το δυνατόν πιο απλή αλλά και αναλυτική ταυτόχρονα παρουσίαση της υφιστάμενης κατάστασης, της πραγματικότητας που αντιμετωπίζουμε καθημερινά, του Νομοθετικού Πλαισίου αλλά και των προκλήσεων της επόμενης μέρας.
Ο Ν.1197/1981 μαζί με διάσπαρτες κτηνιατρικές νομοθεσίες, ήταν ο πρώτος που απαγόρευε την κακοποίηση των ζώων και προέβλεπε κυρώσεις για αυτό, όμως δεν διέθετε πρόβλεψη για οργανωμένη διαχείριση των αδέσποτων. Στην συνέχεια εκδόθηκε ο Ν. 3170/2003 που αποτέλεσε στην ουσία μια πιο οργανωμένη προσπάθεια σε κρατικό επίπεδο για την προστασία των ζώων συντροφιάς και την διαχείριση των αδέσποτων. Τον αντικατέστησε ο Ν. 4039/12 και σήμερα έχουμε σε ισχύ τον Ν. 4830/21(πρόγραμμα ΑΡΓΟΣ). Παράλληλα όμως με την Ελληνική Νομοθεσία υπάρχουν σε ισχύ και Ευρωπαϊκοί Κανονισμοί από 21/4/2021 (Καν. 429/2016, 2035/2019) που οριοθετούν το πλαίσιο για την προστασία των ζώων εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τους οποίους δεν πρέπει να αγνοούμε στις αναφορές μας στο ισχύον νομοθετικό πλαίσιο, γιατί ένας Ευρωπαϊκός Κανονισμός βρίσκεται στην κορυφή της πυραμίδας από άποψη νομικής ισχύος. Η μοναδική περίπτωση ένας Ελληνικός Νόμος να υπερισχύει ενός Ευρωπαϊκού Κανονισμού, είναι να θεσπίζει διατάξεις αυστηρότερες του Ευρωπαϊκού Δικαίου.
Σε σχέση με την υφιστάμενη κατάσταση για τα ζώα συντροφιάς στην Ελλάδα: Σήμερα που γράφεται το άρθρο υπάρχουν καταχωρημένα 1.267.407 σκύλοι και 413.476 γάτες στο Εθνικό Μητρώο Ζώων Συντροφιάς. Από αυτά τα 430.000 (25%) περίπου είναι αδέσποτα. Ο αριθμός αυτός σίγουρα δεν αντικατοπτρίζει πλήρως την πραγματικότητα. Υπάρχει μεγάλος αριθμός δεσποζόμενων ζώων που δεν έχουν καταγραφεί ακόμα από τους ιδιοκτήτες τους, ενώ σε σχέση με τα αδέσποτα είναι πιο δύσκολο να προσδιοριστεί ο αριθμός που δεν έχει περισυλλεγεί. Επίσης, πολλοί είναι οι ιδιοκτήτες ζώων συντροφιάς, που ενώ έχουν προχωρήσει σε σήμανση και καταγραφή, δεν έχουν προχωρήσει στη στείρωση τους. Αυτό από μόνο του, αποτελεί ίσως τον σημαντικότερο παράγοντα επικινδυνότητας, για την δημιουργία νέων αδέσποτων ζώων, μέσα από την διαδικασία των μη ελεγχόμενων διασταυρώσεων και της εγκατάλειψης των νεογέννητων στην συνέχεια. Ποιοι είναι οι λόγοι που ένας ιδιοκτήτης ζώου συντροφιάς δεν προχωρά σε στείρωση του; Πολλοί…από το κόστος μιας χειρουργικής επέμβασης που ο ιδιοκτήτης δεν μπορεί να επιβαρυνθεί, αν και θα έπρεπε γιατί εμπίπτει στις υποχρεώσεις του, μέχρι την περίπτωση των κυνηγών και των κτηνοτρόφων που αρνούνται να στειρώσουν, φοβούμενοι πως θα επηρεαστούν οι κυνηγετικές ικανότητες και ικανότητες φύλαξης, αντίστοιχα των ζώων. Στο σημείο αυτό η Νομοθεσία δίνει την δυνατότητα λήψης γενετικού υλικού και καταχώρησης του σε βάση δεδομένων εφόσον δεν επιθυμούμε την στείρωση, με απώτερο σκοπό την διασταύρωση του γενετικού υλικού της «Τράπεζας γενετικού υλικού» που θα έχει δημιουργηθεί με το γενετικό υλικό νεοεντοπιζόμενων αδέσποτων ζώων και την απόδοση τυχόν ευθυνών σε περιπτώσεις που εντοπιστεί ομοιότητα με ζώο ήδη καταχωρημένο σε ιδιοκτήτη.
Επίσης, ο Ν. 4830/21 περιλαμβάνει διάφορες προβλέψεις, για την διευκόλυνση της διαδικασίας, όπως:
- αυτή που περιγράφεται στο Άρθρο 4, παρ 13«… Η δαπάνη της σήμανσης και της καταγραφής των δεσποζόμενων ζώων συντροφιάς βαρύνει τον ιδιοκτήτη τους και των αδέσποτων τον οικείο δήμο. Τα φιλοζωικά σωματεία και οι φιλοζωικές οργανώσεις μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα και οι ιδιοκτήτες ή ανάδοχοι ζώων που ανήκουν σε ευαίσθητες και ευπαθείς κοινωνικές ομάδες καθώς και οι ιδιοκτήτες σκύλων που χρησιμοποιούνται αποκλειστικά για την φύλαξη ποιμνίων (ποιμενικών) μπορούν, εφόσον επιθυμούν, να σημαίνουν, να καταγράφουν, να στειρώνουν και να εμβολιάζουν τα ζώα συντροφιάς τους δωρεάν στα κτηνιατρεία των δήμων ή στους ειδικά διαμορφωμένους χώρους των δήμων, των διαδημοτικών κέντρων και των κτηνιατρικών υπηρεσιών των περιφερειών της χώρας ή από συμβεβλημένους με τον δήμο παρέχοντες κτηνιατρικές υπηρεσίες. Στις ομάδες του δευτέρου εδαφίου συμπεριλαμβάνονται ιδίως άτομα με αναπηρία, πολύτεκνοι, τρίτεκνοι, μονογονεϊκές οικογένειες, άνεργοι εγγεγραμμένοι στα Μητρώα του Ο.Α.Ε.Δ. και διαβιούντες με το ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα. Επίσης, οι δήμοι δύνανται να χορηγούν δωρεάν τροφή και φάρμακα στα φιλοζωικά σωματεία και στις φιλοζωικές οργανώσεις μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα με τα οποία συνεργάζονται, καθώς και στους αναδόχους.»
Επίσης στο άρθρο 10 παρ 7«… Οι στειρώσεις αδέσποτων ζώων συντροφιάς, όπως επίσης η σήμανση, η καταγραφή, καθώς και λοιπές ιατρικές πράξεις περίθαλψής τους, μπορούν να πραγματοποιούνται δωρεάν και από εθελοντές επαγγελματίες κτηνιάτρους, που έχουν την ελληνική υπηκοότητα ή την υπηκοότητα άλλου κράτους μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης και συγκεντρώνουν όλες τις προϋποθέσεις, προκειμένου να ασκήσουν νόμιμα το επάγγελμα του κτηνιάτρου στην Ελλάδα, οι οποίοι οφείλουν να υποβάλουν σχετική δήλωση στο Γεωτεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδος (ΓΕΩΤΕΕ). Για την πραγματοποίηση των στειρώσεων, της σήμανσης και της καταγραφής των αδέσποτων ζώων συντροφιάς από εθελοντές κτηνίατρους μπορούν να διατίθενται οι εγκαταστάσεις των κτηνιατρείων των αρμόδιων υπηρεσιών κτηνιατρικής της οικείας περιφέρειας, περιφερειακής ενότητας ή του δήμου ή άλλοι χώροι που ανήκουν στην οικεία περιφέρεια ή στον δήμο ή σε συνδέσμους δήμων, υπό την εποπτεία των αρμόδιων υπηρεσιών των δήμων. Για τον ίδιο σκοπό μπορούν να διατίθενται και οι χώροι ιδιωτικών κτηνιατρείων..»
Οι διαφορετικές «ερμηνείες» που επιδέχονται τα παραπάνω άρθρα προκαλούν συχνές εντάσεις, μεταξύ Δήμων και ιδιωτών κτηνιάτρων, Δήμων και Κτηνιατρικών Υπηρεσιών της εκάστοτε Περιφέρειας, φιλοζωικών σωματείων και Κτηνιατρικών Υπηρεσιών της Περιφέρειας και θα εξηγήσω γιατί:
α. Γίνεται αναφορά σε φιλοζωικά σωματεία και οργανώσεις. Όμως δεν αρκεί κάποιος ή κάποιοι να αυτοανακηρυχθούν ως φιλοζωικό σωματείο και να μαζεύουν ζώα σε δομές μη αδειοδοτημένες τις περισσότερες φορές. Θα πρέπει η δράση τους να περιγράφεται σαφώς σε έγκυρο καταστατικό, να έχουν διενεργηθεί εκλογές με νόμιμο τρόπο και να έχει γίνει πράξη σύστασης διοικητικού Συμβουλίου σε σώμα. Και όλα τα παραπάνω θα πρέπει να είναι διαθέσιμα οποτεδήποτε ζητηθούν από τις αρμόδιες υπηρεσίες ελέγχου. Καταλαβαίνουμε την αγάπη για τα ζώα και την πηγαία προσφορά προς αυτά, όμως κάθε ιδιωτική πρωτοβουλία συγκέντρωσης ζώων σε καμιά περίπτωση δεν μπορεί να «βαφτίζεται» ως καταφύγιο ζώων.
β. Με βάση τον Ν. 4039/12 είχε εκδοθεί η ΚΥΑ 1714/75275/2015 (ΦΕΚ 1489/Β/16-7-2025) : «Διαδικασία παραχώρησης και απαιτούμενες προδιαγραφές των χώρων των πρωτοβάθμιων και δευτεροβάθμιων Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης, που παραχωρούνται σε εθελοντές κτηνιάτρους, για την πραγματοποίηση στειρώσεων, σήμανσης και καταγραφής αδέσποτων ζώων συντροφιάς». Η ΚΥΑ αυτή όπως αναφέρει περιγράφει την διαδικασία αλλά και τις ελάχιστες απαιτήσεις των ειδικά διαμορφωμένων χώρων των ΟΤΑ α και β βαθμού. Και ενώ ο παραπάνω Νόμος καταργήθηκε μετά την δημοσίευση του 4830/21, η παραπάνω ΚΥΑ παραμένει σε ισχύ, χωρίς όμως να τροποποιηθεί και να εναρμονιστεί στο ισχύοντα Νόμο. Παράλληλα εμφανίστηκαν «οργανώσεις» που απασχολούν κτηνιάτρους με έμμισθη σχέση εργασίας. Στον Νόμο όμως υπάρχει σαφής αναφορά επαναλαμβάνω, είτε σε εθελοντές κτηνιάτρους, είτε σε παρέχοντες κτηνιατρικές υπηρεσίες. Αν οι παραπάνω οργανώσεις ανήκουν στην κατηγορία «παρέχοντες κτηνιατρικές υπηρεσίες» αυτό θα έπρεπε να διευκρινιστεί και να οριοθετηθεί και σαφώς θα πρέπει να συμβασιοποιείται κάθε φορά και όχι άτυπα να θεωρείται δεδομένο.
γ. Σαν συνέχεια των παραπάνω ασαφειών προκύπτουν διαφωνίες με τους ιδιώτες κτηνιάτρους των περιοχών που δραστηριοποιούνται οι οργανώσεις αυτές για τον απλό λόγο πως οι ιδιώτες συνάδελφοι θεωρούν πως προκύπτει αθέμιτος ανταγωνισμός από την μορφή αυτή παροχής κτηνιατρικών υπηρεσιών. Σαφώς και το θεσμικό πλαίσιο θα έπρεπε να είναι οριοθετημένο, όπως περιγράφω στο β. Βέβαια δεν πρέπει να παραβλέψουμε και σε σχέση με όσα αναφέρω αρχικά για την υφιστάμενη κατάσταση για την σήμανση καταγραφή και στείρωση των ζώων συντροφιάς, ότι οι οργανώσεις αυτές, μέσα από τις δράσεις αυτές, έρχονται να κινητοποιήσουν, με το δέλεαρ των δωρεάν υπηρεσιών, ιδιοκτήτες ζώων που σε αντίθετη περίπτωση δεν θα έκαναν κάτι από μόνοι τους. Δεν μπορούμε λοιπόν να είμαστε εντελώς δογματικοί. Πρέπει όμως να υπάρξει λεπτομερής οριοθέτηση του πλαισίου δράσης κάθε φορά και να ισχύουν οι βασικά προβλεπόμενες από το Νόμο προϋποθέσεις.
Να επισημάνω επίσης πως ο Νόμος που βρίσκεται σήμερα σε ισχύ έχει και άλλες προβλέψεις που οι Δήμοι δεν πρέπει αγνοούν, όπως το άρθρο 12:
«Κίνητρα για τη σήμανση, τη στείρωση και την υιοθεσία σκύλων και γατών
Οι δήμοι δύνανται, με απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου, να παρέχουν κίνητρα, προκειμένου να ενθαρρύνουν τη σήμανση και καταχώριση στο ΕΜΖΣ των σκύλων και των γατών, τη στείρωσή τους, καθώς και την υιοθεσία αδέσποτων ζώων, είτε: α) μέσω διατακτικών («voucher») στους δημότες ή κατοίκους τους ή άλλων αντίστοιχων κινήτρων είτε β) με μείωση των δημοτικών τελών ανά έτος κατά ανώτατο ποσοστό έως δέκα τοις εκατό (10%) για τους ιδιοκτήτες στειρωμένων, σημασμένων και καταχωρημένων στο ΕΜΖΣ ζώων.»
Άλλο ζήτημα που επίσης χρίζει διευκρινήσεων αφορά την υιοθεσία αδέσποτων κυρίως ζώων συντροφιάς από κατοίκους άλλων χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι Ευρωπαϊκοί κανονισμοί που αναφέρω στην δεύτερη παράγραφο του κειμένου είναι ξεκάθαροι. Η μετακίνηση των ζώων αυτών πρέπει να γίνεται είτε από αδειοδοτημένο καταφύγιο είτε από κέντρο συγκέντρωσης ζώων. Στην Ελλάδα με τον Νόμο 4830/21 έχουμε εισάγει και τον θεσμό του «Αναδόχου». Ο θεσμός αυτός όμως δεν έρχεται σε πλήρη συμφωνία με τους Ευρωπαϊκούς Κανονισμούς, δεδομένου πως εισάγει χαλαρότερη ρύθμιση. Επομένως εναπόκειται στην διακριτική ευχέρεια του κράτους μέλους να δεχτεί ή όχι την μετακίνηση ζώου από ανάδοχο στην Ελλάδα.
Ο Προϊστάμενος του Τμήματος Κτηνιατρικής Λασιθίου
ΣΤΑΘΗΣ ΓΡΑΦΑΝΑΚΗΣ
κτηνίατρος, PhD
