Τι κρύβεται πίσω από τη σιωπή ανάμεσα στο ζευγάρι;
Πόσα μυστικά κρύβονται σε μια σχέση και πόσα είναι ικανός, κανείς, να ανεχτεί;
Ποιος μπορεί να αντισταθεί στα μικρά, ¨αθώα¨ ψέματα; Και ποιος αντέχει τελικά την αλήθεια;
Ισχύει ότι τίποτα δεν μπορεί να χωρίσει αυτούς που πραγματικά αγαπιούνται ή μήπως τελικά η αγάπη δεν είναι αρκετή;
Αφορμή στο να ανοίξουμε το κομμάτι της επικοινωνίας ανάμεσα στο ζευγάρι στάθηκε το θεατρικό έργο «Μακριά από παιδιά» του Γιωργή Τσουρή το οποίο παρακολουθήσαμε από την ΕΘΟΑΝ, σε σκηνοθεσία της Φωτεινής Γωνιωτάκη.
Στο έργο βλέπουμε ένα ζευγάρι νέων, που προσπαθεί να κάνει μια νέα αρχή. Ένα επώδυνο γεγονός – η απώλεια ενός παιδιού κατά την εγκυμοσύνη – έχει αφήσει πίσω του όχι μόνο θλίψη αλλά και κάτι ακόμη πιο επικίνδυνο για μια σχέση, τη σιωπή.
Δύσκολα γεγονότα – όπως η απώλεια ενός παιδιού – έχουν τη δύναμη είτε να ενώσουν είτε να απομακρύνουν ένα ζευγάρι. Όπως διαπιστώνει και ο ίδιος ο συγγραφέας του έργου “Ο πόνος τους ενώνει καμιά φορά τους ανθρώπους. Καμιά φορά τους χωρίζει για πάντα. Ο πόνος είναι γέννα». Αυτό που κάνει τη διαφορά είναι αν οι σύντροφοι μπορούν να μοιραστούν τα επώδυνα συναισθήματα και τις σκέψεις τους. Αν το «Πονάει αυτό», γίνεται αποδεκτό, αγκαλιάζεται και δεν απορρίπτεται πίσω από ένα «Έλα, υπάρχουν και χειρότερα. Ας μην μιλάμε γι’ αυτά. Θα πάμε παρακάτω». Μόνο, που το παρακάτω, δεν είναι μαζί, όταν δεν υπάρχει αναγνώριση και αποδοχή μεταξύ των συντρόφων. Και τότε, ο καθένας κλείνεται στον εαυτό του και παύει να μιλά. Εκείνος που πονά περισσότερο, δεν μιλά, γιατί δεν βρίσκει ανταπόκριση. Και ο άλλος, που δυσκολεύεται να παρηγορήσει, δεν μιλά, για να ¨δώσει¨, να ¨δείξει¨, δύναμη. Και η απόσταση μεταξύ τους μεγαλώνει.
Συχνά οι άνθρωποι διαχειρίζονται τον πόνο με διαφορετικούς τρόπους, άλλος μιλά και εκφράζεται και άλλος κλείνεται και αποφεύγει το θέμα. Ακόμα κι αν το ζευγάρι δεν κρατάει ίδια στάση απέναντι στο δυσάρεστο γεγονός, η αποδοχή της διαφορετικότητας, και ο σεβασμός στα συναισθήματα του άλλου, μειώνουν την απόσταση. Όταν υπάρχει πίεση για προχώρημα, όταν μένουν ανεπεξέργαστα τα άσχημα, τότε η ένταση μεγαλώνει, οι καυγάδες είναι συνεχείς, όμως η ουσιαστική επικοινωνία απουσιάζει. Ο ένας μιλά χωρίς να ακούει και ο άλλος ακούει χωρίς να νιώθει ότι ακούγεται. Σταδιακά, το ζευγάρι απομακρύνεται όχι μόνο συναισθηματικά αλλά και ψυχικά. Η συναισθηματική ασφάλεια χάνεται, οι σύντροφοι απομακρύνονται ψυχικά για να προστατεύσουν τον εαυτό τους από τον πόνο, ζώντας σαν “συγκάτοικοι». Το μοτίβο αυτό δεν είναι σπάνιο. Αντίθετα, αποτελεί μια από τις συνηθέστερες δυσκολίες που συναντώνται στις σχέσεις.
Η μη επικοινωνία δεν σημαίνει σιωπή
Αρκετοί πιστεύουν ότι η έλλειψη επικοινωνίας σημαίνει ότι ένα ζευγάρι δεν μιλά. Ωστόσο στην πραγματικότητα, πολλά ζευγάρια μιλούν συνεχώς, αλλά δεν επικοινωνούν πραγματικά. Η επικοινωνία δεν αφορά μόνο τις λέξεις. Οι άνθρωποι συνεχώς στέλνουν και δέχονται πολλαπλά μηνύματα μέσω λεκτικών και μη λεκτικών καναλιών.
Επικοινωνία σημαίνει να μοιραζόμαστε τα όποια συναισθήματα μας, να ακούμε τον άλλον χωρίς να βρισκόμαστε σε θέση άμυνας αλλά και να επιτρέπουμε να υπάρχει χώρος για έκφραση, όποια κι αν είναι αυτή, ακόμα και ευαλωτότητα. Όταν αυτά απουσιάζουν, τότε η συζήτηση εύκολα μετατρέπεται σε ρίνγκ ανταλλαγής κατηγοριών, ειρωνείας ή ακόμα και σταδιακής σιωπηλής απομάκρυνσης.
Πολλές φορές τα μηνύματα που στέλνουμε είναι αντιφατικά με τη στάση σώματος και την έκφρασή μας. Το «είμαι καλά», δεν συμβαδίζει με την θλίψη στα μάτια και την ακινησία στον καναπέ, τη μη όρεξη για ζωή. Το «είμαι εδώ», δεν συμβαδίζει με την διαρκή απουσία, με την ενασχόληση με την οθόνη, με την υπερεργασία, με το μη κάλεσμα του συντρόφου για χρόνο μαζί.
Τα μυστικά μέσα στη σχέση
Ένα από τα πιο ισχυρά στοιχεία που διαβρώνουν την εμπιστοσύνη σε κάθε σχέση είναι τα μυστικά. Μυστικά που μπορεί να αφορούν απλά σκέψεις που δεν εκφράζονται, οικονομικές αποφάσεις που λαμβάνονται κρυφά και συναισθήματα θυμού ή απογοήτευσης που συσσωρεύονται χρόνο με το χρόνο όσο δεν προσπαθούμε να τα επεξεργαστούμε.
Συχνά τα μυστικά δεν δημιουργούνται από πρόθεση εξαπάτησης αλλά από φόβο: φόβο σύγκρουσης, απόρριψης ή απώλειας. Ή ακόμα και μέσα από τον ρόλο του δυνατού που παίρνω σε μια σχέση. Εγώ είμαι ο δυνατός, εσύ ο ευάλωτος και σου αποκρύπτω τη αλήθεια, γιατί δεν μπορείς να την αντέξεις. Ο δυνατός γίνεται ο διασώστης στο όνομα της ¨αγάπης¨. Και στο όνομα της ειλικρίνειας και του σεβασμού, ο ¨αδύναμος¨, πληγώνεται και νιώθει προδοσία, στην αποκάλυψη του μυστικού. Και τελικά, το μήνυμα που περνιέται είναι το ¨Δεν είμαστε αρκετά ισότιμοι να προχωρήσουμε μαζί¨. Και τα στοιχεία της εξουσίας, της αρχηγίας, εισβάλλει στη σχέση. Και η απομάκρυνση εντείνεται.
Τα μυστικά είναι ικανά να δημιουργήσουν ένα αόρατο χάσμα στη συντροφική σχέση που φαντάζει αξεπέραστο στους ίδιους, γιατί απλά έχουν παραιτηθεί από κάθε προσπάθεια επανασύνδεσης της επικοινωνίας που κάποτε είχαν. Ζευγάρια που ζουν στο ίδιο σπίτι, αλλά οι ένοικοι του να κατοικούν σε διαφορετικούς ψυχικούς κόσμους.
Η σχέση ως χώρος ευθύνης
Μια σχέση δεν διαλύεται από ένα γεγονός, όσο απρόβλεπτο και δύσκολο είναι, αλλά από τον τρόπο που οι άνθρωποι σχετίζονται με αυτό και επιλέγουν να το αντιμετωπίσουν.
Για να χτίσουμε τα θεμέλια μιας ουσιαστικής επικοινωνίας που θα επιφέρει και μια αρμονική συντροφική σχέση, θα πρέπει να έχουμε κατά νου τα δομικά υλικά μια αληθινής διάδρασης με τον άλλον:
Ειλικρίνεια – να μπορούμε να πούμε τι πραγματικά νιώθουμε. Χρειάζεται μετατόπιση από το “Εσύ φταις” στο “Εγώ νιώθω”. Αντί για κατηγορίες, εκφράζουμε συναισθήματα και ανάγκες.
Ακρόαση – να ακούμε χωρίς να ετοιμάζουμε την απάντηση. Ακούμε πραγματικά, δίνουμε χρόνο να επεξεργαστούμε το γεγονός και δείχνουμε κατανόηση, ακόμα κι αν διαφωνούμε «Ξέρω πόσο δύσκολο είναι για εσένα. Ακόμα κι αν νιώθω ότι δεν είναι κάτι τόσο σημαντικό, αφού είναι σημαντικό για εσένα, θα το παλέψουμε μαζί»
Ανάληψη ευθύνης – να αναγνωρίζουμε τον δικό μας ρόλο στη σχέση. Είναι ο ρόλος μας να είμαστε οι υποστηρικτές, να έχουμε την οικονομική ευθύνη ή οι ρόλοι μοιράζονται ισότιμα;
Όταν αυτά ενυπάρχουν, ακόμη και τα πιο δύσκολα που θα φέρει στο δρόμο της η ζωή μας και οι επιλογές μας, μπορούν να μετατραπούν σε ευκαιρία επανασύνδεσης. Όταν όμως απουσιάζουν, η σιωπή γίνεται το πιο δυνατό μήνυμα που στέλνει μια σχέση, ότι οι δύο άνθρωποι βρίσκονται πλέον πολύ μακριά ο ένας από τον άλλον.
* Χαρά Κουκουράκη είναι Ψυχολόγoς, ΜS. Κλινική Ψυχολογία, Συστημική Ψυχοθεραπεύτρια
