Ερώτηση προς τους Υπουργούς Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής και Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών κατέθεσε η Κοινοβουλευτική Ομάδα του ΠΑΣΟΚ – Κινήματος Αλλαγής, την οποία συνυπογράφει και η Βουλευτής Λασιθίου και Τομεάρχης Τουρισμού, Κατερίνα Σπυριδάκη, αναδεικνύοντας την ανάγκη άμεσης κρατικής παρέμβασης για την αντιμετώπιση της ολοένα εντονότερης λειψυδρίας τόσο στη νησιωτική όσο και στην ηπειρωτική χώρα.
Με μια εκτενή και τεκμηριωμένη κοινοβουλευτική παρέμβαση, οι Βουλευτές του ΠΑΣΟΚ ζητούν από την Κυβέρνηση να δώσει συγκεκριμένες απαντήσεις για την πορεία εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ που έχουν εξαγγελθεί για έργα ύδρευσης, άρδευσης, αφαλάτωσης και εξοικονόμησης νερού, για έργα που απεντάχθηκαν από το Ταμείο Ανάκαμψης, για την αποτελεσματικότητα της Εθνικής Στρατηγικής για τα ύδατα, αλλά και για τον τρόπο με τον οποίο η φέρουσα ικανότητα των υδατικών πόρων ενσωματώνεται στον τουριστικό και αναπτυξιακό σχεδιασμό της χώρας.
Η Ερώτηση ξεκινά από μια πραγματικότητα που πλέον δεν επιδέχεται υποτίμηση. Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται η ίδια η Κυβέρνηση, η Ελλάδα βρίσκεται στη 19η θέση παγκοσμίως ως προς τον κίνδυνο λειψυδρίας, ενώ προβλέψεις που περιλαμβάνονται σε κυβερνητική παρουσίαση κάνουν λόγο για έλλειμμα στο ισοζύγιο υδάτων έως και 45% μέχρι το 2037.
Την ίδια στιγμή, μόνο τους τελευταίους μήνες οι περιοχές που κηρύσσονται σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης λόγω λειψυδρίας όλο και αυξάνονται. Μεγανήσι, Σύμη, Κεντρική Κέρκυρα και Διαπόντια Νησιά, Πάτμος, Αστυπάλαια, Λέρος, Κάρπαθος, Αλόννησος, Τήνος και Πόρος έχουν ήδη ενταχθεί στο σχετικό καθεστώς ή έχουν λάβει παράταση, γεγονός που αποδεικνύει ότι το φαινόμενο δεν αποτελεί πλέον έκτακτη εξαίρεση, αλλά αποκτά χαρακτηριστικά μιας νέας, μόνιμης πραγματικότητας.
Η Ερώτηση αναδεικνύει ως βασικές αιτίες της επιδείνωσης όχι μόνο την παρατεταμένη ανομβρία και την κλιματική κρίση, αλλά και τις μεγάλες απώλειες νερού από απαρχαιωμένα και διαβρωμένα δίκτυα, την υποστελέχωση των Δήμων, τις καθυστερήσεις στην ωρίμανση και εκτέλεση έργων, τα προβλήματα χρηματοδότησης των αφαλατώσεων και την αδυναμία ολοκλήρωσης κρίσιμων διοικητικών διαδικασιών.
Παράλληλα, ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στην αυξημένη ζήτηση που δημιουργείται κατά τους θερινούς μήνες στις τουριστικές περιοχές.
Όπως υπογραμμίζεται: «Η κλιματική κρίση δημιουργεί συνθήκες ερημοποίησης, ξηρασίας και παρατεταμένης ανομβρίας ιδίως στη νησιωτική χώρα, η οποία καλείται να ανταποκριθεί με ελλειμματικό υδάτινο ισοζύγιο στην αυξημένη τουριστική δραστηριότητα κατά τους καλοκαιρινούς μήνες.»
Για την Κοινοβουλευτική Ομάδα του ΠΑΣΟΚ, η πρόσβαση στο νερό δεν μπορεί να εξαρτάται από την περιοχή κατοικίας, την τουριστική περίοδο ή την οικονομική δυνατότητα των πολιτών.
Όπως τονίζεται με σαφήνεια: «Οι κάτοικοι τόσο της ηπειρωτικής, όσο και της νησιωτικής χώρας πρέπει να έχουν φτηνή, διαρκή και καθολική πρόσβαση στο καθαρό νερό, το οποίο ως δημόσιο αγαθό συνιστά πρωταρχικό αντικείμενο προστασίας εκ μέρους της Πολιτείας.»
Σχεδόν 300 εκατ. ευρώ εξαγγελιών – αλλά πού βρίσκονται τα έργα;
Η Ερώτηση καταγράφει αναλυτικά μια σειρά κυβερνητικών εξαγγελιών των τελευταίων ετών. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται τα 200 εκατ. ευρώ από το Ταμείο Απανθρακοποίησης για έργα ΑΠΕ, αφαλάτωσης και αντλησιοταμίευσης, οι 103 δράσεις επάρκειας νερού και αφαλάτωσης σε 61 νησιωτικούς Δήμους και ΔΕΥΑ, ύψους περίπου 9 εκατ. ευρώ, επιπλέον χρηματοδότηση 20 εκατ. ευρώ για περιοχές με άμεσες ανάγκες, καθώς και 42 έργα άνω των 75 εκατ. ευρώ που ανακοινώθηκαν για ολόκληρη τη χώρα.
Το συνολικό ύψος των σχετικών εξαγγελιών προσεγγίζει, σύμφωνα με την Ερώτηση, τα 300 εκατ. ευρώ.
Ωστόσο, οι Βουλευτές επισημαίνουν: «Από τις κυβερνητικές ανακοινώσεις που έχουν προηγηθεί και αναλυθεί ανωτέρω προκύπτει μία σειρά εξαγγελιών και χρηματοδότηση αυτών στο εκτιμώμενο κατά προσέγγιση ποσό των τριακοσίων εκατομμυρίων ευρώ κατά τρόπο αποσπασματικό και κατακερματισμένο μεταξύ διαφορετικών Υπουργείων, δίχως να προκύπτει η αναγκαία λογοδοσία για την πορεία υλοποίησης αυτών.»
Το ΠΑΣΟΚ ζητά, επομένως, πλήρη απολογισμό: ποια έργα έχουν δημοπρατηθεί, ποια υλοποιούνται, πόσα χρήματα έχουν πράγματι εκταμιευθεί, ποιες περιοχές έχουν ωφεληθεί και ποια είναι τα πραγματικά χρονοδιαγράμματα ολοκλήρωσης.
Ταμείο Ανάκαμψης: κρίσιμα έργα που χάθηκαν
Ένα από τα πλέον αιχμηρά σημεία της Ερώτησης αφορά την πορεία κρίσιμων έργων ύδρευσης και άρδευσης που είχαν ενταχθεί στο αρχικό Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας «Ελλάδα 2.0», αλλά τελικά απεντάχθηκαν.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο Μέτρο 16285, το οποίο περιλάμβανε 18 σημαντικά αρδευτικά έργα σε ολόκληρη τη χώρα, στα οποία συμπεριλαμβάνονταν και το Φράγμα Μπραμιανών και το Φράγμα Αγ. Ιωάννη και η Λιμνοδεξαμενή Χοχλακίων του νομού Λασιθίου.
Όπως αναφέρεται: «Το “Μέτρο 16285 – Επένδυση: Επενδύσεις στο εθνικό αρδευτικό δίκτυο μέσω προγραμμάτων σύμπραξης δημόσιου και ιδιωτικού τομέα” προέβλεπε 18 αρδευτικά έργα που σύμφωνα με τον αρχικό σχεδιασμό έπρεπε να είναι έτοιμα μέχρι τα τέλη του 2025 […] αλλά τελικά όλα τα έργα απεντάχθηκαν από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.»
Αντίστοιχα, το Μέτρο 16898 για έργα ύδρευσης απεντάχθηκε επίσης από το Ταμείο Ανάκαμψης.
Η κοινοβουλευτική παρέμβαση ζητά ευθέως να αποδοθούν ευθύνες για την απώλεια αυτής της χρηματοδοτικής ευκαιρίας, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία η ίδια η Κυβέρνηση χαρακτηρίζει τη λειψυδρία ως μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις της επόμενης δεκαετίας.
Παράλληλα, αναδεικνύεται και η σταδιακή αποδυνάμωση των στόχων του Μέτρου 16850 για υποδομές παροχής και εξοικονόμησης πόσιμου νερού. Εκεί όπου το αρχικό σχέδιο μιλούσε για «ολοκλήρωση όλων των έργων», η διατύπωση μετατράπηκε μετά τις αναθεωρήσεις σε απλή «εκτέλεση έργων», ενώ αφαιρέθηκαν συγκεκριμένοι ποσοτικοί στόχοι για δράσεις εξοικονόμησης σε 45.000 νοικοκυριά και 10.000 επιχειρήσεις.
Εθνική Στρατηγική χωρίς επιχειρησιακό σχέδιο
Σοβαρή κριτική ασκείται και στην Εθνική Στρατηγική για τα ύδατα.
Όπως επισημαίνεται στην Ερώτηση, η Στρατηγική: «Δεν συνοδεύεται από επιχειρησιακό σχέδιο που να συνδέει τους στρατηγικούς στόχους με συγκεκριμένες δράσεις και δείκτες αποτελέσματος. Δεν περιλαμβάνει σαφές χρηματοδοτικό πλαίσιο, κοστολόγηση παρεμβάσεων και κατανομή πόρων. Δεν δεσμεύεται για καθολική ψηφιακή παρακολούθηση των υδάτων σε πραγματικό χρόνο, ούτε για ουσιαστικά μέτρα περιορισμού της σπατάλης.»
Το ΠΑΣΟΚ αντιπαραβάλλει αυτή την εικόνα με την Ευρωπαϊκή Στρατηγική Ανθεκτικότητας Ύδατος, η οποία προβλέπει μεταξύ άλλων βελτίωση της αποδοτικότητας του νερού κατά τουλάχιστον 10% μέχρι το 2030, Τοπικά Σχέδια Υδατικής Ανθεκτικότητας, εθνική πλατφόρμα υδατικών δεδομένων και χρηματοδοτική στήριξη από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων ύψους 15 δισ. ευρώ για την περίοδο 2026-2027.
Η λειψυδρία δεν αντιμετωπίζεται με μόνιμο «κατεπείγον»
Ιδιαίτερα αιχμηρή είναι η κριτική και για τη νέα αρχιτεκτονική διαχείρισης έργων που προωθεί η Κυβέρνηση μέσω του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας.
Η Ερώτηση αναφέρει: «Με πρόσχημα την αντιμετώπιση της λειψυδρίας στήνεται ένας παράλληλος μηχανισμός δημοσίων έργων […] ο οποίος όχι μόνο θεσπίζει καταχρηστικά μία μόνιμη κατάσταση του κατεπείγοντος, αλλά και επιφυλάσσει ένα κλειστό σύστημα αναθέσεων σε λίγους, όπου το Υπουργείο Περιβάλλοντος θα αποφασίζει για όλα, χωρίς διαφάνεια και χωρίς λογοδοσία.»
Οι Βουλευτές υπογραμμίζουν ότι η πραγματική αντιμετώπιση της λειψυδρίας απαιτεί ακριβώς το αντίθετο: μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, ενιαία στρατηγική, σύγχρονα δίκτυα, ενίσχυση των δημόσιων υποδομών, συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών και λογοδοσία για κάθε ευρώ που επενδύεται.
Τουρισμός, φέρουσα ικανότητα και νέες υδροβόρες επενδύσεις
Ιδιαίτερο βάρος δίνεται και στη σύνδεση του ζητήματος του νερού με τον χωρικό και τουριστικό σχεδιασμό.
Η Ερώτηση επισημαίνει ότι πέραν των παραδοσιακών χρήσεων για ύδρευση, άρδευση και βιομηχανία, αναπτύσσονται πλέον νέες υδροβόρες δραστηριότητες, όπως τα data centers και άλλες μεγάλες ιδιωτικές επενδύσεις.
Ταυτόχρονα, η έντονη τουριστική ανάπτυξη σε περιοχές ήδη επιβαρυμένες από τη λειψυδρία δημιουργεί την ανάγκη να συνδεθεί επιτέλους η τουριστική φέρουσα ικανότητα με τη διαθεσιμότητα των υδατικών πόρων.
Όπως αναφέρεται: «Η ένταση της τουριστικής ανάπτυξης σε συγκεκριμένες νησιωτικές και ηπειρωτικές περιοχές, σε συνδυασμό με τις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης και τις προβλέψεις για έλλειμμα στο ισοζύγιο υδάτων έως και 45% μέχρι το 2037, καθιστούν επιτακτική την ενσωμάτωση της φέρουσας ικανότητας των υδατικών πόρων στον χωρικό και αναπτυξιακό σχεδιασμό.»
Και ακόμη: «Η αντιμετώπιση της λειψυδρίας δεν μπορεί να περιορίζεται σε αποσπασματικά έργα υποδομής, αλλά απαιτεί συνολική στρατηγική που να λαμβάνει υπόψη τις μεγάλες ιδιωτικές επενδύσεις με σημαντικό υδατικό αποτύπωμα, την τουριστική δραστηριότητα, τις ανάγκες των τοπικών κοινωνιών και τις αρχές διαφάνειας, λογοδοσίας και κοινωνικής δικαιοσύνης στην πρόσβαση στο νερό.»
Με την εν λόγω Ερώτηση, οι Βουλευτές του ΠΑΣΟΚ καλούν τους αρμόδιους Υπουργούς να απαντήσουν στα παρακάτω κρίσιμα ερωτήματα:
- Ποιο είναι το ακριβές ποσό από τα 200 εκατομμύρια του Ταμείου Απανθρακοποίησης που έχει μέχρι σήμερα αξιοποιηθεί για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας στα νησιά; Σε ποια έργα έχει διοχετευθεί και σε ποιες συγκεκριμένες γεωγραφικές περιοχές της χώρας αφορά;
- Ποια από τα 42 έργα αντιμετώπισης της λειψυδρίας ύψους 75 εκατομμυρίων ευρώ που εξήγγειλε ο Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας έχουν δημοπρατηθεί, ποια βρίσκονται σε εξέλιξη και ποιο το ακριβές χρονοδιάγραμμα περάτωσής τους;
- Ποια είναι η πορεία υλοποίησης του προγράμματος των 103 δράσεων επάρκειας νερού και αφαλάτωσης σε 61 νησιωτικούς δήμους και ΔΕΥΑ της χώρας ύψους 9 εκατομμυρίων ευρώ που εξήγγειλε το Υπουργείο Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής; Ποια η πορεία εκταμίευσης και σε ποιες δράσεις των επιπρόσθετων 20 εκατομμυρίων ευρώ που αφορούν την πραγματοποίηση έργων σε περιοχές άμεσης ανάγκης;
- Υλοποιήθηκε το ερευνητικό έργο «Ενίσχυση ανθεκτικότητας νησιωτικού χώρου και έξυπνη διαχείριση υδάτινων πόρων»; Ποια είναι τα παραδοτέα αυτού προς τις τοπικές κοινωνίες και ποιο το ακριβές κόστος και οι πηγές χρηματοδότησης αυτού;
- Ποια είναι η πορεία υλοποίησης της πρωτοβουλίας “GReco Islands”; Πόσοι εκ των 39 συνδικαιούχων δήμων έχουν ενταχθεί σε αυτή και πόσα τοπικά σχέδια δράσης έχουν εκπονηθεί και χρηματοδοτηθεί μέχρι σήμερα;
- Ποιος είναι ο τελικός εκτιμώμενος αριθμός νοικοκυριών και επιχειρήσεων που θα επωφεληθούν από την εξοικονόμηση νερού, σύμφωνα με τις αναθεωρημένες προβλέψεις του οροσήμου 74 στο πλαίσιο του μέτρου 16850 του Σχεδίου «Ελλάδα 2.0»; Ποιος ο ακριβής αριθμός των έργων υποδομής και εξοικονόμησης νερού και ο βαθμός ωρίμανσης και εκτέλεσης αυτών;
- Ποιος φέρει την ευθύνη για την απώλεια της μοναδικής ευκαιρίας να χρηματοδοτηθούν από το Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας «Ελλάδα 2.0» και να ολοκληρωθούν έως το τέλος του 2025 τα έργα που εντάσσονταν στα Μέτρα 16285 και 16898;
- Ποιες ειδικότερες ενέργειες και πρωτοβουλίες έχουν αναληφθεί για τη στελέχωση με το απαραίτητο επιστημονικό και όχι μόνο προσωπικό για την αντιμετώπιση της έκτακτης κατάστασης λόγω λειψυδρίας;
- Ποιες ειδικότερες πρόνοιες έχουν ληφθεί για τη χωροθέτηση και αδειοδότηση υδροβόρων επενδύσεων, όπως κέντρα δεδομένων και άλλες μεγάλες ιδιωτικές εγκαταστάσεις, σε περιοχές με υφιστάμενο ή προβλεπόμενο έλλειμμα υδάτινου ισοζυγίου;
- Υφίστανται ήδη ή σχεδιάζονται συγκεκριμένες υδροβόρες επενδύσεις σε περιοχές που έχουν κηρυχθεί ή εκτιμάται ότι θα κηρυχθούν σε καθεστώς έκτακτης ανάγκης λόγω λειψυδρίας και, εάν ναι, πώς διασφαλίζεται ότι δεν θα επιβαρύνουν περαιτέρω την ύδρευση των μόνιμων κατοίκων;
- Πώς ενσωματώνεται η φέρουσα ικανότητα των υδατικών πόρων στις προβλέψεις του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τον Τουρισμό; Προβλέπονται ανώτατα όρια ή ζώνες κορεσμού ως προς την τουριστική ανάπτυξη σε περιοχές που αντιμετωπίζουν λειψυδρία;
- Ποιες διαδικασίες θεσμικής συμμετοχής και διαβούλευσης με την Τοπική Αυτοδιοίκηση, τις ΔΕΥΑ, τις τοπικές κοινωνίες και τους επαγγελματικούς φορείς έχουν προβλεφθεί για τον σχεδιασμό και την υλοποίηση έργων λειψυδρίας και μεγάλων ιδιωτικών επενδύσεων με σημαντικό υδατικό αποτύπωμα;
- Πώς διασφαλίζεται ότι τα μέτρα αντιμετώπισης της λειψυδρίας και οι ρυθμίσεις τιμολόγησης δεν θα οδηγήσουν σε δυσανάλογη επιβάρυνση των ευάλωτων νοικοκυριών και των μικρών επιχειρήσεων;
- Σε ποιο βαθμό και με ποιον τρόπο διατίθενται δημόσια και ως ανοικτά δεδομένα τα στοιχεία της πλατφόρμας “Waterwise” και των συναφών μελετών και προγραμμάτων, ώστε να είναι δυνατή η ανεξάρτητη επιστημονική αξιολόγηση και ο κοινωνικός έλεγχος;
- Ποια είναι η συνολική εθνική στρατηγική της Κυβέρνησης για τη διαχείριση των υδάτων την επόμενη δεκαετία και ποιοι είναι οι συγκεκριμένοι ποσοτικοί στόχοι για τη μείωση απωλειών δικτύων, την εξοικονόμηση, την επαναχρησιμοποίηση, την αύξηση των διαθέσιμων υδατικών πόρων και την προστασία των ευάλωτων περιοχών από την κλιματική κρίση;
