Σημαντικές αλλαγές φέρνει ο Κώδικας και στον έλεγχο νομιμότητας των πράξεων των ΟΤΑ, επιχειρώντας να αντιμετωπίσει προβλήματα καθυστερήσεων, ανομοιογένειας και έλλειψης αντικειμενικότητας που καταγράφονται σήμερα.
Προβλέπεται η πλήρης ενεργοποίηση των Αυτοτελών Υπηρεσιών Εποπτείας, με επικεφαλής που θα επιλέγονται μέσω διαδικασιών ΑΣΕΠ. Δημιουργείται επίσης θεσμός Γενικού Επόπτη Νομιμότητας, ο οποίος θα συντονίζει το σύνολο των ελέγχων και θα διασφαλίζει την ομοιόμορφη εφαρμογή της νομοθεσίας σε όλη τη χώρα.
Οι πράξεις που θα υποβάλλονται σε έλεγχο θα εισάγονται σε νέο πληροφοριακό σύστημα και θα κατανέμονται με τυχαίο αλγόριθμο στις αρμόδιες υπηρεσίες, ώστε να ενισχυθεί η αμεροληψία της διαδικασίας. Παράλληλα τίθενται αυστηρά χρονικά όρια για την ολοκλήρωση των ελέγχων.
Ο Γενικός Επόπτης Νομιμότητας θα μπορεί ακόμη να ζητά αυτεπάγγελτους ελέγχους σε περιπτώσεις σοβαρού δημοσίου συμφέροντος, ή προφανούς παραβίασης της νομοθεσίας, ενώ συγκροτείται και ειδικό γραφείο υποδοχής καταγγελιών πολιτών.
Ο Κώδικας αναμορφώνει και το πλαίσιο πειθαρχικού ελέγχου δημάρχων, περιφερειαρχών και λοιπών αιρετών.
Ο έλεγχος θα διενεργείται πλέον από ενιαίο κεντρικό Πειθαρχικό Συμβούλιο, στο οποίο πλειοψηφούν ανώτατοι δικαστικοί λειτουργοί. Παράλληλα αποσαφηνίζονται οι περιπτώσεις που συνιστούν πειθαρχικά παραπτώματα και μπορούν να οδηγήσουν στην έναρξη σχετικών διαδικασιών.
Επιπλέον επεκτείνεται στους αντιδημάρχους και αντιπεριφερειάρχες η εξαίρεση από την αυτόφωρη διαδικασία που ήδη ισχύει για δημάρχους και περιφερειάρχες, ενώ οι ποινικές υποθέσεις που αφορούν επικεφαλής ΟΤΑ θα εκδικάζονται κατά απόλυτη προτεραιότητα.
Ο νέος Κώδικας παρέχει στους ΟΤΑ μεγαλύτερη ευχέρεια ως προς τον τρόπο άσκησης των αρμοδιοτήτων τους.
Οι δήμοι θα μπορούν να δημιουργούν κοινές υπηρεσίες με γειτονικούς δήμους ή Περιφέρειες, να συνάπτουν διαδημοτικές και διαβαθμικές συνεργασίες, να αξιοποιούν προγραμματικές συμβάσεις, καθώς και να συνεργάζονται με οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών για την υποστήριξη κοινωνικών δομών.
Σύμφωνα με το υπουργείο, ο νέος Κώδικας διατηρεί έντονο κοινωνικό χαρακτήρα. Προβλέπονται μειώσεις ή απαλλαγές δημοτικών τελών για ευάλωτες κοινωνικές ομάδες, όπως πολύτεκνοι, τρίτεκνοι, μονογονεϊκές οικογένειες, άτομα με αναπηρία και μακροχρόνια άνεργοι. Εισάγεται επίσης το εργαλείο της κοινωνικής αντιπαροχής μέσω αξιοποίησης δημοτικής περιουσίας για κοινωνικούς σκοπούς, ενώ παρέχεται δυνατότητα παραχώρησης ακινήτων σε οικονομικά αδύναμους πολίτες για ανέγερση κατοικίας ή σε φορείς που επιτελούν κοινωφελές έργο.
Το νομοσχέδιο θα εισαχθεί για επεξεργασία στη αρμοδια επιτροπή της Βουλής την ερχόμενη Δευτέρα, ενώ στην ολομέλεια θα συζητηθεί τη Δευτέρα 22 και την Τρίτη 23 Ιουνίου, οπότε και θα ψηφιστεί.
