Υπάρχουν επισκέπτες που έρχονται μία φορά στον Άγιο Νικόλαο και κρατούν μια όμορφη ανάμνηση. Υπάρχουν, όμως και άνθρωποι που ο τόπος μας τους κερδίζει τόσο πολύ, ώστε η επιστροφή γίνεται τρόπος ζωής. Μία τέτοια περίπτωση είναι ο συνομιλητής μας, ο οποίος εδώ και είκοσι ένα συνεχόμενα χρόνια επιστρέφει στον Άγιο Νικόλαο, όχι από συνήθεια, αλλά από ουσιαστική αγάπη για τον τόπο, τους ανθρώπους, την παράδοση, τη φύση και τον ιδιαίτερο ρυθμό της πόλης.
Ο Ηλίας Σμιρνώβ, με καταγωγή από τη Μολδαβία, με δεσμούς με την Αθήνα και το Λονδίνο, θα μπορούσε να επιλέγει κάθε χρόνο οποιονδήποτε προορισμό. Κι όμως, επιμένει να γυρίζει στον Άγιο Νικόλαο, τον οποίο αισθάνεται πλέον σαν δεύτερο σπίτι του. Στη συνέντευξη που ακολουθεί, εξηγεί τους λόγους αυτής της μακρόχρονης σχέσης, μιλά για τις φιλίες που δημιούργησε, για τα μέρη που τον συγκινούν, για την κρητική μουσική και παράδοση, αλλά και για την ανάγκη να προστατευτεί το ιδιαίτερο τοπίο του Λασιθίου.
ΑΝΑΤΟΛΗ: Ενώ έχετε δεσμούς με τόσα διαφορετικά μέρη, ο Άγιος Νικόλαος είναι η σταθερή επιλογή σας! Τι είναι αυτό που σας κάνει να επιστρέφετε κάθε χρόνο στην πόλη μας;
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Κρατώ τη μολδαβική υπηκοότητα, έχω ένα διαμέρισμα στην Αθήνα και περνώ αρκετούς μήνες τον χρόνο στο Λονδίνο, όπου ζουν και σπουδάζουν τα παιδιά μου. Κι όμως, με όλο τον κόσμο μπροστά μου, επιστρέφω κάθε χρόνο στο ίδιο μέρος, στον Άγιο Νικόλαο.
Θα σας αναφέρω κάποιους λόγους που κάνουν τόσο δυνατό το δεσμό μου με τον τόπο αυτό. Ο πρώτος λόγος είναι απλός! Ερωτεύτηκα τον Άγιο Νικόλαο από την πρώτη ματιά. Ήθελα να επιστρέψω πριν καν φύγω. Από τότε δεν υπήρξε ούτε μία χρονιά που να μη σκέφτομαι ήδη το επόμενο ταξίδι. Ο Άγιος Νικόλαος έχει έναν ιδιαίτερο χαρακτήρα, αρκετά διαφορετικό από την υπόλοιπη Ελλάδα, είτε μιλάμε για νησί είτε για ηπειρωτική χώρα. Είναι ένα μείγμα τοπικής διαλέκτου, εθίμων, τρόπου ζωής, αλλά και του τρόπου που οι άνθρωποι μιλούν μεταξύ τους. Εδώ, στον Άγιο Νικόλαο, αυτός ο χαρακτήρας είναι ακόμη πιο έντονος.
ΑΝΑΤΟΛΗ: Διακρίνω στα ελληνικά σας την τοπική… κρητική προφορά;
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Ο δάσκαλός μου των Ελληνικών, από την Αθήνα, ήταν σχεδόν σκανδαλισμένος από την κρητική προφορά μου. Με ρωτούσε ποιος με είχε μάθει να μιλάω έτσι και επέμενε ότι οι ήχοι «τσε» και «κιε» δεν υπάρχουν στα Ελληνικά. Εγώ απλώς χαμογελούσα και του έλεγα: «Στην Κρήτη, έτσι μιλάμε». Οι σπουδές μου ολοκληρώθηκαν με την εξέτασή μου στα Ελληνικά, αλλά η κρητική προφορά έμεινε.
Ο ρυθμός
ΑΝΑΤΟΛΗ: Έχετε προσπαθήσει να πείσετε και άλλους να αγαπήσουν την Κρήτη;
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Ναι. Μερικοί γνωστοί μου έχουν πάει στην Κρήτη και δεν τους άρεσε. Εγώ, σαν ένας αυτοδιορισμένος πρεσβευτής του Αγίου Νικολάου, προσπαθώ να τους μεταπείσω. Τους δίνω συμβουλές… πού να πάνε, ποια εποχή, πού να μείνουν. Όμως έχω καταλάβει ότι το πιο σημαντικό είναι να πιάσεις τον ρυθμό του τόπου. Αν δεν το κάνεις αυτό, μπορεί να μη δεις ποτέ την πραγματική του ομορφιά.
ΑΝΑΤΟΛΗ: Αυτός ο «ρυθμός» συνδέεται και με τους ανθρώπους της περιοχής;
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Βεβαίως οι άνθρωποι. Έχω κάνει φίλους στον Άγιο Νικόλαο, των οποίων τη συντροφιά απολαμβάνω πραγματικά. Μένουμε σε επαφή πολύ πέρα από την περίοδο των διακοπών, ουσιαστικά όλο τον χρόνο. Στέλνουμε μηνύματα, θυμόμαστε τις γιορτές ο ένας του άλλου ή απλώς τηλεφωνούμε χωρίς ιδιαίτερο λόγο. Θησαυρίζω από αυτές τις φιλίες. Είναι σίγουρα ένας από τους λόγους που συνεχίζω να επιστρέφω.
ΑΝΑΤΟΛΗ: Μπορείτε να μας αναφέρετε κάποιους ανθρώπους που έχετε γνωρίσει όλα αυτά τα χρόνια;
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Βεβαίως. Αναφέρω, για παράδειγμα, τον φίλο μου Κώστα Ζαχαριά και την οικογένειά του, τον Δημήτρη Ταξιάρχη, έναν βοσκό από το Ψυχρό. Με τα χρόνια γνώρισα πολλούς ντόπιους… ιδιοκτήτες καταστημάτων, εστιατορίων και ξενοδοχείων, αστυνομικούς, αλλά και τοπικές προσωπικότητες, όπως τον Γιάννη Χαρούλη ή τον αείμνηστο «Ωνάση» των Ποτάμων. Γνωρίζω επίσης τον Γύπα, τον Μανόλη Κοκολάκη, τον Γιάννη Κερούλη και αρκετούς ακόμη. Η στοργή μου για την Κρήτη και ειδικά για τον Άγιο Νικόλαο βαθαίνει κάθε χρόνο.
Ο χρόνος
ΑΝΑΤΟΛΗ: Πώς σας αντιμετωπίζουν οι ντόπιοι μετά από τόσα χρόνια;
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Νομίζω πως αρκετοί άνθρωποι με γνωρίζουν εξ όψεως ή έχουν τουλάχιστον ακούσει για μένα. Δεν πιστεύω ότι αυτό συμβαίνει επειδή είμαι κάποιος ξεχωριστός. Νομίζω ότι απλώς τους κάνει εντύπωση να βλέπουν έναν ξένο τόσο φυσικά ενταγμένο στην τοπική κουλτούρα. Και είναι αλήθεια ότι έχω μια πραγματική προτίμηση για τη νοοτροπία εδώ, για τη φιλοξενία, την καλοσύνη και το ανοιχτό πνεύμα των ανθρώπων του Αγίου Νικολάου. Διαφορετικά δεν θα ήμουν εδώ.
ΑΝΑΤΟΛΗ: Υπάρχουν μέρη στον Άγιο Νικόλαο που τα αισθάνεστε πια δικά σας;
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Ναι και αυτός είναι ένας ακόμα λόγος της αγάπης μου για τον Άγιο Νικόλαο. Η πόλη έχει μέρη που τα σκέφτομαι ως «δικά μου». Μέρη που ποτέ δεν παύουν να με συγκινούν. Η θέα πάνω από τη λίμνη Βουλισμένη, από όπου ξεκινά πάντα η μέρα μου. Η ανατολή στην Κιτροπλατεία. Τα συχνά ταξίδια στα βουνά του Λασιθίου και στο Καθαρό. Το κολύμπι στην Πλάκα και στην Κιτροπλατεία. Ο χρόνος περνά, όμως το συναίσθημα δεν αμβλύνεται.
Ο τόπος
ΑΝΑΤΟΛΗ: Τι είναι αυτό που κάνει τον τόπο μας τόσο ξεχωριστό για εσάς;
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Ο Άγιος Νικόλαος είναι ένα από αυτά τα σπάνια μέρη όπου η παράδοση, η φύση και οι αξίες δεν έχουν διαβρωθεί με τον ρυθμό που έχουν διαβρωθεί αλλού. Γι’ αυτό και υποστηρίζω τους κατοίκους της Κριτσάς και των Λακωνίων στην αντίθεσή τους στο προτεινόμενο αιολικό πάρκο στα βουνά. Θεωρώ ότι μια τέτοια ανάπτυξη θα έκανε πραγματική ζημιά στο τοπίο γύρω από τον Άγιο.
ΑΝΑΤΟΛΗ: Παρακολουθείτε τα τοπικά θέματα ακόμη κι όταν βρίσκεστε εκτός Κρήτης;
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Ναι. Είμαι τακτικός αναγνώστης της ΑΝΑΤΟΛΗΣ. Την έχω στους σελιδοδείκτες του περιηγητή μου και τη διαβάζω είτε βρίσκομαι στο Λονδίνο, είτε στην Αθήνα, είτε στη Μολδαβία. Μπορώ να βλέπω τι κάνει ο δήμαρχος για την πόλη. Οι δρόμοι είναι αισθητά καθαρότεροι από ό,τι ήταν παλαιότερα.
ΑΝΑΤΟΛΗ: Πώς βλέπετε τις μεγάλες παρεμβάσεις και την ανάπτυξη στην Κρήτη;
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Αν με ρωτάτε, η εκβιομηχάνιση δεν είναι το μέλλον που αξίζει στην Κρήτη. Ο νέος αυτοκινητόδρομος που κατασκευάζεται σήμερα θα αλλάξει το μοναδικό κρητικό σκηνικό και θα το κάνει να μοιάζει περισσότερο με πολλά άλλα μέρη της Ευρώπης.
Το ίδιο αισθάνομαι και για το έργο των ανεμογεννητριών που σχεδιάζεται στις πλαγιές κοντά στα Λακώνια. Μπορώ να το περιγράψω μόνο ως καταστροφή για την περιοχή. Οι ανεμογεννήτριες θα μεταμορφώσουν ένα παραδοσιακό τοπίο, διαμορφωμένο μέσα σε χιλιετίες. Ένα τοπίο που αποτελεί σήμα -κατατεθέν της Κρήτης. Είναι καλά τεκμηριωμένο ότι, όταν τέτοιες δομές κατασκευάζονται, η άγρια ζωή αρχίζει να εγκαταλείπει την περιοχή: ζώα, πουλιά, ακόμη και τζιτζίκια. Και τα τζιτζίκια είναι ένα από τα πιο ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της Κρήτης. Χωρίς αυτά, η κρητική ατμόσφαιρα, που αγαπώ τόσο πολύ, δεν θα είναι ποτέ η ίδια.
Η παράδοση
ΑΝΑΤΟΛΗ: Αναφέρατε τις παραδόσεις. Πόσο εύκολο ήταν για έναν Μολδαβό να ενσωματωθεί σε αυτές;
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Η Μολδαβία και η Ελλάδα μοιράζονται την Ορθοδοξία και αυτό δημιουργεί κοινούς δεσμούς. Όμως ο πολιτισμός της Κρήτης είναι μοναδικός. Δεν μοιάζει με κανέναν άλλο που γνωρίζω. Νομίζω ότι κατάφερα να τον καταλάβω σωστά και ότι, κάποια στιγμή, έπαψα να είμαι απλώς ένας «ξένος» ή ένας «τουρίστας» εδώ.
ΑΝΑΤΟΛΗ: Υπάρχει κάποιο περιστατικό που το θυμάστε ιδιαίτερα;
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Ναι. Την ημέρα των Θεοφανίων βούτηξα και έπιασα τον Σταυρό. Η εφημερίδα σας το είχε καλύψει τότε. Μέχρι σήμερα δεν είμαι σίγουρος τί με ικανοποίησε περισσότερο: η νίκη ή απλώς το γεγονός ότι μου επετράπη να πάρω μέρος σε κάτι που συνήθως θεωρείται αυστηρά υπόθεση των ντόπιων.
ΑΝΑΤΟΛΗ: Σας αρέσει η κρητική μουσική;
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Η κρητική μουσική είναι επίσης σημαντικό κομμάτι αυτής της σχέσης. Την αγαπούσα πολύ πριν πατήσω το πόδι μου στην Κρήτη. Πριν από λίγα χρόνια, εντελώς συμπωματικά, φίλοι με σύστησαν από κοντά στον Γιάννη Χαρούλη και στον πατέρα του. Ήταν μια πολύ ιδιαίτερη στιγμή για μένα.
Συμπερασματικά θα έλεγα ότι αυτός ο τόπος μ’ αρέσει για τους ανθρώπους του, για τη θάλασσα, τα βουνά και το φαγητό. Είμαι λάτρης του «Μιτάτου» δίπλα στη λίμνη, της ταβέρνας «Ταξιάρχης» στο Ψυχρό, του «Αλμυρίκι» κοντά στο Στάδιο, του «Στερεού» στο Καθαρό, του πρωινού στα «Αστέρια» και του καφέ στο «Μέλι». Μου αρέσει να τρώω στην παραλία, στο «DéjàVu» ή στο «Φάρο». Το «Μαύρο Πρόβατο» είναι επίσης ένα από τα αγαπημένα μου μέρη. Οι ντόπιοι φίλοι μου συνεχώς μου δείχνουν κάτι καινούριο. Με πηγαίνουν στα μέρη, όπου τρώνε οι ίδιοι με τους δικούς τους φίλους. Και γι’ αυτό τους είμαι αληθινά ευγνώμων.
ΑΝΑΤΟΛΗ: Τελικά, τι είδους επισκέπτης αισθάνεστε ότι είστε;
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Στη δική μου περίπτωση, η σχέση μου με τον Άγιο Νικόλαο ήταν έρωτας με την πρώτη ματιά. Γι’ αυτό είκοσι ένα χρόνια συνεχόμενα επιστρέφω. Γι’ αυτό είμαι ακόμη εδώ.
Αυτή ήταν η ιστορία του συνομιλητή μας, που σίγουρα δεν είναι η τυπική ιστορία ενός τουρίστα που βρήκε έναν όμορφο προορισμό για τις διακοπές του. Είναι η απόδειξη πως ένας τόπος οφείλει να διατηρεί αναλλοίωτη την παράδοση και την αυθεντικότητά του. Γιατί τελικά, ο Άγιος Νικόλαος για τον Ηλία Σμιρνώβ, είναι το δικό του σπίτι.
ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΚΛΩΝΤΖΑΣ
