Πώς μαθαίνουν τα παιδιά να οργανώνουν την εργασία τους, να εκφράζουν τη γνώμη τους και να αναλαμβάνουν ευθύνη για τη σχολική τους κοινότητα;
Αυτά τα ερωτήματα βρέθηκαν στο επίκεντρο της επίσκεψης των εκπαιδευτικών της Τάξης Ένταξης του σχολείου μας, Ιωάννας Βάρδα και Μαρίας Καρπαθιωτάκη, που επισκέφθηκαν το Δημοτικό Σχολείο Μοντεσσόρι του Χάνγκελσμπεργκ στη Γερμανία, (Freie Montessori Grundschule Hangelsberg) στο πλαίσιο του σχεδίου Erasmus+ 2026-1-EL01-KA121-SCH-000422817 με τίτλο «Ενδυνάμωση της μαθητικής φωνής και Δημοκρατικής συμμετοχής στο σχολείο».
Η παρατήρηση της σχολικής καθημερινότητας και οι συζητήσεις με το προσωπικό ανέδειξαν πρακτικές που συνδέονται άμεσα με τη θεματική του σχεδίου μας: τη δημοκρατική φωνή των μαθητών και την ουσιαστική συμμετοχή όλων των παιδιών. Οι συμμετέχουσες παρουσίασαν τις βασικές αρχές λειτουργίας του σχολείου που επισκέφθηκαν στην εκδήλωση ενδοσχολικής διάχυσης.
Ελευθερία επιλογής με οργάνωση και υποστήριξη
Κεντρική θέση στο πρόγραμμα έχει η ελεύθερη εργασία, γνωστή ως Freiarbeit. Οι μαθητές επιλέγουν τη σειρά των εργασιών τους, τα υλικά που θα χρησιμοποιήσουν και τον τρόπο συνεργασίας τους, μέσα σε ένα σαφές πλαίσιο μαθησιακών στόχων και υποχρεώσεων. Οι εκπαιδευτικοί παρατηρούν, καθοδηγούν και προσφέρουν βοήθεια ανάλογα με τις ανάγκες κάθε παιδιού.
Τα παιδιά εργάζονται σε μικτές ηλικιακές ομάδες Α΄–Γ΄ και Δ΄–ΣΤ΄, με τους μεγαλύτερους να υποστηρίζουν συχνά τους μικρότερους. Όπου χρειάζεται, οργανώνονται και δραστηριότητες ανά τάξη. Έτσι, η συνεργασία μεταξύ ηλικιών συνδυάζεται με τη διδασκαλία που ανταποκρίνεται στις ιδιαίτερες μαθησιακές απαιτήσεις.
Ατομικά πλάνα εργασίας, λίστες μαθησιακών στόχων και φύλλα αυτοδιόρθωσης βοηθούν τους μαθητές να παρακολουθούν την πρόοδό τους. Καθημερινά καταγράφουν στον προσωπικό τους φάκελο όσα πραγματοποίησαν, ενώ τα μικρότερα παιδιά μπορούν να χρησιμοποιούν εικόνες και ζωγραφική. Μέσα από αυτές τις σταθερές συνήθειες, εξασκούνται σταδιακά στον προγραμματισμό, στην αυτοαξιολόγηση και στην υπευθυνότητα.
Η φωνή των παιδιών στην καθημερινή σχολική ζωή
Η ημέρα ξεκινά με τον πρωινό κύκλο: έναν σταθερό χρόνο επικοινωνίας, όπου τα παιδιά μοιράζονται εμπειρίες και προβληματισμούς και συζητούν για τις δραστηριότητες της ημέρας. Τον συντονισμό αναλαμβάνουν και οι ίδιοι οι μαθητές, με τη βοήθεια καρτών.
Σύμφωνα με την ενημέρωση από το σχολείο, η μαθητική εκπροσώπηση και η Μαθητική Συνέλευση δίνουν στα παιδιά τη δυνατότητα να μεταφέρουν αιτήματα, να προτείνουν αλλαγές και να συμμετέχουν στη συζήτηση σχολικών ζητημάτων. Παράλληλα, επιλέγουν ανά δεκαπενθήμερο μαθήματα ή δραστηριότητες που ανταποκρίνονται στα ενδιαφέροντά τους. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το μάθημα της «ευτυχίας», στον σχεδιασμό του οποίου αξιοποιούνται οι επιθυμίες των παιδιών.
Η συμμετοχή συνδέεται και με τη φροντίδα της κοινότητας. Οι μαθητές αναλαμβάνουν την περιποίηση φυτών, την τακτοποίηση υλικών και τη φροντίδα κοινόχρηστων χώρων. Ενδιαφέρον παρουσίασε επίσης η πρακτική των «Αγγέλων του Διαλείμματος», μέσα από την οποία μεγαλύτεροι μαθητές βοηθούν τους μικρότερους στην επίλυση διαφορών.
Ένα περιβάλλον που υποστηρίζει τη συμμετοχή όλων
Ιδιαίτερη σημασία για τις εκπαιδευτικούς μας είχε η παρατήρηση της συμπεριληπτικής λειτουργίας του σχολείου. Η διαφοροποίηση των εργασιών και η συνεργασία εκπαιδευτικών γενικής και ειδικής αγωγής, παιδαγωγών και προσωπικού υποστήριξης βοηθούν τα παιδιά να συμμετέχουν στην κοινή μαθησιακή ζωή.
Στις αίθουσες παρατηρήθηκαν θέσεις ατομικής συγκέντρωσης, ακουστικά μείωσης θορύβου, καθίσματα που επιτρέπουν κίνηση και οπτικοποιημένοι κανόνες. Σε μία τάξη, για παράδειγμα, τα παιδιά δήλωναν με μαγνήτη το όνομά τους σε οπτικό πίνακα όταν μετακινούνταν σε άλλον χώρο. Μικρές, συγκεκριμένες διευκολύνσεις υποστήριζαν την οργάνωση και την αυτονομία τους.
Η τακτική συνεργασία των επαγγελματιών και η επικοινωνία με τις οικογένειες συμπληρώνουν αυτή την υποστήριξη. Στόχος είναι κάθε παιδί να λαμβάνει τη βοήθεια που χρειάζεται, διατηρώντας χώρο για προσωπική πρωτοβουλία.
Μάθηση με τα χέρια και μέσα από την πράξη
Το πλούσιο μοντεσσοριανό υλικό αποτελεί βασικό μέρος του μαθησιακού περιβάλλοντος. Χάντρες, αριθμητικές ράβδοι, ξύλινες κατασκευές, κάρτες και αισθητηριακά γράμματα βοηθούν τα παιδιά να προσεγγίζουν βιωματικά τις έννοιες. Τα υλικά βρίσκονται σε οργανωμένες και προσβάσιμες θέσεις, ώστε οι μαθητές να μπορούν να τα επιλέγουν και να τα χρησιμοποιούν αυτόνομα.
Παράλληλα, αξιοποιούνται εκπαιδευτικά πακέτα που δημιουργούν οι εκπαιδευτικοί, υλικά καλλιτεχνικής έκφρασης και ψηφιακά μέσα. Η μάθηση συνδέεται και με δεξιότητες καθημερινής ζωής, μέσα από δραστηριότητες όπως η προετοιμασία φαγητού και η εκπαίδευση στην ασφαλή χρήση του ποδηλάτου.
Τι κρατάμε για το σχολείο μας
Η αυτονομία ακόμη και των μικρότερων παιδιών και η ήρεμη συνύπαρξη διαφορετικών δραστηριοτήτων στην ίδια τάξη αποτέλεσαν από τις πιο έντονες εντυπώσεις της επίσκεψης. Η εμπειρία ανέδειξε πόσο καθοριστικά είναι τα σαφή όρια, οι σταθερές ρουτίνες, το κατάλληλο υλικό και η εμπιστοσύνη των ενηλίκων στις δυνατότητες των μαθητών.
Για το σχολείο μας, οι παρατηρήσεις αυτές προσφέρουν αφετηρίες για συζήτηση και προσαρμογή: κύκλους διαλόγου με μαθητή συντονιστή, απλά ατομικά πλάνα εργασίας, περισσότερες ευκαιρίες έκφρασης και επιλογής, χειραπτικό υλικό και καθημερινές ευθύνες φροντίδας του σχολικού περιβάλλοντος. Η αξιοποίηση του σχολικού κήπου για υπαίθριες πολυαισθητηριακές δραστηριότητες αποτελεί ακόμη μία δυνατότητα.
Μέσα από το Erasmus+, η γνωριμία με διαφορετικές παιδαγωγικές προσεγγίσεις εμπλουτίζει τον προβληματισμό μας και στηρίζει την αναζήτηση εφαρμόσιμων ιδεών για τη δική μας σχολική καθημερινότητα. Με κοινό σχεδιασμό και σταδιακά βήματα, επιδιώκουμε να δώσουμε σε κάθε παιδί περισσότερο χώρο να εκφράζεται, να συνεργάζεται και να συμμετέχει στις αποφάσεις που το αφορούν”.
Βάρδα Ιωάννα, Καρπαθιωτάκη Μαρία
μέλη της παιδαγωγικής ομάδας του σχεδίου ERASMUS+ 2026-1-EL01-KA121-SCH-000422817
